ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗੌ ਨਰਕਾ ਰਸੌਕਾਂਸਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਦੇਵਤਿਰ੍ਯਙ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਸਰੀਸृਪਸਵੀਰੁਧਾਮ੍
ਸੁਰਗ, ਮੁਕਤੀ, ਨਰਕ, ਸਾਰੇ ਜਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਤੇ ਬੂਟੇ—
ਸਰ੍ਵਜੀਵਨਿਕਾਯਾਨਾਂ ਸੂਰ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾ ਦृਗੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਏਤਾਵਾਨ੍ਭੂਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ ਉਦਾਹृਤਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ ਦਾ ਬਣਤਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਤੇਨ ਹਿ ਦਿਵੋ ਮਾਨਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਦ੍ਵਿਦਃ । ਦ੍ਵਿਦਲਾਨਾਂ ਚ ਨਿष੍ਪਾਵਾਦੀਨਾਂ ਚ ਦਲਯੋਰ੍ਯਥਾ
ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਲਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗ।
ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਤਯੋਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਤਦੁਭਯਸਨ੍ਧਿਤਮ੍ । ਯਨ੍ਮਧ੍ਯਗਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਭਾਨੁਰ੍ਵੈ ਤਪਤਾਂ ਵਰਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਤਪੇਨ ਤ੍ਰਿਲੋਕਂ ਚ ਪ੍ਰਤਪਤ੍ਯੇਵ ਭਾਸਯਨ੍ । ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗਤਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ
ਆਪਣੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਤੇ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਰਾਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਹੌਲਾਪਣ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰੋਹਣਸ੍ਥਾਨਮਸੌ ਗਤ੍ਵਾਹੋ ਦੈਰ੍ਧ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗਤਿਸ਼ੈਘ੍ਰ੍ਯਂ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ
ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਦੱਖਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਆਉਂਦਿਆਂ, ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਰੋਹਸ੍ਥਾਨਮਸੌ ਗਚ੍ਛਨ੍ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਦਿਨਂ ਚਰੇਤ੍ । ਵਿषੁਵਤ੍ਸਂਜ੍ਞਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗਤਿਸਾਮ੍ਯਂ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ
ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਵਿਸੁਵਤ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਥਾਨਮਥਾਸਾਦ੍ਯ ਦਿਨਸਾਮ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਚ । ਯਦਾ ਚ ਮੇषਤੁਲਯੋਃ ਸਞ੍ਚਰੇਦ੍ਧਿ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸਮਾਨ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੇਸ਼ ਤੇ ਤੁਲਾ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ—
ਸਮਾਨਾਨਿ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਤਨੋਤਿ ਤ੍ਰਯੀਮਯਃ । ਵृषਾਦਿਪਞ੍ਚਸੁ ਯਦਾ ਰਾਸ਼ਿष੍ਵਰ੍ਕੋ ਵਿਰੋਚਤੇ
ਤਦੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—
ਤਦਾਹਾਨਿ ਚ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਰਾਤ੍ਰਯੋऽਪਿ ਹ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਚ । ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਦਿषੁ ਸੂਰ੍ਯੋ ਹਿ ਯਦਾ ਸਞ੍ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ
ਉਦੋਂ ਦਿਨ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ—
ਤਦਾਪੀਮਾਨ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਇਹ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਸੂਰ੍ਯਗਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਾਨੋਰ੍ਗਮਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਨ੍ਦਾਦਿਗਤਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਗਮਨਂ ਰਵੇਃ
ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਲਣ ਦੀ ਵਧੀਆ ਵਿਵਰਣਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਤੇਜ਼, ਹੌਲੀ ਤੇ ਮੱਧਮ।
ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ । ਸ੍ਥਾਨਂ ਜਾਰਦ੍ਗਵਂ ਮਧ੍ਯਂ ਤਥੈਰਾਵਤਮੁਤ੍ਤਰਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹੀ ਥਾਂ ਹਨ: ਜਾਰਦਗਵ, ਮੱਧਲਾ, ਅਤੇ ਏਰਾਵਤ ਉੱਤਰੀ।
ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਮਿਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਕृਤ੍ਤਿਕਾ ਯਾਮ੍ਯਾ ਨਾਗਵੀਥੀਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੇ ਯਾਮਯਾ ਨੂੰ ਨਾਗ ਮਾਰਗ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਮृਗਸ਼ਿਰੋ ਗਜਵੀਥ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਪੁष੍ਯਾਸ਼੍ਲੇषਾ ਤਥਾऽऽਦਿਤ੍ਯਾ ਵੀਥੀ ਚੈਰਾਵਤੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਰੋਹਣੀ, ਆਰਦਰਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਾ ਨੂੰ ਗਜ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਯ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਨੂੰ ਏਰਾਵਤੀ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਵੀਥਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਉਤ੍ਤਰੋ ਮਾਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਦ੍ਵੇ ਚਾਪਿ ਫਲ੍ਗੁਨ੍ਯੌ ਮਘਾ ਚੈਵਾਰ੍षਭੀ ਮਤਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਫਲਗੁਨੀ ਤੇ ਮਘਾ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਸ੍ਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਤੀ ਗੋਵੀਥੀਤਿ ਤੁ ਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਵਿਸ਼ਾਖਾਨੁਰਾਧਾ ਵੀਥੀ ਜਾਰਦ੍ਗਵੀ ਮਤਾ
ਹਸਤ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਤੇ ਸਵਾਤੀ ਨੂੰ ਗਉ ਮਾਰਗ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜੇਠ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੂੰ ਜਾਰਦਗਵ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਵੀਥਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਧ੍ਯਮੋ ਮਾਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਮੂਲਾषਾਢੋਤ੍ਤਰਾषਾਢਾ ਅਜਵੀਥ੍ਯਭਿਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਮੱਧਲਾ ਰਸਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ, ਆਾੜ ਤੇ ਉੱਤਰਾ ਆਾੜ ਨੂੰ ਅਜ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚ ਧਨਿष੍ਠਾ ਚ ਮਾਰ੍ਗੀ ਸ਼ਤਭਿषਕ੍ ਤਥਾ । ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੀ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਰੇਵਤੀ ਚੈਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਸ਼੍ਰਵਣ ਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ, ਮਾਰਗੀ ਤੇ ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਦਰਪਦ ਤੇ ਰੇਵਤੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਵੀਥਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮਾਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਬਦ੍ਧਯੋਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਦੱਖਣੀ ਰਸਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰਾਯਣ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍षਣਂ ਪਾਸ਼ਯੋਰ੍ਵਾਯੁਬਦ੍ਧਯੋ ਰੋਹਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਦਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਦ੍ਰਥਸ੍ਯ ਗਤੇਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਥ ਦੀ ਚਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਦਿਵਸਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ । ਰਾਤ੍ਰਿਹ੍ਰਾਸਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਸੌਮ੍ਯਾਯਨਕ੍ਰਮੋ ਹ੍ਯਯਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਫਿਰ ਹੌਲਾਪਣ ਤੇ ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਘਟਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਕੇ ਪਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਵਰੋਹਣਮ੍ । ਬਹਿਰ੍ਮਣ੍ਡਲਵੇਸ਼ੇਨ ਗਤਿਸ਼ੈਘ੍ਰ੍ਯਂ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍
ਦੱਖਣੀ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਜੋੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਾਹਰਲੇ ਮੰਡਲ ਕਰਕੇ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦਾ ਦਿਨਾਲ੍ਪਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਵੈषੁਵੇ ਪਾਸ਼ਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸਮਾਵਸ੍ਥਾਨਤੋ ਰਵੇਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਤੇ ਰਾਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਵਿਸੁਵੇ ਸਮੇਂ, ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਸਮਤੋਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਣ੍ਡਲਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਾਮ੍ਯਂ ਰਾਤ੍ਰਿਦਿਨਾਦਿਕੇ । ਆਕृष੍ਯੇਤੇ ਯਦਾ ਤੌ ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤੌ
ਮੱਧਲੇ ਮੰਡਲ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਜੋੜੇ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਟਿਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ । ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਮੁਚ੍ਯਮਾਨੇਨ ਪੁਨਾ ਰਸ਼੍ਮਿਯੁਗੇਨ ਤੁ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਛੁਟਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੇਰੌ ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੇ ਪੁਰ੍ਯੈਨ੍ਦ੍ਰੀ ਦੇਵਧਾਨਿਕਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਬਾਹਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਪੁਰਿਆਇੰਦ੍ਰੀ ਨਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਵੈ ਸਂਯਮਨੀ ਨਾਮ ਯਾਮ੍ਯਾ ਮਹਾਪੁਰੀ । ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਿਮ੍ਲੋਚਨੀ ਨਾਮ ਵਾਰੁਣੀ ਵੈ ਮਹਾਪੁਰੀ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਾਮਯਾ ਮਹਾਨਗਰੀ ਸੰਯਮਨੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਾਰੁਣ ਮਹਾਨਗਰੀ ਨਿਮਲੋਚਨੀ ਹੈ।
ਤਦੁਤ੍ਤਰੇ ਪੁਰੀ ਸੌਮ੍ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਾਮ ਵਿਭਾਵਰੀ । ਐਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰ੍ਯਾਂ ਰਵੇਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਉਦਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵਿਭਾਵਰੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਗਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਯਮਨ੍ਯਾਂ ਚ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਨਿਮ੍ਲੋਚਨ੍ਯਾਂ ਨਿਮੀਲਨਮ੍ । ਵਿਭਾਵਰ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼ੀਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਿਗ੍ਮਾਂਸ਼ੋਃ ਸੁਰਪੂਜਿਤਃ
ਸੰਯਮਨੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਿਮਲੋਚਨੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਵਿਭਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।