ਯਥਾਸਂਖ੍ਯਂ ਚ ਦੇਵਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਚ ਜਲਭਂ ਤਥਾ । ਕਲ੍ਪਿਤੇ ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਵਾਮਯੋਃ
ਹੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੰਨ ਅਤੇ ਜਲ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਵਿਵਸਥਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਅੱਖ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧਨਿष੍ਠਾ ਚੈਵ ਮੂਲਂ ਚ ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਵਾਮਯੋਃ । ਮਘਾਦੀਨ੍ਯष੍ਟਭਾਨੀਹ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਗਾਨਿ ਚ
ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਨ 'ਤੇ ਹਨ; ਮਘਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੱਖਣਾਯਣ ਦੇ ਅੱਠ ਤਾਰੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੀਯਵਂਕ੍ਰਿषੁ ਕ੍ਰਮਤੋ ਮੁਨੇ । ਤਥੈਵ ਮृਗਸ਼ੀਰ੍षਾਦੀਨ੍ਯੁਦਗ੍ਭਾਨਿ ਚ ਯਾਨਿ ਹਿ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਤਾਰੇ, ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਵੀ ਇੱਥੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਂਕ੍ਰਿਕੇषੁ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍ । ਸ਼ਤਤਾਰਾ ਤਥਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧਯੋਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਵਾਮਯੋਃ
ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਤਤਾਰਾ ਅਤੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਹਨ।
ਅਗਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਹਨਾਵਧਰਾਯਾਂ ਹਨੌ ਯਮਃ । ਮੁਖੇष੍ਵਙ੍ਗਾਰਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਉਪਸ੍ਥਕੇ
ਅਗਸਤਿਆ ਉੱਤਰੀ ਜਬੜੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਯਮ ਨੀਵੇਂ ਜਬੜੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਅੰਗਾਰਕਾ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਦਾ ਗੁਪਤ ਅੰਗ 'ਤੇ ਹੈ।
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚ ਕਕੁਦਿ ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਰ੍ਕੋ ਗ੍ਰਹਾਧਿਪਃ । ਨਾਰਾਯਣਸ਼੍ਚ ਹृਦਯੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਨਸਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੁਬੜ 'ਤੇ ਹੈ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤਨਯੋਰਸ਼੍ਵਿਨੌ ਨਾਭ੍ਯਾਮੁਸ਼ਨਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਬੁਧਃ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਯੋਸ਼੍ਚ ਗਲੇ ਰਾਹੁਸ਼੍ਚ ਕੇਤਵਃ
ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੋਵੇਂ ਛਾਤੀਆਂ 'ਤੇ ਹਨ, ਉਸ਼ਨਸ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਹੈ; ਬੁਧ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਗਲੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਰਾਹੂ ਅਤੇ ਪੁੰਜੀਆਂ ਵੀ।
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇषੁ ਤਥਾ ਰੋਮਕੂਪੇ ਤਾਰਾਗਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਤਦ੍ਭਗਵਤੋ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਵਪੁਃ
ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਜੜੀ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਰਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਹੈ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਪ੍ਰਯਤੋ ਵਾਗ੍ਯਤੋ ਮੁਨਿਃ । ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਿष੍ਠੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਧੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਲਾਵੇ। ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨਮੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਲੋਕਾਯ ਕਾਲਾਯਾਨਿਮਿषਾਂ ਪਤਯੇ ਮਹਾਪੁਰੁषਾਯਾਭਿਧੀਮਹੀਤਿ
ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਮੇਂ, ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀਏ।
ਗ੍ਰਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਤਾਰਾਮਯਮਾਧਿਦੈਵਿਕਂ ਪਾਪਾਪਹਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕृਤਾਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਮ੍ । ਨਮਸ੍ਯਤਃ ਸ੍ਮਰਤੋ ਵਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਨਸ਼੍ਯੇਤ ਤਤ੍ਕਾਲਜਮਾਸ਼ੁ ਪਾਪਮ੍
ਇਹ ਮੰਤਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਜਾਂ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪਾਪ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਹੁਮਣ੍ਡਲਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ਸਵਿਤੁਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਯੁਤਂ ਰਾਹੁਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਚ੍ਚਰਤਿ ਚ ਸੈਂਹਿਕੇਯੋऽਤਦਰ੍ਹਣਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦਾ ਰਾਹੂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਪੂਜਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ।
ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰੇਵ ਮਰ੍ਦਨਃ ਸਿਂਹਿਕਾਸੁਤਃ । ਅਮਰਤ੍ਵਂ ਚ ਖੇਟਤ੍ਵਂ ਲੇਭੇ ਯੋ ਵਿष੍ਣ੍ਵਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍
ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਬਣਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।
ਯਦਦਸ੍ਤਰਣੇਰ੍ਬਿਮ੍ਬਂ ਤਪਤੋ ਯੋਜਨਾਯੁਤਮ੍ । ਤਚ੍ਛਾਦਕੋऽਸੁਰੋ ਜ੍ਞੇਯੋऽਪ੍ਯਰ੍ਕਸਾਹਸ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਸੂਰਜ ਹੇਠਾਂ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਅਸੁਰ ਉਸਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਜਿੰਨੀ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸੋਮਸ੍ਯਾਚ੍ਛਾਦਕੋ ਗ੍ਰਹਃ । ਯਃ ਪਰ੍ਵਸਮਯੇ ਵੈਰਾਨੁਬਨ੍ਧੀ ਛਾਦਕੋऽਭਵਤ੍
