ਤਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਭੋ ਤ੍ਵਂ ਕੁਕਲੇਵਰਾਰ੍ਪਿਤਾਂ ਤ੍ਵਂ ਮਾਯਯਾਹਂ ਮਮਤਾਮਧੋਕ੍ਸ਼ਜ । ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਮ ਯੇਨਾਸ਼ੁ ਵਯਂ ਸੁਦੁਰ੍ਭਿਦਾਂ ਵਿਧੇਹਿ ਯੋਗਂ ਤ੍ਵਯਿ ਨਃ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਸ ਮੈਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਮੇਰੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਮਤਾ ਜਲਦੀ ਤੋੜ ਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਯੋਗ ਬਖ਼ਸ਼ ਜੋ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਤੌਤਿ ਸਦਾ ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਮਨਾਮਯਮ੍ । ਨਾਰਦੋ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਤਾਖਿਲਸਾਰਦृਕ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵੈ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਸਰਿਚ੍ਛੈਲਾਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੇਵਰ੍षੇ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ
ਇਸ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਮਲਯੋ ਮਙ੍ਗਲਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਮੈਨਾਕਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਕੂਟਕਃ । ऋषਭਃ ਕੂਟਕਃ ਕੋਲ੍ਲਃ ਸਹ੍ਯੋ ਦੇਵਗਿਰਿਸ੍ਤਥਾ
ਮਲਯ, ਮੰਗਲਪ੍ਰਸਥ, ਮੈਨਾਕ, ਤ੍ਰਿਕੂਟ, ਰਿਸ਼ਭ, ਕੂਟਕ, ਕੋਲ, ਸਹਯ ਤੇ ਦੇਵਗਿਰੀ—ਇਹ ਸਭ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ऋष੍ਯਮੂਕਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰਿਰ੍ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਕਃ । ਵਾਰਿਧਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਨृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਵਤਃ
ਸ਼ਯਮੂਕ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਵਿਅੰਕਟਾਦ੍ਰਿ, ਮਹੇੰਦਰ, ਵਾਰੀਧਾਰਾ, ਵਿਂਧਿਆ, ਮੁਕਤਿਮਾਨ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ ਪਹਾੜ—
ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਰੋਣਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਗਿਰਿਸ੍ਤਥਾ । ਗੋਵਰ੍ਧਨੋ ਰੈਵਤਕਃ ਕਕੁਭੋ ਨੀਲਪਰ੍ਵਤਃ
ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ, ਦ੍ਰੋਣ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਗੋਵਰਧਨ, ਰੈਵਤਕ, ਕਕੁਭ ਤੇ ਨੀਲ ਪਹਾੜ—
ਗੌਰਮੁਖਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਕੀਲੋ ਗਿਰਿਃ ਕਾਮਗਿਰਿਸ੍ਤਥਾ । ਏਤੇ ਚਾਨ੍ਯੇऽਪ੍ਯਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਗਿਰਯੋ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਦਾਃ
ਗੌਰਮੁਖ, ਇੰਦਰਕੀਲ ਤੇ ਕਾਮਗਿਰੀ—ਇਹ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸਰਿਤਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਪਾਨਾਵਗਾਹਨਸ੍ਨਾਨਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਕੀਰ੍ਤਨੈਰਪਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਉਣ, ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ—
ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਪਾਪਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਸ਼ਾ ਕृਤਮਾਲਾ ਵਟੋਦਕਾ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਚੰਦ੍ਰਵਸ਼ਾ, ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ ਤੇ ਵਟੋਦਕਾ—
ਵੈਹਾਯਸੀ ਚ ਕਾਵੇਰੀ ਵੇਣਾ ਚੈਵ ਪਯਸ੍ਵਿਨੀ । ਤੁਙ੍ਗਭਦ੍ਰਾ ਕृष੍ਣਵੇਣਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਕਾ ਤਥਾ
ਵੈਹਾਯਸੀ, ਕਾਵੇਰੀ, ਵੇਣਾ, ਪਯਸਵਿਨੀ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ ਤੇ ਸ਼ਰਕਰਾਵਰਤਕਾ ਵੀ।
