ਤਦਾਪੀਮਾਨ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਇਹ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਸੂਰ੍ਯਗਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਾਨੋਰ੍ਗਮਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਨ੍ਦਾਦਿਗਤਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਗਮਨਂ ਰਵੇਃ
ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਲਣ ਦੀ ਵਧੀਆ ਵਿਵਰਣਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਤੇਜ਼, ਹੌਲੀ ਤੇ ਮੱਧਮ।
ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ । ਸ੍ਥਾਨਂ ਜਾਰਦ੍ਗਵਂ ਮਧ੍ਯਂ ਤਥੈਰਾਵਤਮੁਤ੍ਤਰਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹੀ ਥਾਂ ਹਨ: ਜਾਰਦਗਵ, ਮੱਧਲਾ, ਅਤੇ ਏਰਾਵਤ ਉੱਤਰੀ।
ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਮਿਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਕृਤ੍ਤਿਕਾ ਯਾਮ੍ਯਾ ਨਾਗਵੀਥੀਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੇ ਯਾਮਯਾ ਨੂੰ ਨਾਗ ਮਾਰਗ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਮृਗਸ਼ਿਰੋ ਗਜਵੀਥ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਪੁष੍ਯਾਸ਼੍ਲੇषਾ ਤਥਾऽऽਦਿਤ੍ਯਾ ਵੀਥੀ ਚੈਰਾਵਤੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਰੋਹਣੀ, ਆਰਦਰਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਾ ਨੂੰ ਗਜ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਯ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਨੂੰ ਏਰਾਵਤੀ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਵੀਥਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਉਤ੍ਤਰੋ ਮਾਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਦ੍ਵੇ ਚਾਪਿ ਫਲ੍ਗੁਨ੍ਯੌ ਮਘਾ ਚੈਵਾਰ੍षਭੀ ਮਤਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਫਲਗੁਨੀ ਤੇ ਮਘਾ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਸ੍ਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਤੀ ਗੋਵੀਥੀਤਿ ਤੁ ਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਵਿਸ਼ਾਖਾਨੁਰਾਧਾ ਵੀਥੀ ਜਾਰਦ੍ਗਵੀ ਮਤਾ
ਹਸਤ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਤੇ ਸਵਾਤੀ ਨੂੰ ਗਉ ਮਾਰਗ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜੇਠ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੂੰ ਜਾਰਦਗਵ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਵੀਥਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਧ੍ਯਮੋ ਮਾਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਮੂਲਾषਾਢੋਤ੍ਤਰਾषਾਢਾ ਅਜਵੀਥ੍ਯਭਿਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਮੱਧਲਾ ਰਸਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ, ਆਾੜ ਤੇ ਉੱਤਰਾ ਆਾੜ ਨੂੰ ਅਜ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚ ਧਨਿष੍ਠਾ ਚ ਮਾਰ੍ਗੀ ਸ਼ਤਭਿषਕ੍ ਤਥਾ । ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੀ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਰੇਵਤੀ ਚੈਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਸ਼੍ਰਵਣ ਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ, ਮਾਰਗੀ ਤੇ ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਦਰਪਦ ਤੇ ਰੇਵਤੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਵੀਥਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮਾਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਬਦ੍ਧਯੋਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਦੱਖਣੀ ਰਸਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰਾਯਣ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍षਣਂ ਪਾਸ਼ਯੋਰ੍ਵਾਯੁਬਦ੍ਧਯੋ ਰੋਹਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਦਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਦ੍ਰਥਸ੍ਯ ਗਤੇਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਥ ਦੀ ਚਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਦਿਵਸਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ । ਰਾਤ੍ਰਿਹ੍ਰਾਸਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਸੌਮ੍ਯਾਯਨਕ੍ਰਮੋ ਹ੍ਯਯਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਫਿਰ ਹੌਲਾਪਣ ਤੇ ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਘਟਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਕੇ ਪਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਵਰੋਹਣਮ੍ । ਬਹਿਰ੍ਮਣ੍ਡਲਵੇਸ਼ੇਨ ਗਤਿਸ਼ੈਘ੍ਰ੍ਯਂ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍
ਦੱਖਣੀ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਜੋੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਾਹਰਲੇ ਮੰਡਲ ਕਰਕੇ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦਾ ਦਿਨਾਲ੍ਪਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਵੈषੁਵੇ ਪਾਸ਼ਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸਮਾਵਸ੍ਥਾਨਤੋ ਰਵੇਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਤੇ ਰਾਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਵਿਸੁਵੇ ਸਮੇਂ, ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਸਮਤੋਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਣ੍ਡਲਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਾਮ੍ਯਂ ਰਾਤ੍ਰਿਦਿਨਾਦਿਕੇ । ਆਕृष੍ਯੇਤੇ ਯਦਾ ਤੌ ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤੌ
ਮੱਧਲੇ ਮੰਡਲ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਜੋੜੇ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਟਿਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ । ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਮੁਚ੍ਯਮਾਨੇਨ ਪੁਨਾ ਰਸ਼੍ਮਿਯੁਗੇਨ ਤੁ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਛੁਟਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੇਰੌ ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੇ ਪੁਰ੍ਯੈਨ੍ਦ੍ਰੀ ਦੇਵਧਾਨਿਕਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਬਾਹਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਪੁਰਿਆਇੰਦ੍ਰੀ ਨਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਵੈ ਸਂਯਮਨੀ ਨਾਮ ਯਾਮ੍ਯਾ ਮਹਾਪੁਰੀ । ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਿਮ੍ਲੋਚਨੀ ਨਾਮ ਵਾਰੁਣੀ ਵੈ ਮਹਾਪੁਰੀ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਾਮਯਾ ਮਹਾਨਗਰੀ ਸੰਯਮਨੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਾਰੁਣ ਮਹਾਨਗਰੀ ਨਿਮਲੋਚਨੀ ਹੈ।
ਤਦੁਤ੍ਤਰੇ ਪੁਰੀ ਸੌਮ੍ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਾਮ ਵਿਭਾਵਰੀ । ਐਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰ੍ਯਾਂ ਰਵੇਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਉਦਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵਿਭਾਵਰੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਗਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਯਮਨ੍ਯਾਂ ਚ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਨਿਮ੍ਲੋਚਨ੍ਯਾਂ ਨਿਮੀਲਨਮ੍ । ਵਿਭਾਵਰ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼ੀਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਿਗ੍ਮਾਂਸ਼ੋਃ ਸੁਰਪੂਜਿਤਃ
ਸੰਯਮਨੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਿਮਲੋਚਨੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਵਿਭਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਮੇਰੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਂ ਭਾਨੋਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਮਯਾ ਮੁਨੇ
ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਿ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕੀ ਹਨ।
ਮੇਰੁਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸਦਾ ਮਧ੍ਯਂ ਗਤ ਏਵ ਵਿਭਾਤਿ ਹਿ । ਸਵ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਰ੍ਵਤਮ੍
ਮੇਰੂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੇ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਤੁ ਸਮ੍ਮੁਖੇ । ਦਿਸ਼ਾਸ੍ਵਸ਼ੇषਾਸੁ ਤਥਾ ਸੁਰਰ੍षੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾਸੁ ਚ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਬਾਕੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ।
ਯੈਰ੍ਯਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਾਸ੍ਵਾਨ੍ਸ ਤੇषਾਮੁਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਿਰੋਭਾਵਂ ਚ ਯਤ੍ਰੈਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵਾਸ੍ਤਮਨਂ ਰਵੇਃ
ਜਿਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਓਸ ਦਾ ਉਗਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਡੁੱਬਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈਵਾਸ੍ਤਮਨਮਰ੍ਕਸ੍ਯ ਨੋਦਯਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਤਃ । ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨਾਖ੍ਯਂ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਰਵੇਃ
ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਗਣਾ ਹੈ ਨਾ ਡੁੱਬਣਾ। ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਸਣ ਤੇ ਨਾ ਦਿਸਣ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਕ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਪੁਰੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ਯੇष ਪੁਰਤ੍ਰਯਮ੍ । ਵਿਕਰ੍ਣੌ ਦ੍ਵੌ ਵਿਕਰ੍ਣਸ੍ਥਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਕੋਣਾਨ੍ਦ੍ਵੇ ਪੁਰੇ ਤਥਾ
ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਤਿੰਨ ਨਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਰਨੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਕੋਨੇ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਕੋਨੇ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦ੍ਵੀਪਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮੇਰੁਰੁਤ੍ਤਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਯੈਰ੍ਯਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਾਨੁਃ ਸੈਵ ਪ੍ਰਾਚੀਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਖੰਡਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੂਰਬ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਾਮਭਾਗਤੋ ਮੇਰੁਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇਤਿ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । ਯਦਿ ਚੈਨ੍ਦ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਚਲਤੇ ਘਟਿਕਾ ਦਸ਼ਪਞ੍ਚਭਿਃ
ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੂ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਜੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਘੜੀ ਪੰਦਰਾਂ ਘੜੀਆਂ ਚੱਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ—
ਯਾਮ੍ਯਾਂ ਤਦਾ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਪਾਦਂ ਕੋਟਿਯੁਗ੍ਮਕਮ੍ । ਸਾਰ੍ਧਦ੍ਵਾਦਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਪਞ੍ਚਨੇਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੇ ਪੌਣੇ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ, ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੋਰ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਃ ਕਾਲਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕਃ । ਏਵਂ ਤਤੋ ਵਾਰੁਣੀਂ ਚ ਸੌਮ੍ਯਾਮੈਨ੍ਦ੍ਰੀਂ ਸਹਸ੍ਰਦृਕ੍
ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਾਰੁਣੀ, ਸੌਮਿਆ ਤੇ ਐੰਦ੍ਰੀ ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।