ਯਜਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਧੂਤਰਜਸ੍ਤਮਸਃ ਪਰਮਂ ਹਰਿਮ੍ । ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਭੂਤਾਨਿ ਯੋ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕੇਤੁਭਿਃ
ਉਹ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪਾਤੁ ਨੋ ਯਦ੍ਵਸ਼ੇ ਇਦਮ੍ । ਪਰਸ੍ਤਾਦ੍ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਾਤ੍ਤਤਸ੍ਤੁ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਦਹੀਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪਨਾਮਾਯਂ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਦ੍ਵਿਸਂਗੁਣਃ । ਸ੍ਵਸਮਾਨੇਨ ਸ੍ਵਾਦੂਦਕੇਨਾਯਂ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਨਾਲੋਂ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਪੁष੍ਕਰਂ ਭ੍ਰਾਜਦਗ੍ਨਿਚੂਡਾਨਿਭਾਨਿ ਚ । ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ਼ਦਾਨੀਹ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਤ੍ਰਾਯੁਤਾਯੁਤਮ੍
ਉਥੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੱਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹਨ, ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਤਸ਼੍ਚੇਦਮਾਸਨਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਲੋਕਗੁਰੁਣਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਇਹ ਪਰਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦਾ ਆਸਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਤਦ੍ਦ੍ਵੀਪ ਏਕ ਏਵਾਯਂ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਨਾਮਕਃ । ਅਰ੍ਵਾਚੀਨਪਰਾਚੀਨਵਰ੍षਯੋਰਵਧਿਰ੍ਗਿਰਿਃ
ਉਹ ਟਾਪੂ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਨਸ-ਉੱਤਰ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਯਾਮਯੋਃ ਸਂਖ੍ਯਾਯੁਤਯੋਜਨਸਮ੍ਮਿਤਾ । ਯਤ੍ਰ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤਸृषੁ ਪੁਰਾਣਿ ਹ
ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਦੋਵੇਂ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹਨ। ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਲੋਕਪਾਲਾਨਾਂ ਯਦੁਪਰ੍ਯਰ੍ਕਨਿਰ੍ਗਮਃ । ਮੇਰੁਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਭਾਨੁਃ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਯਤ੍ਰ ਹਿ
ਉਥੇ, ਸੂਰਜ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਲੰਘ ਕੇ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਮਕਂ ਚਕ੍ਰਂ ਦੇਵਾਹੋਰਾਤ੍ਰਤੋ ਭ੍ਰਮਨ੍ । ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤੋऽਧਿਪੋ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜਕਦ੍ਵਯਮ੍
ਸਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਯਵ੍ਰਤ ਉਥੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ।
ਵਰ੍षਦ੍ਵਯੇ ਪਰਿਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵਰ੍षਨਾਮਧਰਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਰਮਣੋ ਧਾਤਕਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਤਦ੍ਵਰ੍षਪਤੀ ਉਭੌ
ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਖੇਤਰ ਬਣਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ; ਰਮਣ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ।
ਕृਤਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪੂਰ੍ਵਜਵਦ੍ਭਗਵਦ੍ਭਕ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਤਦ੍ਵਰ੍षਪੁਰੁषਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਸਕਰ੍ਮਕੇਨ ਯੋਗੇਨ ਯਜਨ੍ਤਿ ਪਰਿਸ਼ੀਲਿਤਾਃ । ਯਤ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਮਯਂ ਲਿਙ੍ਗ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਿਙ੍ਗਂ ਜਨੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਏਕਾਨ੍ਤਮਦ੍ਵਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮੈ ਭਗਵਤੇ ਨਮਃ
ਕਰਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕਰਮ-ਰੂਪ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਕੋ, ਅਦਵੈਤ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ—ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸੂਰ੍ਯਗਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਤਤਃ ਪਰਸ੍ਤਾਦਚਲੋ ਲੋਕਾਲੋਕੇਤਿ ਨਾਮਕਃ । ਅਨ੍ਤਰਾਲੇ ਚ ਲੋਕਾਲੋਕਯੋਰ੍ਯਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਅਡੋਲ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਹੈ; ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਯਾਵਦਸ੍ਤਿ ਚ ਦੇਵਰ੍षੇ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਾਤ੍ । ਸੁਮੇਰੋਸ੍ਤਾਵਤੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਭੂਮਿਰਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਾਨਸ-ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਮੇਰੂ ਤੱਕ ਜਿੰਨਾ ਦੂਰ ਫਾਸਲਾ ਹੈ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।
