ਤਮੇਵ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਮਾਰਾਧਯਤਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । ਵ੍ਯਪੇਤਸਾਧ੍ਵਸੋऽਦ੍ਯਾਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸੁਤਲਾਧਿਪਃ
ਉਹ ਸੁਤਲ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਦਾਨਫਲਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਪਾਤ੍ਰਭੂਤੇऽਖਿਲੇਸ਼੍ਵਰੇ । ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨੈਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਨਾਰਦ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਦਾਨ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਐਸਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਭਗਵਤਿ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਪ੍ਰਦੇ ਹਰੌ । ਏਤਦ੍ਦਾਨਫਲਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਹਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਦਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਭ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕੜੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਯਸ੍ਯੈਵ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਨਾਮਾਪਿ ਵਿਵਸ਼ੋ ਗृਣਨ੍ । ਸ੍ਵਕੀਯਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧੀਯਗੁਣਾਨ੍ਵਿਧੁਨੁਤੇऽਞ੍ਜਸਾ
ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬੰਧਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਬਨ੍ਧਹਾਨਾਯ ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗਾਦਿਸਾਧਨਮ੍ । ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਯਤਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਗਵਤ੍ਯਖਿਲੇਸ਼੍ਵਰੇ
ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਸਦਾ ਸੰਖਿਆ ਤੇ ਜੋਗ ਆਦਿਕ ਰਾਹੀਂ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਚਾਯਂ ਭਗਵਾਨਸ੍ਮਾਨਨੁਜਗ੍ਰਾਹ ਨਾਰਦ । ਮਾਯਾਮਯਂ ਚ ਭੋਗਾਨਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯਤਨੋਤ੍ਪਰਮ੍
ਪਰ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਗੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀਆਂ ਭੋਗਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਕਤ ਹੀ ਦਿੱਤੀ।
ਸਰ੍ਵਕ੍ਲੇਸ਼ਾਧਿਹੇਤੁਂ ਤਦਾਤ੍ਮਾਨੁਸ੍ਮृਤਿਮੋषਣਮ੍ । ਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵੋਪਾਯਵਿਦੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਯਾਦ ਭੁਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ, ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਹਰ ਰਾਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਹੀ ਕਰਾਈ।
ਯਾਞ੍ਜਾਛਲੇਨਾਪਹृਤਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਦੇਹਸ਼ੇषਕਮ੍ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ਯੋਪਾਯ ਈਸ਼ਃ ਪਾਸ਼ੈਰ੍ਵਾਰੁਣਸਂਭਵੈਃ
ਮੰਗਣ ਦੇ ਨਾਟਕ ਨਾਲ, ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਵੀ, ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਫਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।
ਬਨ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾਵਮੁਚ੍ਯਾਪਿ ਗਿਰਿਦਰ੍ਯਾਮਿਵਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਅਸਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹਾਮੂਢੋ ਯਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ
ਸਾਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਉਹ ਇੰਦਰ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ।'
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਿਮਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮਯਾਚਲ੍ਲੋਕਸਮ੍ਪਦਮ੍ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਿਦਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਕਿਯਦੇਵਾਤਿਤੁਚ੍ਛਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੀਰੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿੰਨਾ ਨਿਕੰਮਾ ਤੇ ਅਰਥਹੀਣ ਹੈ!
ਆਸ਼ਿषਾਂ ਪ੍ਰਭਵਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯੋ ਮੂਢੋ ਲੋਕਸਮ੍ਪਦਿ । ਅਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤਾਮਹਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋ ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਅਸੀਸ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸਾਡਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੂਰਵਜ, ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਦਾਸ੍ਯਂ ਵਵ੍ਰੇ ਵਿਭੋਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕੋਪਕਾਰਕਃ । ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਤੁਲਂ ਦੀਯਮਾਨਂ ਚ ਵਿष੍ਣੁਨਾ
ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪ ਵਲੋਂ ਅਤੁੱਲ ਰਾਜ ਮਿਲਕਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਚੁਣੀ।
ਪਿਤਰ੍ਯੁਪਰਤੇ ਵੀਰੇ ਨੈਵੈਚ੍ਛਦ੍ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ । ਤਸ੍ਯਾਤੁਲਾਨੁਭਾਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕੋਪਧੀਮਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਉਸ ਭਗਤ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਅਸ੍ਮਦ੍ਵਿਧੋ ਨਾਲ੍ਪਪਕ੍ਵੇਤਰਦੋषੋऽਵਗਚ੍ਛਤਿ । ਏਵਂ ਦੈਤ੍ਯਪਤਿਃ ਸੋऽਯਂ ਬਲਿਃ ਪਰਮਪੂਜਿਤਃ
ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਤਲੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਏਕਦਾ ਦਿਗ੍ਵਿਜਯੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣੋ ਲੋਕਰਾਵਣਃ
