ਵਹਨ੍ਤਿ ਦੇਵਮਾਦਿਤ੍ਯਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸੁਖਹੇਤਵੇ । ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਸਵਿਤੁਃ ਸੂਤੋऽਰੁਣਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਿਯੋਜਿਤਃ
ਉਹ ਘੋੜੇ ਆਦਿਤਯ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਥੀ ਅਰੁਣ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਰਸੀਆਂ ਫੜੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਸੌਤ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਗਰੁਡਾਗ੍ਰਜਃ । ਤਥੈਵ ਬਾਲਖਿਲ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ऋषਯੋऽਙ੍ਗੁष੍ਠਪਰ੍ਵਕਾਃ
ਰਥੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਗਰੁੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਲਖਿਲਿਆ ਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਜੋੜ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਪਰਿਖ੍ਯਾਤਾਃ षष੍ਟਿਸਾਹਸ੍ਰਸਂਖ੍ਯਕਾਃ । ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਪੁਰਤਃ ਸੂਰ੍ਯਂ ਸੂਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯੈਃ ਸੁਸ਼ੋਭਨੈਃ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਠੀਕ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁੰਦਰ ਸੂਕਤਾਂ ਤੇ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ऋषਯੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਅਪ੍ਸਰੋਰਗਾਃ । ਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯੋ ਯਾਤੁਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਨਾਗ, ਮੁਖੀ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਵਿਰੋਚਨਮ੍ । ਸਾਰ੍ਧਲਕ੍ਸ਼ੋਤ੍ਤਰਂ ਕੋਟਿਨਵਕਂ ਭੂਮਿਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਹਰ ਸਤਿ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਮਹੀਨੇ ਮਹੀਨੇ, ਵਿਰੋਚਨ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਭੂਮਿ ਦਾ ਮੰਡਲ ਨੌ ਕਰੋੜ ਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ ਗਵ੍ਯੂਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ੋ ਵਿਸ਼੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਗਵਯੂਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਸੋਮਾਦਿਗਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਸੋਮਾਦੀਨਾਂ ਗਮਾਦਿਕਮ੍ । ਤਦ੍ਗਤ੍ਯਨੁਸृਤਾ ਨॄਣਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾ
ਸੋਮ ਆਦਿ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਸੋਮ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਚਾਲ ਸੁਣੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰੇਣ ਭ੍ਰਮਤਾ ਭ੍ਰਮਤਾਂ ਸਹ । ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾਣਾਂ ਚ ਗਤਿਰਨ੍ਯਾ ਕੀਟਾਦਿਨਾਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਵਸਤੂਆਂ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਚਾਲ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਹਿ ਰਾਸ਼ਿਵृਨ੍ਦੇਨ ਕਾਲਚਕ੍ਰੇਣ ਤੇਨ ਚ । ਮੇਰੁਂ ਧੁਰਂ ਚ ਸਰਤਾਂ ਪ੍ਰਾਦਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਮੇਰੂ ਤੇ ਧੁਰਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਘੇਰਦੇ ਹਨ।
ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਭਾਨੁਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਗਤਿਰਨ੍ਯੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਗਾਮਿਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਨ੍ਤਰੇ ਗਮਨਂ ਤਥਾ
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਚਾਲ ਵੱਖਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਗਤਿਦ੍ਵਯਂ ਚਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈष ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । ਸ ਏਵ ਭਗਵਾਨਾਦਿਪੁਰੁषੋ ਲੋਕਭਾਵਨਃ
ਦੋਹਾਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਸਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣੋऽਖਿਲਾਧਾਰੋ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਯੇ ਭ੍ਰਮਨ੍ । ਕਰ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵੈ ਤ੍ਰਯੀਮਯਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਉਹ ਆਪ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਵਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵੇਦੇਨ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯੋऽਰ੍ਕਧਾਭਵਤ੍ । षਟ੍ਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ऋਤੁषੁ ਵਸਨ੍ਤਾਦਿषੁ ਚ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਕਵੀ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਵਸੰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥੋਪਜੋषਮृਤੁਜਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ ਵੈ ਵਿਦਧਾਤਿ ਚ । ਤਮੇਨਂ ਪੁਰੁषਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤ੍ਰਯ੍ਯਾ ਚ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਸਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਪਥਾ ਤਥਾਮ੍ਨਾਤੈਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਉਚ੍ਚਾਵਚੈਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਚ ਯੋਗਾਨਾਂ ਚ ਵਿਤਾਨਕੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੜਾਅ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਰਾਹਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਕਰਮ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਭਿਆਸਾਂ ਰਾਹੀਂ,
ਅਞ੍ਜਸਾ ਚ ਯਜਨ੍ਤੇ ਯੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ਮਤਮ੍ । ਅਥੈष ਆਤ੍ਮਾ ਲੋਕਾਨਾਂ ਦ੍ਯਾਵਾਭੂਮ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣ ਚ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