ਦਰ੍ਪਣੋਦਰਤੁਲ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਹਿਤੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਦੀਯਤੇ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਆਇਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਉਥੇ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਸਙ੍ਘਰਹਿਤਾ ਸਾ ਚ ਨਾਰਦ । ਲੋਕਾਲੋਕ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਯਦਤ੍ਰ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਸੰਘ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਲੋਕਾਲੋਕਾਨ੍ਤਰੇ ਚਾਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਈਸ਼੍ਵਰੇਣ ਸ ਲੋਕਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਨ੍ਤਗਃ ਕृਤਃ
ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਬਣਾਇਆ।
ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਧ੍ਰੁਵਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਯਦ੍ਵਸ਼ਾਦਿਹ । ਅਰ੍ਵਾਚੀਨਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੀਁਲ੍ਲੋਕਾਨਾਤਨ੍ਵਾਨਾਃ ਕਦਾਪਿ ਹਿ
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧ੍ਰੂਵ ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਾਚੀਨਤ੍ਵਭਾਜੋ ਹਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਨਾਰਦ । ਤਾਵਦੁਨ੍ਨਹਨਾਯਾਮਃ ਪਰ੍ਵਤੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹੋਦਯਃ
ਪਰ ਜੋ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮਹੋਦਯ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਾਁਲ੍ਲੋਕਵਿਨ੍ਯਾਸੋऽਯਂ ਸਂਸ੍ਥਾਮਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ । ਕਵਿਭਿਃ ਸ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਭਿਰ੍ਗਣਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਕ੍ਰੋੜ ਦਾ ਅੰਕ ਲਾਇਆ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੋ ਲੋਕਾਲੋਕਾਚਲੋ ਮੁਨੇ । ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚਾਤ੍ਮਯੋਨਿਨਾ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ—
ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾ ਦਿਗ੍ਗਜਾ ਯੇ ਤਨ੍ਨਾਮਾਨਿ ਨਿਬੋਧਤ । ऋषਭਃ ਪੁष੍ਪਚੂਡੋऽਥ ਵਾਮਨੋऽਥਾਪਰਾਜਿਤਃ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਰੱਖੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ: ਰਿਸ਼ਭ, ਪੁਸ਼ਪਚੂੜ, ਵਾਮਨ, ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ।
ਏਤੇ ਸਮਸ੍ਤਲੋਕਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਹੇਤਵ ਈਰਿਤਾਃ । ਤੇषਾਂ ਚ ਸ੍ਵਵਿਭੂਤੀਨਾਂ ਬਹੁਵੀਰ੍ਯੋਪਬृਂਹਣਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਿਃ । ਆਸ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯष੍ਟਕੋਪੇਤੋ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨਾਦਿਸਂਵृਤਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ, ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਜਾਯੁਧੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਭੁਜਦਣ੍ਡੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਆਸ੍ਤੇ ਸਕਲਲੋਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਯੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਆਕਲ੍ਪਮੇਵਂ ਵੇषਂ ਸ ਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਸ੍ਵਮਾਯਾਰਚਿਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਗੋਪੀਥਾਯਾਤ੍ਮਸਾਧਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋऽਨ੍ਤਰ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਏਤੇਨ ਹ੍ਯਲੋਕਪਰਿਮਾਣਕਮ੍ । ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਦ੍ਬਹਿਰ੍ਲੋਕਾਲੋਕਾਚਲ ਇਤੀਰਣਾਤ੍
ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਅੰਦਰਲੀ ਵਿਸਥਾਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪਰਸ੍ਤਾਦ੍ਯੋਗੇਸ਼ਗਤਿਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਅਣ੍ਡਮਧ੍ਯਗਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦ੍ਯਾਵਾਭੂਮ੍ਯੋਰ੍ਯਦਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋਗੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਾਣ੍ਡਗੋਲਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕੋਟ੍ਯਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਃ । ਮृਤੇऽਣ੍ਡ ਏष ਏਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜਾਤੋ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ਼ਬ੍ਦਭਾਕ੍
ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੱਚੀਸ ਕਰੋੜ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਅੰਡ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਥੇ ਮਾਰਤੰਡ ਨਾਮਕ ਸੂਰਜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭ ਇਤਿ ਯਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਾਣ੍ਡਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਹਿ ਵਿਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਿਸ਼ਃ ਖਂ ਦ੍ਯੌਰ੍ਮਹੀਭਿਦਾ
ਉਸਨੂੰ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਦਿਸਾਵਾਂ, ਅਸਮਾਨ, ਸੁਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।