ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਕਾਲਚਕ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਯੁਮਣਿਃ ਕਾਲਬੁਦ੍ਧਯੇ । ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸੋਮਾਦਯੋ ਯੇ ਦਿਗ੍ਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਉਜਲਾ ਗੋਲਕ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਦਿ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੈਃ ਸਹ ਚੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਹ ਚਾਸ੍ਤਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਏਵਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨ ਰਥੋ ਭਾਨੋਰष੍ਟਸ਼ਤਾਧਿਕਮ੍
ਤਾਰੇਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ, ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥ ਵੱਧ ਕੇ ਅੱਠ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਭ੍ਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਤ੍ਰਯੀਮਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪੁਰੀषੁ ਚ ਸਮੀਰਣਾਤ੍
ਪ੍ਰਭੂ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਹਾਖ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾ ਕਾਲਚਕ੍ਰਂ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਭਾਨੁਮਾਨ੍ । ਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਰਂ ਰਥਸ੍ਯੈਕਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰਂ ਤ੍ਰਿਨਾਭਿਕਮ੍
ਭਾਨੁ ਨਾਮਕ ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਵਾਹਾ ਨਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ, ਬਾਰਾਂ ਤੀਲੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਭੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
षਣ੍ਨੇਮਿ ਕਵਯਸ੍ਤਂ ਚ ਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਮਕਮੂਚਿਰੇ । ਮੇਰੁਮੂਰ੍ਧਨਿ ਤਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਤੇ
ਜਾਣੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੇ ਨੇਮੀਆਂ ਸਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਧੁਰਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਹੈ।
ਕृਤੇਤਰਵਿਭਾਗੋ ਯਃ ਪ੍ਰੋਤਂ ਤਤ੍ਰ ਰਥਾਙ੍ਗਕਮ੍ । ਤੈਲਕਾਰਕਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਰਸਾਮ੍ਯਂ ਪਰਿਭ੍ਰਮਨ੍
ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਉਥੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਰਥ ਦਾ ਅੰਗ ਉਥੇ ਹੀ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਲ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਵਾਂਗ, ਸਮਤੋਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਨਾਮ੍ਨੀਹ ਗਿਰੌ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਚਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਕ੍ਸ਼ੇ ਕृਤਂ ਮੂਲਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਕ੍ਸ਼ੋ ਧ੍ਰੁਵੇ ਕृਤਃ
ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਨਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਧੁਰਾ ਟਿਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਧੁਰਾ ਧ੍ਰੂਵ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁਰ੍ਯਮਾਨੇਨ ਤੈਲਸ੍ਯ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਵਦਿਤੀਰਿਤਃ । ਕृਤੋਪਰਿਤਨੋ ਭਾਗਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਜਗਤਾਂ ਪਤੇਃ
ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਧੁਰੇ 'ਤੇ ਤੇਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਰਥਨੀਡਸ੍ਤੁ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਯੋਜਨਮਾਯਤਃ । ਤਤ੍ਤੁਰ੍ਯਭਾਗਤਃ ਸੋऽਯਂ ਪਰਿਣਾਹੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਪਲਾਟਫਾਰਮ ਛੱਤੀ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਵਾਨਰ੍ਕਰਥਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਯੁਗਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਹਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ । ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦੋऽਭਿਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਸੂਰਸੂਤੇਨ ਯੋਜਿਤਾਃ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਜੁਆ ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਉਸ 'ਤੇ ਸਤਿ ਸ਼ੁਭ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਸਤਿ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ।
ਵਹਨ੍ਤਿ ਦੇਵਮਾਦਿਤ੍ਯਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸੁਖਹੇਤਵੇ । ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਸਵਿਤੁਃ ਸੂਤੋऽਰੁਣਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਿਯੋਜਿਤਃ
ਉਹ ਘੋੜੇ ਆਦਿਤਯ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਥੀ ਅਰੁਣ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਰਸੀਆਂ ਫੜੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਸੌਤ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਗਰੁਡਾਗ੍ਰਜਃ । ਤਥੈਵ ਬਾਲਖਿਲ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ऋषਯੋऽਙ੍ਗੁष੍ਠਪਰ੍ਵਕਾਃ
ਰਥੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਗਰੁੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਲਖਿਲਿਆ ਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਜੋੜ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਪਰਿਖ੍ਯਾਤਾਃ षष੍ਟਿਸਾਹਸ੍ਰਸਂਖ੍ਯਕਾਃ । ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਪੁਰਤਃ ਸੂਰ੍ਯਂ ਸੂਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯੈਃ ਸੁਸ਼ੋਭਨੈਃ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਠੀਕ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁੰਦਰ ਸੂਕਤਾਂ ਤੇ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ऋषਯੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਅਪ੍ਸਰੋਰਗਾਃ । ਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯੋ ਯਾਤੁਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਨਾਗ, ਮੁਖੀ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਵਿਰੋਚਨਮ੍ । ਸਾਰ੍ਧਲਕ੍ਸ਼ੋਤ੍ਤਰਂ ਕੋਟਿਨਵਕਂ ਭੂਮਿਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਹਰ ਸਤਿ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਮਹੀਨੇ ਮਹੀਨੇ, ਵਿਰੋਚਨ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਭੂਮਿ ਦਾ ਮੰਡਲ ਨੌ ਕਰੋੜ ਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ ਗਵ੍ਯੂਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ੋ ਵਿਸ਼੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਗਵਯੂਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਸੋਮਾਦਿਗਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਸੋਮਾਦੀਨਾਂ ਗਮਾਦਿਕਮ੍ । ਤਦ੍ਗਤ੍ਯਨੁਸृਤਾ ਨॄਣਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾ
ਸੋਮ ਆਦਿ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਸੋਮ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਚਾਲ ਸੁਣੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰੇਣ ਭ੍ਰਮਤਾ ਭ੍ਰਮਤਾਂ ਸਹ । ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾਣਾਂ ਚ ਗਤਿਰਨ੍ਯਾ ਕੀਟਾਦਿਨਾਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਵਸਤੂਆਂ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਚਾਲ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਹਿ ਰਾਸ਼ਿਵृਨ੍ਦੇਨ ਕਾਲਚਕ੍ਰੇਣ ਤੇਨ ਚ । ਮੇਰੁਂ ਧੁਰਂ ਚ ਸਰਤਾਂ ਪ੍ਰਾਦਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਮੇਰੂ ਤੇ ਧੁਰਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਘੇਰਦੇ ਹਨ।
ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਭਾਨੁਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਗਤਿਰਨ੍ਯੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਗਾਮਿਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਨ੍ਤਰੇ ਗਮਨਂ ਤਥਾ
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਚਾਲ ਵੱਖਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਗਤਿਦ੍ਵਯਂ ਚਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈष ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । ਸ ਏਵ ਭਗਵਾਨਾਦਿਪੁਰੁषੋ ਲੋਕਭਾਵਨਃ
ਦੋਹਾਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਸਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣੋऽਖਿਲਾਧਾਰੋ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਯੇ ਭ੍ਰਮਨ੍ । ਕਰ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵੈ ਤ੍ਰਯੀਮਯਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਉਹ ਆਪ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਵਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵੇਦੇਨ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯੋऽਰ੍ਕਧਾਭਵਤ੍ । षਟ੍ਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ऋਤੁषੁ ਵਸਨ੍ਤਾਦਿषੁ ਚ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਕਵੀ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਵਸੰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥੋਪਜੋषਮृਤੁਜਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ ਵੈ ਵਿਦਧਾਤਿ ਚ । ਤਮੇਨਂ ਪੁਰੁषਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤ੍ਰਯ੍ਯਾ ਚ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਸਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਪਥਾ ਤਥਾਮ੍ਨਾਤੈਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਉਚ੍ਚਾਵਚੈਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਚ ਯੋਗਾਨਾਂ ਚ ਵਿਤਾਨਕੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੜਾਅ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਰਾਹਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਕਰਮ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਭਿਆਸਾਂ ਰਾਹੀਂ,
ਅਞ੍ਜਸਾ ਚ ਯਜਨ੍ਤੇ ਯੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ਮਤਮ੍ । ਅਥੈष ਆਤ੍ਮਾ ਲੋਕਾਨਾਂ ਦ੍ਯਾਵਾਭੂਮ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣ ਚ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
ਕਾਲਚਕ੍ਰਗਤੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਮਾਸਾਨ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਸ਼ਿਭਿਃ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਵਯਵਾਨ੍ਮਾਸਃ ਪਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯਂ ਦਿਵਾ
ਕਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ, ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਰਾਸੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਪੱਖਾਂ (ਪੱਖ-ਪੱਖ) ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ
ਨਕ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਸ ਪਾਦਰ੍ਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯਮਿਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ । ਯਾਵਤਾ षष੍ਠਮਂਸ਼ਂ ਸ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ऋਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਤੇ ਰਾਤ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਪੈਰ ਇੱਕ ਪੱਖ ਦਾ। ਜਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਭਾਗ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁੱਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਵਯਵਃ ਕਵਿਭਿਸ਼੍ਚੋਪਵਰ੍ਣਿਤਃ । ਯਾਵਤਾਰ੍ਧੇਨ ਚਾਕਾਸ਼ਵੀਥ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਚਰਤੇ ਰਵਿਃ
ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਧੀ ਰਾਹ ਚਲਦਾ ਹੈ,
ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ਅਯਨਂ ਮੁਨਿਪੂਜਿਤਾਃ । ਅਥ ਯਾਵਨ੍ਨਭੋਮਣ੍ਡਲਂ ਸਹ ਪ੍ਰਤਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਅਯਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਦੂਰ ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,