ਕਾਲਚਕ੍ਰਗਤੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਮਾਸਾਨ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਸ਼ਿਭਿਃ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਵਯਵਾਨ੍ਮਾਸਃ ਪਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯਂ ਦਿਵਾ
ਕਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ, ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਰਾਸੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਪੱਖਾਂ (ਪੱਖ-ਪੱਖ) ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ
ਨਕ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਸ ਪਾਦਰ੍ਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯਮਿਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ । ਯਾਵਤਾ षष੍ਠਮਂਸ਼ਂ ਸ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ऋਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਤੇ ਰਾਤ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਪੈਰ ਇੱਕ ਪੱਖ ਦਾ। ਜਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਭਾਗ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁੱਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਵਯਵਃ ਕਵਿਭਿਸ਼੍ਚੋਪਵਰ੍ਣਿਤਃ । ਯਾਵਤਾਰ੍ਧੇਨ ਚਾਕਾਸ਼ਵੀਥ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਚਰਤੇ ਰਵਿਃ
ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਧੀ ਰਾਹ ਚਲਦਾ ਹੈ,
ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ਅਯਨਂ ਮੁਨਿਪੂਜਿਤਾਃ । ਅਥ ਯਾਵਨ੍ਨਭੋਮਣ੍ਡਲਂ ਸਹ ਪ੍ਰਤਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਅਯਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਦੂਰ ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਸਹ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਕਾਲਂ ਤਂ ਵਤ੍ਸਰਂ ਵਿਦੁਃ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਮਿਡਾਵਤ੍ਸਰਮੇਵ ਚ
ਜਦ ਇਹ ਪੂਰਾ ਮਿਲ ਕੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਸਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ, ਪਰਿਵਤਸਰ, ਇਡਾਵਤਸਰ,
ਅਨੁਵਤ੍ਸਰਮਿਦ੍ਵਤ੍ਸਰਮਿਤਿ ਪਞ੍ਚਕਮੀਰਿਤਮ੍ । ਭਾਨੋਰ੍ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਸ਼ੈਘ੍ਰ੍ਯਸਮਗਤਿਭਿਃ ਕਾਲਵਿਤ੍ਤਮੈਃ
ਅਨੁਵਤਸਰ, ਇਡਵਤਸਰ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਦਾ ਸਮੂਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੰਦੀ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸਮ ਗਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।
ਏਵਂ ਭਾਨੋਰ੍ਗਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਨਿਬੋਧਤ । ਏਵਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਭ੍ਯੋ ਲਕ੍ਸ਼ਯੋਜਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਲਣ ਦੱਸੀ ਗਈ; ਹੁਣ ਚੰਦ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੁਣੋ। ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਲੱਖ ਜੋਜਨ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਉਪਲਭ੍ਯਮਾਨੋ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਭੁਜਿਂ ਚ ਸਃ । ਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਚੌषਧੀਨਾਥੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਮਾਸਭੁਜਿਂ ਚ ਸਃ
ਜਦ ਇਹ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਲ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ।
ਸਪਾਦਮਾਭ੍ਯਾਂ ਦਿਵਸਭੁਕ੍ਤਿਂ ਪਕ੍ਸ਼ਭੁਜਿਂ ਚਰੇਤ੍ । ਏਵਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਤਿਃ ਸੋਮੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨੂਨਂ ਭਚਕ੍ਰਕਮ੍
ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਤੇ ਅੱਧੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਭਚੱਕਰ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਯਮਾਣਕਲਾਭਿਸ਼੍ਚਾਮਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਵਹਨ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਕਲਾਭਿਸ਼੍ਚ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚਿਤ੍ਤਰਞ੍ਜਕਃ
ਜਦ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਕਲਾਵਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤਨ੍ਵਾਨਃ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਸੁਘਸ੍ਰਕੈਃ । ਸਰ੍ਵਜੀਵਨਿਕਾਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣੋ ਜੀਵਃ ਸ ਏਵ ਹਿ
ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਸੁੰਦਰ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਜੀਵ ਹੈ।
ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਚੈਕੈਕਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾ ਵਿਭੁਃ । ਸ ਏਵ षੋਡਸ਼ਕਲਃ ਪੁਰੁषੋऽਨਾਦਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਇਹ ਹਰੇਕ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਲਈ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ। ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਉੱਤਮ।
ਮਨੋਮਯੋऽਪ੍ਯਨ੍ਨਮਯੋऽਮृਤਧਾਮਾ ਸੁਧਾਕਰਃ । ਦੇਵਪਿਤृਮਨੁष੍ਯਾਦਿਸਰੀਸृਪਸਵੀਰੁਧਾਮ੍
ਮਨ ਤੇ ਅੰਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵਾਸ, ਚੰਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਦੇਵ, ਪਿਤਰ, ਮਨੁੱਖ, ਸਰਪ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪ੍ਯਾਯਨਸ਼ੀਲਤ੍ਵਾਤ੍ਸ ਸਰ੍ਵਮਯ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋ ਭਚਕ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਤਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸ਼ਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਭਚੱਕਰ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜੋਜਨ ਚਲਦਾ ਹੈ।