ਗੋਦਾਵਰੀ ਭੀਮਰਥੀ ਨਿਰ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਪਯੋष੍ਣਿਕਾ । ਤਾਪੀ ਰੇਵਾ ਚ ਸੁਰਸਾ ਨਰ੍ਮਦਾ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਪਯੋਸ਼ਣਿਕਾ, ਤਾਪੀ, ਰੇਵਾ, ਸੁਰਸਾ, ਨਰਮਦਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ।
ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀ ਚ ਸਿਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚ ਅਨ੍ਧਸ਼ੋਣੌ ਮਹਾਨਦੌ । ऋषਿਕੁਲ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ ਚ ਵੇਦਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਮਹਾਨਦੀ
ਚਰਮਣਵਤੀ, ਸਿੰਧੂ, ਅੰਧਸ਼ੋਣਾ, ਮਹਾਨਦਾ, ਸ਼ਿਕੁਲਿਆ, ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ, ਵੇਦਸਮ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਮਹਾਨਦੀ।
ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਯਮੁਨਾ ਚੈਵ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਦृषਦ੍ਵਤੀ । ਗੋਮਤੀ ਸਰਯੂ ਰੋਧਵਤੀ ਸਪ੍ਤਵਤੀ ਤਥਾ
ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਯਮੁਨਾ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ, ਗੋਮਤੀ, ਸਰਯੂ, ਰੋਧਵਤੀ ਤੇ ਸਪਤਵਤੀ ਵੀ।
ਸੁषੋਮਾ ਚ ਸ਼ਤਦ੍ਰੁਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਮਰੁਦ੍ਵृਧਾ । ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਅਸਿਕ੍ਨੀ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਸੁਸ਼ੋਮਾ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਮਰੁਦਵ੍ਰਿਧਾ, ਵਿਤਸਤਾ, ਅਸਿਕਨੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਵਰ੍षੇ ਲਬ੍ਧਜਨ੍ਮਪੁਰੁषੈਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਲੋਹਿਤਕृष੍ਣਾਖ੍ਯੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯਮਾਨੁषਨਾਰਕਾਃ
ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ, ਲਾਲ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਭੋਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚ ਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍ । ਯਥਾ ਵਰ੍ਣਵਿਧਾਨੇਨਾਪਵਰ੍ਗੋ ਭਵਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਾਤੀ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦੇਵ ਚ ਵਰ੍षਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿਤਃ । ਵਦਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯੋ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਿਨਃ
ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੁਰਗ ਵਾਸੀ ਵੀ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਹੋ ਅਮੀषਾਂ ਕਿਮਕਾਰਿ ਸ਼ੋਭਨਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਏषਾਂ ਸ੍ਵਿਦੁਤ ਸ੍ਵਯਂ ਹਰਿਃ । ਯੈਰ੍ਜਨ੍ਮ ਲਬ੍ਧਂ ਨृषੁ ਭਾਰਤਾਜਿਰੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦਸੇਵੌਪਯਿਕਂ ਸ੍ਪृਹਾ ਹਿ ਨਃ
ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹਰਿ ਆਪ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਜੋਗ, ਇਹੀ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਤਾਂਘ ਹੈ।
ਕਿਂ ਦੁष੍ਕਰੈਰ੍ਨਃ ਕ੍ਰਤੁਭਿਸ੍ਤਪੋਵ੍ਰਤੈ- ਰ੍ਦਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਦ੍ਯੁਜਯੇਨ ਫਲ੍ਗੁਨਾ । ਨ ਯਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣਪਦਪਙ੍ਕਜ- ਸ੍ਮृਤਿਃ ਪ੍ਰਮੁष੍ਟਾਤਿਸ਼ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਤ੍ਸਵਾਤ੍
ਸਾਨੂੰ ਔਖੇ ਯਗ, ਤਪ, ਵਰਤ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖ ਕਾਰਨ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ?