ਚੰਦ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ ਜਾਂ ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ, ਵੈਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਢੱਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰ੍ਦੂਰਾਦ੍ਭਵੇਚ੍ਛਾਦਨਕਾਰਕਃ । ਤਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯੋਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤਂ ਸ੍ਵਕਮ੍
ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦਾ ਢੱਕਣਾ ਦੂਰੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਵਿੱਖੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।
ਚਕ੍ਰਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨਾਮ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਤਿਭੀषਣਮ੍ । ਤਤ੍ਤੇਜਸਾ ਦੁਃਸਹੇਨ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵਾਰਿਤਮ੍
ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਡੋਰ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜਮਾਨਸ੍ਤੁ ਦੂਰਾਚ੍ਚਕਿਤਮਾਨਸਃ । ਆਰਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਸੋऽਯਮੁਪਰਾਗ ਇਤੀਵ ਹ
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ, ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਲ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਗ੍ਰਹਣ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਉਚ੍ਯਤੇ ਲੋਕਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਦੇਵਰ੍षੇ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤਾਮ੍ । ਤਤੋऽਧਸ੍ਤਾਤ੍ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਲੋਕਾਃ ਪਰਮਪਾਵਨਾਃ
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ਿ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਧ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਸਤ੍ਤਮ । ਯੋਜਨਾਯੁਤਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਲੋਕਾਃ ਪੁਣ੍ਯਨਿषੇਵਿਤਾਃ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ਿ, ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋऽਪ੍ਯਧਸ੍ਤਾਦ੍ਦੇਵਰ੍षੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਚ ਸਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । ਪਿਸ਼ਾਚਪ੍ਰੇਤਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿਹਾਰਾਜਿਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ਿ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿਸਾਚ, ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਟਿਕਾਣੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਾਵਦ੍ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਵਾਤਿ ਹਿ । ਯਾਵਨ੍ਮੇਘਾਸ੍ਤਤੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਕੋਵਿਦੈਃ
ਇਹੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਬੱਦਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤਤੋऽਧਸ੍ਤਾਦ੍ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਯਾਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਪृਥਿਵੀ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਸੁਪਰ੍ਣਸ਼੍ਯੇਨਸਾਰਸਾਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾਤੀ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ, ਸ਼ੇਨ ਤੇ ਸਾਰਸ ਪੰਛੀ ਵੀ ਹਨ।
ਹਂਸਾਦਯਃ ਪ੍ਰੋਤ੍ਪਤਨ੍ਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ਪृਥਿਵੀਭਵਾਃ । ਭੂਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਵਸ੍ਥਾਨਂ ਯਥਾਵਦੁਪਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਹੰਸ ਆਦਿਕ ਪੰਛੀ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੇ ਠਿਕਾਣਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਧਸ੍ਤਾਦਵਨੇਃ ਸਪ੍ਤ ਦੇਵਰ੍षੇ ਵਿਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਕੈਕਸ਼ੋ ਯੋਜਨਾਨਾਮਾਯਾਮੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਤਃ ਪੁਨਃ
ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ਿ, ਸੱਤ ਗੁਫਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਉਚਾਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯੁਤਾਨ੍ਤਰਵਿਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁਖਦਾਯਕਾਃ । ਅਤਲਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਿਤਲਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਅਤਲ ਲੋਕ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵਿਤਲ।
ਤृਤੀਯਂ ਸੁਤਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵੈ ਤਲਾਤਲਮ੍ । ਮਹਾਤਲਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਚ षष੍ਠਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਤੀਜਾ ਲੋਕ ਸੁਤਲ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਤਲਾਤਲ, ਪੰਜਵਾਂ ਮਹਾਤਲ ਤੇ ਛੇਵਾਂ ਰਸਾਤਲ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਮਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪਾਤਾਲਂ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਵਿਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਤੇषੁ ਬਿਲਸ੍ਵਰ੍ਗੇषੁ ਦਿਵੋऽਪ੍ਯਧਿਕਮੇਵ ਚ
ਸੱਤਵਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਾਤਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਹੀ ਥੱਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਲਾਸਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸੁਖਸਮृਦ੍ਧਭੁਵਨੇषੁ ਚ । ਨਿਤ੍ਯੋਦ੍ਯਾਨਵਿਹਾਰੇषੁ ਸੁਖਾਸ੍ਵਾਦਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ, ਭੋਗ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਦਾ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੈਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਾਦ੍ਰਵੇਯਾਸ਼੍ਚ ਦਾਨਵਾ ਬਲਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾ ਰਕ੍ਤਾਃ ਕਲਤ੍ਰਾਪਤ੍ਯਬਨ੍ਧੁਭਿਃ
ਉਥੇ ਦੈਤ, ਕਾਦਰਵੇ, ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।