ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਾਤ੍ਪਰਿਤਸ਼੍ਚੋਪਵੇਸ਼ਿਤਃ । ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਸਂਖ੍ਯਾਕਯੋਜਨਾਯਾਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਬੱਤੀ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮਾਨੇਨ ਚ ਦ੍ਵੀਪੋऽਯਂ ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਕੇਨ ਚ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੋऽਯਂ ਯਸ੍ਮਿਚ੍ਛਾਕੋ ਮਹੀਰੁਹਃ
ਆਪਣੇ ਮਾਪ ਤੇ ਦਹੀਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਕ ਰੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਸ ਹਿ ਨਾਰਦ । ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤੋऽਧਿਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੇਧਾਤਿਥਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹੀ ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਪੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਧਾਤਿਥੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਵਿਭਜ੍ਯ ਸਪ੍ਤ ਵਰ੍षਾਣਿ ਪੁਤ੍ਰਨਾਮਾਨਿ ਤੇषੁ ਚ । ਸਪ੍ਤ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਨਿਜਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਯੋਗਗਤਿਂ ਗਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰੱਖੇ, ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਵਸਾਏ ਤੇ ਆਪ ਜੋਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ ਪਿਆ।
ਪੁਰੋਜਵੋ ਮਨਃਪੂਰ੍ਵਜਵੋऽਥ ਪਵਮਾਨਕਃ । ਧੂਮ੍ਰਾਨੀਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਰੇਫੋ ਬਹੁਰੂਪੋऽਥ ਵਿਸ਼੍ਵਧृਕ੍
ਪੁਰੋਜਵ, ਮਨਹਪੂਰਵਜਵ, ਫਿਰ ਪਵਮਾਨਕ, ਧੂਮ੍ਰਾਨੀਕ, ਚਿਤ੍ਰਰੇਫ, ਬਹੁਰੂਪ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਧ੍ਰਿਕ।
ਮਰ੍ਯਾਦਾਗਿਰਯਃ ਸਪ੍ਤ ਨਦ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਈਸ਼ਾਨ ਊਰੁਸ਼ृਙ੍ਗੋऽਥ ਬਲਭਦ੍ਰਃ ਸ਼ਤਕੇਸ਼ਰਃ
ਮਰਯਾਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਈਸ਼ਾਨ, ਊਰੁਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਫਿਰ ਬਲਭਦਰ, ਸ਼ਤਕੇਸ਼ਰ।
ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਰੋਤਕੋ ਦੇਵਪਾਲੋऽਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਹਾਸ਼ਨਃ । ਏਤੇऽਦ੍ਰਯਃ ਸਪ੍ਤ ਚੋਕ੍ਤਾਃ ਸਰਿਨ੍ਨਾਮਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਚ
ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਰੋਤਕ, ਦੇਵਪਾਲ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸ਼ਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਨਘਾ ਪ੍ਰਥਮਾऽऽਯੁਰ੍ਦਾ ਉਭਯਸ੍ਪृष੍ਟਿਰੇਵ ਚ । ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਪਞ੍ਚਪਦੀ ਸਹਸ੍ਰਸ਼੍ਰੁਤਿਰੇਵ ਚ
ਅਨਘਾ ਪਹਿਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਭਯਸਪ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ, ਪੰਜਪਦੀ, ਸਹਸ੍ਰਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵੀ।
ਤਤੋ ਨਿਜਧृਤਿਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਨਦ੍ਯੋ ਮਹੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ । ਤਦ੍ਵਰ੍षਪੁਰੁषਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਕ੍ਰਤੁਵ੍ਰਤੌ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਚਮਕਦੇ ਦਰਿਆ। ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੱਚ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਦਾਨਵ੍ਰਤਾਨੁਵ੍ਰਤੌ ਚ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾ ਉਦੀਰਿਤਾਃ । ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੁਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੇਨ ਸਂਯੁਤਾਃ
ਉਹ ਦਾਨ, ਵਰਤ ਤੇ ਚਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਜਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਧੂਤਰਜਸ੍ਤਮਸਃ ਪਰਮਂ ਹਰਿਮ੍ । ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਭੂਤਾਨਿ ਯੋ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕੇਤੁਭਿਃ
ਉਹ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪਾਤੁ ਨੋ ਯਦ੍ਵਸ਼ੇ ਇਦਮ੍ । ਪਰਸ੍ਤਾਦ੍ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਾਤ੍ਤਤਸ੍ਤੁ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਦਹੀਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪਨਾਮਾਯਂ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਦ੍ਵਿਸਂਗੁਣਃ । ਸ੍ਵਸਮਾਨੇਨ ਸ੍ਵਾਦੂਦਕੇਨਾਯਂ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਨਾਲੋਂ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਪੁष੍ਕਰਂ ਭ੍ਰਾਜਦਗ੍ਨਿਚੂਡਾਨਿਭਾਨਿ ਚ । ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ਼ਦਾਨੀਹ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਤ੍ਰਾਯੁਤਾਯੁਤਮ੍
ਉਥੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੱਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹਨ, ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਤਸ਼੍ਚੇਦਮਾਸਨਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਲੋਕਗੁਰੁਣਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਇਹ ਪਰਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦਾ ਆਸਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਤਦ੍ਦ੍ਵੀਪ ਏਕ ਏਵਾਯਂ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਨਾਮਕਃ । ਅਰ੍ਵਾਚੀਨਪਰਾਚੀਨਵਰ੍षਯੋਰਵਧਿਰ੍ਗਿਰਿਃ
ਉਹ ਟਾਪੂ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਨਸ-ਉੱਤਰ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਯਾਮਯੋਃ ਸਂਖ੍ਯਾਯੁਤਯੋਜਨਸਮ੍ਮਿਤਾ । ਯਤ੍ਰ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤਸृषੁ ਪੁਰਾਣਿ ਹ
ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਦੋਵੇਂ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹਨ। ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਲੋਕਪਾਲਾਨਾਂ ਯਦੁਪਰ੍ਯਰ੍ਕਨਿਰ੍ਗਮਃ । ਮੇਰੁਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਭਾਨੁਃ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਯਤ੍ਰ ਹਿ
ਉਥੇ, ਸੂਰਜ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਲੰਘ ਕੇ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਮਕਂ ਚਕ੍ਰਂ ਦੇਵਾਹੋਰਾਤ੍ਰਤੋ ਭ੍ਰਮਨ੍ । ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤੋऽਧਿਪੋ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜਕਦ੍ਵਯਮ੍
ਸਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਯਵ੍ਰਤ ਉਥੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ।
ਵਰ੍षਦ੍ਵਯੇ ਪਰਿਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵਰ੍षਨਾਮਧਰਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਰਮਣੋ ਧਾਤਕਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਤਦ੍ਵਰ੍षਪਤੀ ਉਭੌ
ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਖੇਤਰ ਬਣਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ; ਰਮਣ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ।
ਕृਤਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪੂਰ੍ਵਜਵਦ੍ਭਗਵਦ੍ਭਕ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਤਦ੍ਵਰ੍षਪੁਰੁषਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਸਕਰ੍ਮਕੇਨ ਯੋਗੇਨ ਯਜਨ੍ਤਿ ਪਰਿਸ਼ੀਲਿਤਾਃ । ਯਤ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਮਯਂ ਲਿਙ੍ਗ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਿਙ੍ਗਂ ਜਨੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਏਕਾਨ੍ਤਮਦ੍ਵਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮੈ ਭਗਵਤੇ ਨਮਃ
ਕਰਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕਰਮ-ਰੂਪ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਕੋ, ਅਦਵੈਤ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ—ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸੂਰ੍ਯਗਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਤਤਃ ਪਰਸ੍ਤਾਦਚਲੋ ਲੋਕਾਲੋਕੇਤਿ ਨਾਮਕਃ । ਅਨ੍ਤਰਾਲੇ ਚ ਲੋਕਾਲੋਕਯੋਰ੍ਯਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਅਡੋਲ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਹੈ; ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਯਾਵਦਸ੍ਤਿ ਚ ਦੇਵਰ੍षੇ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਾਤ੍ । ਸੁਮੇਰੋਸ੍ਤਾਵਤੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਭੂਮਿਰਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਾਨਸ-ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਮੇਰੂ ਤੱਕ ਜਿੰਨਾ ਦੂਰ ਫਾਸਲਾ ਹੈ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।
ਦਰ੍ਪਣੋਦਰਤੁਲ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਹਿਤੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਦੀਯਤੇ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਆਇਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਉਥੇ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਸਙ੍ਘਰਹਿਤਾ ਸਾ ਚ ਨਾਰਦ । ਲੋਕਾਲੋਕ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਯਦਤ੍ਰ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਸੰਘ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਲੋਕਾਲੋਕਾਨ੍ਤਰੇ ਚਾਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਈਸ਼੍ਵਰੇਣ ਸ ਲੋਕਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਨ੍ਤਗਃ ਕृਤਃ
ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਬਣਾਇਆ।
ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਧ੍ਰੁਵਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਯਦ੍ਵਸ਼ਾਦਿਹ । ਅਰ੍ਵਾਚੀਨਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੀਁਲ੍ਲੋਕਾਨਾਤਨ੍ਵਾਨਾਃ ਕਦਾਪਿ ਹਿ
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧ੍ਰੂਵ ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਾਚੀਨਤ੍ਵਭਾਜੋ ਹਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਨਾਰਦ । ਤਾਵਦੁਨ੍ਨਹਨਾਯਾਮਃ ਪਰ੍ਵਤੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹੋਦਯਃ
ਪਰ ਜੋ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮਹੋਦਯ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਾਁਲ੍ਲੋਕਵਿਨ੍ਯਾਸੋऽਯਂ ਸਂਸ੍ਥਾਮਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ । ਕਵਿਭਿਃ ਸ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਭਿਰ੍ਗਣਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਕ੍ਰੋੜ ਦਾ ਅੰਕ ਲਾਇਆ ਹੈ।