ਕਲ੍ਪਾਯੁषਾਂ ਸ੍ਥਾਨਜਯਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਭਵਾ- ਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਯੁषਾਂ ਭਾਰਤਭੂਜਯੋ ਵਰਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਨ ਕृਤਂ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਯਾਨ੍ਤ੍ਯਭਯਂ ਪਦਂ ਹਰੇਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਕਲਪ ਜਿੰਨੀ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਜਾਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਣ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰਿ ਦੇ ਨਿਡਰ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਯਤ੍ਰ ਵੈਕੁਣ੍ਠਕਥਾਸੁਧਾਪਗਾ ਨ ਸਾਧਵੋ ਭਾਗਵਤਾਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾਃ । ਨ ਯਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞੇਸ਼ਮਖਾ ਮਹੋਤ੍ਸਵਾਃ ਸੁਰੇਸ਼ਲੋਕੋऽਪਿ ਨ ਵੈ ਸ ਸੇਵ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਵਗਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਲੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ ਵੀ ਚਾਹੁਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਨृਜਾਤਿਂ ਤ੍ਵਿਹ ਯੇ ਚ ਜਨ੍ਤਵੋ ਜ੍ਞਾਨਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲਾਪਸਮ੍ਭृਤਾਮ੍ । ਨ ਵੈ ਯਤੇਰਨ੍ਨ ਪੁਨਰ੍ਭਵਾਯ ਤੇ ਭੂਯੋ ਵਨੌਕਾ ਇਵ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧਨਮ੍
ਜੋ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ, ਕਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਜੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ।
ਯੈਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਬਰ੍ਹਿषਿ ਭਾਗਸ਼ੋ ਹਵਿ- ਰ੍ਨਿਰੁਪ੍ਤਮਿष੍ਟਂ ਵਿਧਿਮਨ੍ਤ੍ਰਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਏਕਃ ਪृਥਙ੍ਨਾਮਭਿਰਾਹੁਤੋ ਮੁਦਾ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪੂਰ੍ਣਃ ਸ੍ਵਯਮਾਸ਼ਿषਾਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ 'ਤੇ ਹਵਨ ਦੇ ਭਾਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਹੀ ਰੀਤ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਂ ਦਿਸ਼ਤ੍ਯਰ੍ਥਿਤਮਰ੍ਥਿਤੋ ਨृਣਾਂ ਨੈਵਾਰ੍ਥਦੋ ਯਤ੍ਪੁਨਰਰ੍ਥਿਤਾ ਯਤਃ । ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਭਜਤਾਮਨਿਚ੍ਛਤਾ- ਮਿਚ੍ਛਾਪਿਧਾਨਂ ਨਿਜਪਾਦਪਲ੍ਲਵਮ੍
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜਦ ਲੋਕ ਮਨੋਂ-ਮਨੋਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹਰ ਵਾਰੀ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਮੰਗਣ ਨਾਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੌਲ-ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਚਰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
(ਯਦ੍ਯਤ੍ਰ ਨਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸੁਖਾਵਸ਼ੇषਿਤਂ ਸ੍ਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਕृਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ । ਤੇਨਾਬ੍ਜਨਾਭੇ ਸ੍ਮृਤਿਮਜ੍ਜਨ੍ਮ ਨਃ ਸ੍ਯਾ- ਦ੍ਵਰ੍षੇ ਹਰਿਰ੍ਭਜਤਾਂ ਸ਼ਂ ਤਨੋਤਿ ॥) ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯਃ । ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਜੇ ਕਿਤੇ ਸਾਡੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਯਜਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ, ਹੇ ਕੌਲ-ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ, ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਭੁੱਲੀਏ—ਹਰਿ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਦੇਵੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ فرمایا: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਭ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੱਡੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਚਾष੍ਟੌ ਹਿ ਉਪਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪਰੇ । ਹਯਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਵਿਸ਼ੋਧਦ੍ਭਿਃ ਸਾਗਰੈਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾਃ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਅੱਠ ਉਪਦਵੀਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਦਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸ੍ਥਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰ ਆਵਰ੍ਤਨਰਮਾਣਕੌ । ਮਨ੍ਦਰੋਪਾਖ੍ਯਹਰਿਣਃ ਪਾਞ੍ਚਜਨ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਸਵਰਨਪ੍ਰਸਥ, ਚੰਦ੍ਰ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਆਵਰਤਨ, ਰਮਾਣਕ, ਮੰਦਰ, ਹਰੀਣ ਅਤੇ ਪਾਂਚਜਨ्य।
ਸਿਂਹਲਸ਼੍ਚੈਵ ਲਙ੍ਕੇਤਿ ਉਪਦ੍ਵੀਪਾष੍ਟਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਮਾਨਂ ਹਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਚ
ਸਿੰਹਲ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਵੀ ਉਪਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਉਪਦਵੀਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਦਿਦ੍ਵੀਪषਟ੍ਕਕਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਲਕਸ਼ ਆਦਿ ਛੇ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪੋ ਯਥਾ ਚਾਯਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਤਾਵਤਾ ਸਰ੍ਵਤਃ ਕ੍ਸ਼ਾਰੋਦਧਿਨਾ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ فرمایا: ਜਿਵੇਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਮਾਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।