ਉਹ ਸੂਤਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਹਰੀ ਆਪ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਹੈ; ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲਿਆ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਸੁਤਲੇ ਯੇਨ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਿਣਾ । ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋ ਯੋਜਨਾਯੁਤਮਤ੍ਰ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਤਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਂਭੂਤਾਨੁਭਾਵੋऽਯਂ ਬਲਿਃ ਸਰ੍ਵਸੁਖੈਕਭੁਕ੍ । ਆਸ੍ਤੇ ਸੁਤਲਰਾਜਸ੍ਥੋ ਦੇਵਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ ਬਲੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੂਤਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਲਾਤਲਾਦਿਲੋਕਵਰ੍ਣਨੇऽਨਨ੍ਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਤਤੋऽਧਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਵਰਕਂ ਤਲਾਤਲਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਦਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਧਿਪਤਿਰ੍ਮਹਾਨ੍
ਤਲਾਤਲ ਆਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤਲਾਤਲ ਨਾਮ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਯਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਾਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੇਣਾਯਂ ਪਾਲਿਤੋ ਦਗ੍ਧਪੂਸ੍ਤ੍ਰਯਃ । ਦੇਵਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤੁ ਲਬ੍ਧਰਾਜ੍ਯਸੁਖਾਸ੍ਪਦਃ
ਉਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੀਰੀ ਦਾ ਸੁਖ ਮੁੜ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯੋ ਮਾਯਿਨਾਂ ਸੋऽਯਂ ਨਾਨਾਮਾਯਾਵਿਸ਼ਾਰਦਃ । ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰ੍ਘੋਰੈਃ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਸਮृਦ੍ਧਯੇ
ਉਹ ਮਾਇਆਵੀਆਂ ਦਾ ਅਚਾਰਯ ਹੈ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਇਆਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋਣ।
ਤਤੋऽਧਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਮਹਾਤਲਮਿਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਕਾਦ੍ਰਵੇਯਾਣਾਂ ਗਣਃ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਤਲ ਨਾਮਕ ਪਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਦਰਵੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਕਸ਼ਿਰਸਾਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ਕੀਰ੍ਤਯਾਮਿ ਤੇ । ਕੁਹਕਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁषੇਣਃ ਕਾਲਿਯਸ੍ਤਥਾ
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਹੁ-ਸਿਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਕੁਹਕ, ਤਕਸ਼ਕ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਕਾਲੀਆ।
ਮਹਾਭੋਗਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ ਕ੍ਰੂਰਾਃ ਕ੍ਰੂਰਸ੍ਵਜਾਤਯਃ । ਪਤਤ੍ਰਿਰਾਜਾਧਿਪਤੇਰੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਕਰੂੜ ਅਤੇ ਕਰੂੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ; ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ੍ਵਕਲਤ੍ਰਾਪਤ੍ਯਸੁਹृਤ੍ਕੁਟੁਮ੍ਬਸ੍ਯ ਚ ਸਙ੍ਗਤਾਃ । ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨਾਨਾਕ੍ਰੀਡਾਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ
ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਫਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋऽਧਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਵਿਵਰੇ ਰਸਾਤਲਸਮਾਹ੍ਵਯੇ । ਦੈਤੇਯਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪਣਯੋ ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਰਸਾਤਲ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਦੈਤ, ਪਣੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਨਿਵਾਤਕਵਚਾ ਨਾਮ ਹਿਰਣ੍ਯਪੁਰਵਾਸਿਨਃ । ਕਾਲੇਯਾ ਇਤਿ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾ ਹਵਿਰ੍ਭੁਜਾਮ੍
ਉਹ ਨਿਵਾਤਕਵਚ, ਜੋ ਹਿਰਣਯਪੁਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ, ਕਾਲੇਯਾ ਵੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ।
ਮਹੌਜਸਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੈਵ ਮਹਾਸਾਹਸਿਨਸ੍ਤਥਾ । ਸਕਲੇਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਹਰੇਸ੍ਤੇਜਸਾ ਹਤਵਿਕ੍ਰਮਾਃ
ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਹਾ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਹਸੀ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਬਿਲੇਸ਼ਯਾ ਇਵ ਸਦਾ ਵਿਵਰੇ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਯੇ ਵੈ ਵਾਗ੍ਭਿਃ ਸਰਮਯਾ ਸ਼ਕ੍ਰਦੂਤ੍ਯਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਫਾ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖੋਹਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਭਿਰਸੁਰਾਸ੍ਤਾਡਿਤਾ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਸ੍ਮ ਹ । ਤਤੋऽਪ੍ਯਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪਾਤਾਲੇ ਨਾਗਲੋਕਾਧਿਪਾਲਕਾਃ
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅਸੁਰ ਡਰ ਗਏ; ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਸੱਪ ਲੋਕ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸੁਕਿਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਸ਼ਙ੍ਖਃ ਕੁਲਿਕਃ ਸ਼੍ਵੇਤ ਏਵ ਚ । ਧਨਞ੍ਜਯੋ ਮਹਾਸ਼ਙ੍ਖੋ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸੁਕੀ, ਸ਼ੰਖ, ਕੁਲਿਕ, ਸ਼ਵੇਤ, ਧਨੰਜਯ, ਮਹਾ-ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁੱਖ ਹਨ।