ਕਰ੍षਣਂ ਪਾਸ਼ਯੋਰ੍ਵਾਯੁਬਦ੍ਧਯੋ ਰੋਹਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਦਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਦ੍ਰਥਸ੍ਯ ਗਤੇਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਥ ਦੀ ਚਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਦਿਵਸਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ । ਰਾਤ੍ਰਿਹ੍ਰਾਸਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਸੌਮ੍ਯਾਯਨਕ੍ਰਮੋ ਹ੍ਯਯਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਫਿਰ ਹੌਲਾਪਣ ਤੇ ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਘਟਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਕੇ ਪਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਵਰੋਹਣਮ੍ । ਬਹਿਰ੍ਮਣ੍ਡਲਵੇਸ਼ੇਨ ਗਤਿਸ਼ੈਘ੍ਰ੍ਯਂ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍
ਦੱਖਣੀ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਜੋੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਾਹਰਲੇ ਮੰਡਲ ਕਰਕੇ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦਾ ਦਿਨਾਲ੍ਪਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਵੈषੁਵੇ ਪਾਸ਼ਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸਮਾਵਸ੍ਥਾਨਤੋ ਰਵੇਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਤੇ ਰਾਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਵਿਸੁਵੇ ਸਮੇਂ, ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਸਮਤੋਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਣ੍ਡਲਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਾਮ੍ਯਂ ਰਾਤ੍ਰਿਦਿਨਾਦਿਕੇ । ਆਕृष੍ਯੇਤੇ ਯਦਾ ਤੌ ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤੌ
ਮੱਧਲੇ ਮੰਡਲ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਜੋੜੇ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਟਿਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ । ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਮੁਚ੍ਯਮਾਨੇਨ ਪੁਨਾ ਰਸ਼੍ਮਿਯੁਗੇਨ ਤੁ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਛੁਟਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੇਰੌ ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੇ ਪੁਰ੍ਯੈਨ੍ਦ੍ਰੀ ਦੇਵਧਾਨਿਕਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਬਾਹਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਪੁਰਿਆਇੰਦ੍ਰੀ ਨਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਵੈ ਸਂਯਮਨੀ ਨਾਮ ਯਾਮ੍ਯਾ ਮਹਾਪੁਰੀ । ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਿਮ੍ਲੋਚਨੀ ਨਾਮ ਵਾਰੁਣੀ ਵੈ ਮਹਾਪੁਰੀ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਾਮਯਾ ਮਹਾਨਗਰੀ ਸੰਯਮਨੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਾਰੁਣ ਮਹਾਨਗਰੀ ਨਿਮਲੋਚਨੀ ਹੈ।
ਤਦੁਤ੍ਤਰੇ ਪੁਰੀ ਸੌਮ੍ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਾਮ ਵਿਭਾਵਰੀ । ਐਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰ੍ਯਾਂ ਰਵੇਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਉਦਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵਿਭਾਵਰੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਗਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਯਮਨ੍ਯਾਂ ਚ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਨਿਮ੍ਲੋਚਨ੍ਯਾਂ ਨਿਮੀਲਨਮ੍ । ਵਿਭਾਵਰ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼ੀਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਿਗ੍ਮਾਂਸ਼ੋਃ ਸੁਰਪੂਜਿਤਃ
ਸੰਯਮਨੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਿਮਲੋਚਨੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਵਿਭਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਮੇਰੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਂ ਭਾਨੋਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਮਯਾ ਮੁਨੇ
ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਿ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕੀ ਹਨ।
ਮੇਰੁਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸਦਾ ਮਧ੍ਯਂ ਗਤ ਏਵ ਵਿਭਾਤਿ ਹਿ । ਸਵ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਰ੍ਵਤਮ੍
ਮੇਰੂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੇ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਤੁ ਸਮ੍ਮੁਖੇ । ਦਿਸ਼ਾਸ੍ਵਸ਼ੇषਾਸੁ ਤਥਾ ਸੁਰਰ੍षੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾਸੁ ਚ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਬਾਕੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ।
ਯੈਰ੍ਯਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਾਸ੍ਵਾਨ੍ਸ ਤੇषਾਮੁਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਿਰੋਭਾਵਂ ਚ ਯਤ੍ਰੈਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵਾਸ੍ਤਮਨਂ ਰਵੇਃ
ਜਿਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਓਸ ਦਾ ਉਗਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਡੁੱਬਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈਵਾਸ੍ਤਮਨਮਰ੍ਕਸ੍ਯ ਨੋਦਯਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਤਃ । ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨਾਖ੍ਯਂ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਰਵੇਃ
ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਗਣਾ ਹੈ ਨਾ ਡੁੱਬਣਾ। ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਸਣ ਤੇ ਨਾ ਦਿਸਣ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਕ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਪੁਰੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ਯੇष ਪੁਰਤ੍ਰਯਮ੍ । ਵਿਕਰ੍ਣੌ ਦ੍ਵੌ ਵਿਕਰ੍ਣਸ੍ਥਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਕੋਣਾਨ੍ਦ੍ਵੇ ਪੁਰੇ ਤਥਾ
ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਤਿੰਨ ਨਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਰਨੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਕੋਨੇ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਕੋਨੇ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦ੍ਵੀਪਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮੇਰੁਰੁਤ੍ਤਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਯੈਰ੍ਯਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਾਨੁਃ ਸੈਵ ਪ੍ਰਾਚੀਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਖੰਡਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੂਰਬ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਾਮਭਾਗਤੋ ਮੇਰੁਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇਤਿ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । ਯਦਿ ਚੈਨ੍ਦ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਚਲਤੇ ਘਟਿਕਾ ਦਸ਼ਪਞ੍ਚਭਿਃ
ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੂ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਜੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਘੜੀ ਪੰਦਰਾਂ ਘੜੀਆਂ ਚੱਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ—
ਯਾਮ੍ਯਾਂ ਤਦਾ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਪਾਦਂ ਕੋਟਿਯੁਗ੍ਮਕਮ੍ । ਸਾਰ੍ਧਦ੍ਵਾਦਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਪਞ੍ਚਨੇਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੇ ਪੌਣੇ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ, ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੋਰ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਃ ਕਾਲਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕਃ । ਏਵਂ ਤਤੋ ਵਾਰੁਣੀਂ ਚ ਸੌਮ੍ਯਾਮੈਨ੍ਦ੍ਰੀਂ ਸਹਸ੍ਰਦृਕ੍
ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਾਰੁਣੀ, ਸੌਮਿਆ ਤੇ ਐੰਦ੍ਰੀ ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਕਾਲਚਕ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਯੁਮਣਿਃ ਕਾਲਬੁਦ੍ਧਯੇ । ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸੋਮਾਦਯੋ ਯੇ ਦਿਗ੍ਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਉਜਲਾ ਗੋਲਕ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਦਿ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੈਃ ਸਹ ਚੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਹ ਚਾਸ੍ਤਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਏਵਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨ ਰਥੋ ਭਾਨੋਰष੍ਟਸ਼ਤਾਧਿਕਮ੍
ਤਾਰੇਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ, ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥ ਵੱਧ ਕੇ ਅੱਠ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਭ੍ਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਤ੍ਰਯੀਮਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪੁਰੀषੁ ਚ ਸਮੀਰਣਾਤ੍
ਪ੍ਰਭੂ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਹਾਖ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾ ਕਾਲਚਕ੍ਰਂ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਭਾਨੁਮਾਨ੍ । ਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਰਂ ਰਥਸ੍ਯੈਕਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰਂ ਤ੍ਰਿਨਾਭਿਕਮ੍
ਭਾਨੁ ਨਾਮਕ ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਵਾਹਾ ਨਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ, ਬਾਰਾਂ ਤੀਲੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਭੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
षਣ੍ਨੇਮਿ ਕਵਯਸ੍ਤਂ ਚ ਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਮਕਮੂਚਿਰੇ । ਮੇਰੁਮੂਰ੍ਧਨਿ ਤਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਤੇ
ਜਾਣੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੇ ਨੇਮੀਆਂ ਸਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਧੁਰਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਹੈ।
ਕृਤੇਤਰਵਿਭਾਗੋ ਯਃ ਪ੍ਰੋਤਂ ਤਤ੍ਰ ਰਥਾਙ੍ਗਕਮ੍ । ਤੈਲਕਾਰਕਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਰਸਾਮ੍ਯਂ ਪਰਿਭ੍ਰਮਨ੍
ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਉਥੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਰਥ ਦਾ ਅੰਗ ਉਥੇ ਹੀ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਲ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਵਾਂਗ, ਸਮਤੋਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਨਾਮ੍ਨੀਹ ਗਿਰੌ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਚਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਕ੍ਸ਼ੇ ਕृਤਂ ਮੂਲਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਕ੍ਸ਼ੋ ਧ੍ਰੁਵੇ ਕृਤਃ
ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਨਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਧੁਰਾ ਟਿਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਧੁਰਾ ਧ੍ਰੂਵ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁਰ੍ਯਮਾਨੇਨ ਤੈਲਸ੍ਯ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਵਦਿਤੀਰਿਤਃ । ਕृਤੋਪਰਿਤਨੋ ਭਾਗਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਜਗਤਾਂ ਪਤੇਃ
ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਧੁਰੇ 'ਤੇ ਤੇਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਰਥਨੀਡਸ੍ਤੁ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਯੋਜਨਮਾਯਤਃ । ਤਤ੍ਤੁਰ੍ਯਭਾਗਤਃ ਸੋऽਯਂ ਪਰਿਣਾਹੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਪਲਾਟਫਾਰਮ ਛੱਤੀ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਵਾਨਰ੍ਕਰਥਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਯੁਗਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਹਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ । ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦੋऽਭਿਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਸੂਰਸੂਤੇਨ ਯੋਜਿਤਾਃ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਜੁਆ ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਉਸ 'ਤੇ ਸਤਿ ਸ਼ੁਭ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਸਤਿ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ।