ਕृਤਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪੂਰ੍ਵਜਵਦ੍ਭਗਵਦ੍ਭਕ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਤਦ੍ਵਰ੍षਪੁਰੁषਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਸਕਰ੍ਮਕੇਨ ਯੋਗੇਨ ਯਜਨ੍ਤਿ ਪਰਿਸ਼ੀਲਿਤਾਃ । ਯਤ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਮਯਂ ਲਿਙ੍ਗ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਿਙ੍ਗਂ ਜਨੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਏਕਾਨ੍ਤਮਦ੍ਵਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮੈ ਭਗਵਤੇ ਨਮਃ
ਕਰਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕਰਮ-ਰੂਪ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਕੋ, ਅਦਵੈਤ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ—ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸੂਰ੍ਯਗਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਤਤਃ ਪਰਸ੍ਤਾਦਚਲੋ ਲੋਕਾਲੋਕੇਤਿ ਨਾਮਕਃ । ਅਨ੍ਤਰਾਲੇ ਚ ਲੋਕਾਲੋਕਯੋਰ੍ਯਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਅਡੋਲ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਹੈ; ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਯਾਵਦਸ੍ਤਿ ਚ ਦੇਵਰ੍षੇ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਾਤ੍ । ਸੁਮੇਰੋਸ੍ਤਾਵਤੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਭੂਮਿਰਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਾਨਸ-ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਮੇਰੂ ਤੱਕ ਜਿੰਨਾ ਦੂਰ ਫਾਸਲਾ ਹੈ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।
ਦਰ੍ਪਣੋਦਰਤੁਲ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਹਿਤੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਦੀਯਤੇ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਆਇਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਉਥੇ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਸਙ੍ਘਰਹਿਤਾ ਸਾ ਚ ਨਾਰਦ । ਲੋਕਾਲੋਕ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਯਦਤ੍ਰ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਸੰਘ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਲੋਕਾਲੋਕਾਨ੍ਤਰੇ ਚਾਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਈਸ਼੍ਵਰੇਣ ਸ ਲੋਕਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਨ੍ਤਗਃ ਕृਤਃ
ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਬਣਾਇਆ।
ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਧ੍ਰੁਵਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਯਦ੍ਵਸ਼ਾਦਿਹ । ਅਰ੍ਵਾਚੀਨਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੀਁਲ੍ਲੋਕਾਨਾਤਨ੍ਵਾਨਾਃ ਕਦਾਪਿ ਹਿ
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧ੍ਰੂਵ ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਾਚੀਨਤ੍ਵਭਾਜੋ ਹਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਨਾਰਦ । ਤਾਵਦੁਨ੍ਨਹਨਾਯਾਮਃ ਪਰ੍ਵਤੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹੋਦਯਃ
ਪਰ ਜੋ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮਹੋਦਯ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਾਁਲ੍ਲੋਕਵਿਨ੍ਯਾਸੋऽਯਂ ਸਂਸ੍ਥਾਮਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ । ਕਵਿਭਿਃ ਸ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਭਿਰ੍ਗਣਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਕ੍ਰੋੜ ਦਾ ਅੰਕ ਲਾਇਆ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੋ ਲੋਕਾਲੋਕਾਚਲੋ ਮੁਨੇ । ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚਾਤ੍ਮਯੋਨਿਨਾ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ—
ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾ ਦਿਗ੍ਗਜਾ ਯੇ ਤਨ੍ਨਾਮਾਨਿ ਨਿਬੋਧਤ । ऋषਭਃ ਪੁष੍ਪਚੂਡੋऽਥ ਵਾਮਨੋऽਥਾਪਰਾਜਿਤਃ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਰੱਖੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ: ਰਿਸ਼ਭ, ਪੁਸ਼ਪਚੂੜ, ਵਾਮਨ, ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ।
ਏਤੇ ਸਮਸ੍ਤਲੋਕਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਹੇਤਵ ਈਰਿਤਾਃ । ਤੇषਾਂ ਚ ਸ੍ਵਵਿਭੂਤੀਨਾਂ ਬਹੁਵੀਰ੍ਯੋਪਬृਂਹਣਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਿਃ । ਆਸ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯष੍ਟਕੋਪੇਤੋ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨਾਦਿਸਂਵृਤਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ, ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਜਾਯੁਧੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਭੁਜਦਣ੍ਡੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਆਸ੍ਤੇ ਸਕਲਲੋਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਯੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਆਕਲ੍ਪਮੇਵਂ ਵੇषਂ ਸ ਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਸ੍ਵਮਾਯਾਰਚਿਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਗੋਪੀਥਾਯਾਤ੍ਮਸਾਧਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋऽਨ੍ਤਰ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਏਤੇਨ ਹ੍ਯਲੋਕਪਰਿਮਾਣਕਮ੍ । ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਦ੍ਬਹਿਰ੍ਲੋਕਾਲੋਕਾਚਲ ਇਤੀਰਣਾਤ੍
ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਅੰਦਰਲੀ ਵਿਸਥਾਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪਰਸ੍ਤਾਦ੍ਯੋਗੇਸ਼ਗਤਿਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਅਣ੍ਡਮਧ੍ਯਗਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦ੍ਯਾਵਾਭੂਮ੍ਯੋਰ੍ਯਦਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋਗੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਾਣ੍ਡਗੋਲਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕੋਟ੍ਯਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਃ । ਮृਤੇऽਣ੍ਡ ਏष ਏਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜਾਤੋ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ਼ਬ੍ਦਭਾਕ੍
ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੱਚੀਸ ਕਰੋੜ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਅੰਡ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਥੇ ਮਾਰਤੰਡ ਨਾਮਕ ਸੂਰਜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭ ਇਤਿ ਯਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਾਣ੍ਡਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਹਿ ਵਿਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਿਸ਼ਃ ਖਂ ਦ੍ਯੌਰ੍ਮਹੀਭਿਦਾ
ਉਸਨੂੰ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਦਿਸਾਵਾਂ, ਅਸਮਾਨ, ਸੁਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗੌ ਨਰਕਾ ਰਸੌਕਾਂਸਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਦੇਵਤਿਰ੍ਯਙ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਸਰੀਸृਪਸਵੀਰੁਧਾਮ੍
ਸੁਰਗ, ਮੁਕਤੀ, ਨਰਕ, ਸਾਰੇ ਜਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਤੇ ਬੂਟੇ—
ਸਰ੍ਵਜੀਵਨਿਕਾਯਾਨਾਂ ਸੂਰ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾ ਦृਗੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਏਤਾਵਾਨ੍ਭੂਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ ਉਦਾਹृਤਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ ਦਾ ਬਣਤਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਤੇਨ ਹਿ ਦਿਵੋ ਮਾਨਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਦ੍ਵਿਦਃ । ਦ੍ਵਿਦਲਾਨਾਂ ਚ ਨਿष੍ਪਾਵਾਦੀਨਾਂ ਚ ਦਲਯੋਰ੍ਯਥਾ
ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਲਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗ।
ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਤਯੋਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਤਦੁਭਯਸਨ੍ਧਿਤਮ੍ । ਯਨ੍ਮਧ੍ਯਗਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਭਾਨੁਰ੍ਵੈ ਤਪਤਾਂ ਵਰਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਤਪੇਨ ਤ੍ਰਿਲੋਕਂ ਚ ਪ੍ਰਤਪਤ੍ਯੇਵ ਭਾਸਯਨ੍ । ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗਤਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ
ਆਪਣੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਤੇ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਰਾਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਹੌਲਾਪਣ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰੋਹਣਸ੍ਥਾਨਮਸੌ ਗਤ੍ਵਾਹੋ ਦੈਰ੍ਧ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗਤਿਸ਼ੈਘ੍ਰ੍ਯਂ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ
ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਦੱਖਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਆਉਂਦਿਆਂ, ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਰੋਹਸ੍ਥਾਨਮਸੌ ਗਚ੍ਛਨ੍ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਦਿਨਂ ਚਰੇਤ੍ । ਵਿषੁਵਤ੍ਸਂਜ੍ਞਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗਤਿਸਾਮ੍ਯਂ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ
ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਵਿਸੁਵਤ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਥਾਨਮਥਾਸਾਦ੍ਯ ਦਿਨਸਾਮ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਚ । ਯਦਾ ਚ ਮੇषਤੁਲਯੋਃ ਸਞ੍ਚਰੇਦ੍ਧਿ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸਮਾਨ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੇਸ਼ ਤੇ ਤੁਲਾ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ—
ਸਮਾਨਾਨਿ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਤਨੋਤਿ ਤ੍ਰਯੀਮਯਃ । ਵृषਾਦਿਪਞ੍ਚਸੁ ਯਦਾ ਰਾਸ਼ਿष੍ਵਰ੍ਕੋ ਵਿਰੋਚਤੇ
ਤਦੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—
ਤਦਾਹਾਨਿ ਚ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਰਾਤ੍ਰਯੋऽਪਿ ਹ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਚ । ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਦਿषੁ ਸੂਰ੍ਯੋ ਹਿ ਯਦਾ ਸਞ੍ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ
ਉਦੋਂ ਦਿਨ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ—