ਤੇषੁ ਵਰ੍षਾਦ੍ਰਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤੈਵ ਸਰਿਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਸਰਸਃ ਸ਼ਤਸ਼ृਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚ ਕਨ੍ਦਕਃ
ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਹਾੜ ਹਨ: ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਵਾਮਦੇਵ, ਕੰਡਕ,
ਕੁਮੁਦਃ ਪੁष੍ਪਵਰ੍षਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼੍ਰੁਤਿਰੇਵ ਚ । ਏਤੇ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਨਦੀਨਾਮਾਨਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਕੁਮੁਦ, ਪੁਸ਼ਪਵਰਸ਼, ਸਹਸ੍ਰਸ਼੍ਰੁਤੀ; ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਹੁਣ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।
ਅਨੁਮਤਿਃ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਕੁਹੂਸ੍ਤਥਾ । ਰਜਨੀ ਚੈਵ ਨਨ੍ਦਾ ਚ ਰਾਕੇਤਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਅਨੁਮਤੀ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਕੁਹੂ, ਰਜਨੀ, ਨੰਦਾ ਤੇ ਰਾਕਾ — ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਦ੍ਵਰ੍षਪੁਰੁषਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸਮਾਹ੍ਵਯਾਃ । ਸ਼੍ਰੁਤਧਰੋ ਵੀਰ੍ਯਧਰੋ ਵਸੁਨ੍ਧਰ ਇषੁਨ੍ਧਰਃ
ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸ਼੍ਰੁਤਧਰ, ਵੀਰਧਰ, ਵਸੁੰਧਰ ਤੇ ਇਸ਼ੁੰਧਰ।
ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵੇਦਮਯਂ ਯਜਨ੍ਤੇ ਸੋਮਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਸ੍ਵਗੋਭਿਃ ਪਿਤृਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਵਿਭਜਤ੍ਕृष੍ਣਸ਼ੁਕ੍ਲਯੋਃ
ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਹਨ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਭੇਦ ਕਰਕੇ ਭੇਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਰਾਜਾ ਸੋਮਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤੁ । ਏਵਂ ਸੁਰੋਦਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ੍ਵਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੋਦਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲਾ ਦੀਪ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਘृਤੋਦੇਨਾਵृਤਃ ਸੋऽਯਂ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਕੁਸ਼ਸ੍ਤਮ੍ਬੋ ਦ੍ਵੀਪਾਖ੍ਯਾਕਾਰਣੋ ਜ੍ਵਲਨ੍
ਉਹ ਕੁਸ਼ਦੀਪ ਹੈ, ਜੋ ਘ੍ਰਿਤੋਦਾ ਨਦੀ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੁਸ਼ ਦਾ ਡੰਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀਪ ਦਾ ਨਾਮ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸ਼ष੍ਪਰੋਚਿषਾ ਕਾष੍ਠਾ ਭਾਸਯਨ੍ਪਰਿਤਿष੍ਠਤੇ । ਹਿਰਣ੍ਯਰੇਤਾਸ੍ਤਦ੍ਦ੍ਵੀਪਪਤਿਃ ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤ ਸ੍ਵਰਾਟ੍
ਉਸ ਦੇ ਡੰਡੇ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਵਰਾਟ ਹਿਰਣਯਰੇਤਾ, ਉਸ ਦੀਪ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪੁਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਭ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਦ੍ਵੀਪਂ ਸਨ੍ਤਧਾਭਜਤ੍ । ਵਸੁਸ਼੍ਚ ਵਸੁਦਾਨਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਦृਢਰੁਚਿਃ ਪਰਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਟਾਪੂ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਵਸੁ, ਵਸੁਦਾਨ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਰੁਚਿ, ਪਰ, ਨਾਭਿਗੁਪਤ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਵਿਵਿਕਤਨਾਮਦੇਵ—ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਨਾਭਿਗੁਪ੍ਤਸ੍ਤੁਤ੍ਯਵ੍ਰਤੌ ਵਿਵਿਕ੍ਤਨਾਮਦੇਵਕੌ । ਤੇषਾਂ ਵਰ੍षੇषੁ ਸਪ੍ਤੈਵ ਸੀਮਾਗਿਰਿਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਨਾਭਿਗੁਪਤ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਵਿਵਿਕਤਨਾਮਦੇਵ—ਇਹ ਸੱਤੋ ਹੀ ਖੇਤਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਦ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਸਨ੍ਤੀਹ ਤਨ੍ਨਾਮਾਨਿ ਨਿਬੋਧਤ । ਚਕ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਚਤੁਃਸ਼ृਙ੍ਗਃ ਕਪਿਲਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਕਃ
ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ: ਚਕ੍ਰ, ਚਤੁਰਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਕਪਿਲ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਕ,
ਦੇਵਾਨੀਕਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਰੋਮਾ ਦ੍ਰਵਿਣ ਸਪ੍ਤ ਪਰ੍ਵਤਾਃ । ਰਸਕੁਲ੍ਯਾ ਮਧੁਕੁਲ੍ਯਾ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਾ ਤਥੈਵ ਚ
ਦੇਵਾਨੀਕ, ਊਰਧ੍ਵਰੋਮਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਵਿਣ—ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਰਸਕੁਲਿਆ, ਮਧੁਕੁਲਿਆ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤਵਿਨ੍ਦਾ ਦੇਵਗਰ੍ਭਾ ਘृਤਚ੍ਯੁਨ੍ਮਨ੍ਦਮਾਲਿਕੇ । ਯਤ੍ਪਯੋਭਿਃ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਵਾਸਿਨਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ
ਸ਼੍ਰੁਤਵਿੰਦਾ, ਦੇਵਗਰਭਾ, ਘ੍ਰਿਤਚ੍ਯੁ ਅਤੇ ਮੰਦਮਾਲਿਕਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਸ਼ਲਃ ਕੋਵਿਦਸ਼੍ਚੈਵਾਪ੍ਯਭਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਕੁਲਕਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਕੁਸ਼ਲ, ਕੋਵਿਦ, ਅਭਿਯੁਕਤ ਅਤੇ ਕੁਲਕ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਤਵੇਦਸਰੂਪਂ ਤਂ ਦੇਵਂ ਕਰ੍ਮਜਕੌਸ਼ਲੈਃ । ਯਜਨ੍ਤੇ ਦੇਵਵਰ੍ਯਾਭਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਵਿਦੋ ਜਨਾਃ
ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉੱਚੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਜ੍ਜਾਤਵੇਦੋऽਸਿ ਹਵ੍ਯਵਾਟ੍ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੁਰੁषਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਯਜ੍ਞੇਨ ਪੁਰੁषਂ ਯਜ । ਏਵਂ ਯਜਨ੍ਤੇ ਜ੍ਵਲਨਂ ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਵੀਪਾਧਿਵਾਸਿਨਃ
ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਹਵਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਇੰਝ ਟਾਪੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼ਾਕਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਸ਼ਿष੍ਟਦ੍ਵੀਪਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਵਦ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨ । ਯੇਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪਰਾਨਨ੍ਦਮਯੋ ਭਵੇਤ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਕੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਮਾਪ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋ ਘृਤੋਦਾਵਰਣਂ ਮਹਤ੍ । ਤਤੋ ਬਹਿਃ ਕ੍ਰੌਂਚਦ੍ਵੀਪੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਮਾਨਤਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੱਡਾ ਘਿਉਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇਨਾਵृਤੋ ਭਾਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕ੍ਰੌਂਚਾਦ੍ਰਿਰਸ੍ਤਿ ਚ । ਨਾਮਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਕਃ ਸੋऽਯਂ ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਾੜ ਟਾਪੂ ਦੀ ਹੱਦ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋऽਸੌ ਗੁਹਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਭਿਨ੍ਨਕੁਕ੍ਸ਼ਿਃ ਪੁਰਾਭਵਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇਨਾਸਿਚ੍ਯਮਾਨੋ ਵਰੁਣੇਨ ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਹਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਘृਤਪृष੍ਠੋ ਨਾਮ ਯਸ੍ਯ ਵਿਭਾਤਿ ਕਿਲ ਨਾਯਕਃ । ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਾਤ੍ਮਜਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਃ
ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਘ੍ਰਿਤਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।
ਸ੍ਵਦ੍ਵੀਪਂ ਤੁ ਵਿਭਜ੍ਯੈਵ ਸਪ੍ਤਧਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ਦਦੌ । ਪੁਤ੍ਰਨਾਮਸੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਵਰ੍षਪਾਨ੍ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਯਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਟਾਪੂ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਸ੍ਵਯਂ ਭਗਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਣਂ ਸਞ੍ਜਗਾਮ ਹ । ਆਮੋ ਮਧੁਰੁਹਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇਘਪृष੍ਠਃ ਸੁਧਾਮਕਃ
ਉਹ ਆਪ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਆਮ, ਮਧੁਰੁਹ, ਮੇਘਪ੍ਰਿਸ਼ਠ, ਸੁਧਾਮਕ,
ਭ੍ਰਾਜਿष੍ਠੋ ਲੋਹਿਤਾਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਵਨਸ੍ਪਤਿਰਿਤੀਵ ਚ । ਨਗਾ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਵ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਭੁਵਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਭ੍ਰਾਜਿਸ਼ਠ, ਲੋਹਿਤਾਰਣ ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਤੇ ਦਰਿਆ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਵੈ ਵਰ੍ਧਮਾਨਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨਸ਼੍ਚੋਪਬਰ੍ਹਣਃ । ਨਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਨਨ੍ਦਨਃ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਸ਼ੁਕਲ, ਵਰਧਮਾਨ, ਭੋਜਨ, ਉਪਬਰਹਣ, ਨੰਦ, ਨੰਦਨ ਅਤੇ ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ।
ਅਭਯਾ ਅਮृਤੌਘਾ ਚਾਰ੍ਯਕਾ ਤੀਰ੍ਥਵਤੀਤਿ ਚ । ਵृਤ੍ਤਿਰੂਪਵਤੀ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਪਵਿਤ੍ਰਵਤਿਕਾ ਤਥਾ
ਅਭਯਾ, ਅਮ੍ਰਿਤੌਘਾ, ਆਰ੍ਯਕਾ, ਤੀਰਥਵਤੀ, ਵ੍ਰਿੱਤਿਰੂਪਵਤੀ, ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਵਤਿਕਾ—ਇਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।
ਏਤਾਸਾਮੁਦਕਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯੇਨ ਪੀਯਤੇ । ਪੁਰੁषऋषਭੌ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਦ੍ਰਵਿਣਾਖ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੇਵਕਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਡਰਵਿਣਾ ਨਾਮਕ ਦੇਵਕ ਵੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਜਾਤਾਃ ਪੁਰੁषਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਤਤ੍ਰਤ੍ਯਾਃ ਪੁਰੁषਾ ਆਪੋਮਯਂ ਦੇਵਮਪਾਂ ਪਤਿਮ੍
ਇਹ ਚਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥਲੇ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣੇਨਾਞ੍ਜਲਿਨਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਜਨ੍ਤੇ ਵਿਵਿਧਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਆਪਃ ਪੁਰੁषਵੀਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥ ਪੁਨਨ੍ਤੀਰ੍ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਰਃ
ਉਹ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾ ਨਃ ਪੁਨੀਤਾਮੀਵਘ੍ਨੀਃ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਾਮਾਤ੍ਮਨਾ ਭੁਵਃ । ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਜਪਾਨ੍ਤੇ ਚ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤਵੈਃ
ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੰਤਰ ਜਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।