ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਵਤਾਰਸ੍ਤ੍ਵਿਹ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣਂ ਰਕ੍ਸ਼ੋਵਧਾਯੈਵ ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਿਭੋ । ਕੁਤੋऽਨ੍ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ऽऽਰਮਤਃ ਸ੍ਵ ਆਤ੍ਮਨਃ ਸੀਤਾਕृਤਾਨਿ ਵ੍ਯਸਨਾਨੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਲੈਣਾ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਜਾਂ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦਮਈ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੀਤਾ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ?
ਨ ਵੈ ਸ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਸੁਹृਤ੍ਤਮਃ ਸਕ੍ਤਸ੍ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਂ ਭਗਵਾਨ੍ਵਾਸੁਦੇਵਃ । ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕृਤਂ ਕਸ਼੍ਮਲਮਸ਼੍ਨੁਵੀਤ ਨ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚਾਪਿ ਵਿਹਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਸਾਰਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਉਹ ਔਰਤ ਕਰਕੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
ਨ ਜਨ੍ਮ ਨੂਨਂ ਮਹਤੋ ਨ ਸੌਭਗਂ ਨ ਵਾਙ੍ ਨ ਚੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਕृਤਿਸ੍ਤੋषਹੇਤੁਃ । ਤੈਰ੍ਯਦ੍ਵਿਸृष੍ਟਾਨਪਿ ਨੋ ਵਨੌਕਸ- ਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸਖ੍ਯੇ ਬਤ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਃ
ਨਾ ਜਨਮ, ਨਾ ਵੱਡਿਆਈ, ਨਾ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ, ਨਾ ਬੋਲੀ, ਨਾ ਅਕਲ, ਨਾ ਰੂਪ ਹੀ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਬਣਾਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ—ਇਹ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ!
ਸੁਰੋऽਸੁਰੋ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਨਰੋऽਨਰਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਯਃ ਸੁਕृਤਜ੍ਞਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਭਜੇਤ ਰਾਮਂ ਮਨੁਜਾਕृਤਿਂ ਹਰਿਂ ਯ ਉਤ੍ਤਰਾਨਨਯਤ੍ਕੋਸਲਾਨ੍ ਦਿਵਮ੍
ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵੀ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਸਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषੇ ਵਰ੍षੇ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧਂ ਦृਢਵ੍ਰਤਮ੍ । ਰਾਮਂ ਰਾਜੀਵਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮਃ
ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨੂਮਾਨ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤੌਤਿ ਗਾਯਤਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਸਂਪੂਜਯਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਯ ਏਤਚ੍ਛृਣੁਯਾਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰਕਥਾਨਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਯਾਤਿ ਰਾਮਸਲੋਕਤਾਮ੍
ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ, ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਭਾਰਤਵਰ੍षਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਭਾਰਤਾਖ੍ਯੇ ਚ ਵਰ੍षੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਮਾਦਿਜਪੂਰੁषਃ । ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਭਵਤਾ ਚੈਵ ਸ੍ਤਵਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇऽਨਿਸ਼ਮ੍
ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭਾਰਤ ਨਾਮ ਦੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਦਿ ਜਪ ਪੁਰਖ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਇਦਂ ਹਿ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਯੋਗਨੈਪੁਣਂ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਭਗਵਾਞ੍ਜਗਾਦ ਯਤ੍ । ਯਦਨ੍ਤਕਾਲੇ ਤ੍ਵਯਿ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇ ਮਨੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਧੀਤੋਜ੍ਝਿਤਦੁष੍ਕਲੇਵਰਃ
ਇਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਯੋਗ ਕਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ: ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਮਨੁਖ ਤੇਰੇ ਨਿਰਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥੈਹਿਕਾਮੁष੍ਮਿਕਕਾਮਲਮ੍ਪਟਃ ਸੁਤੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਧਨੇषੁ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਸ਼ਙ੍ਕੇਤ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਕੁਕਲੇਵਰਾਤ੍ਯਯਾ- ਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰਮ ਏਵ ਕੇਵਲਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਧਨ ਵਾਸਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਥਕਾਵਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਭੋ ਤ੍ਵਂ ਕੁਕਲੇਵਰਾਰ੍ਪਿਤਾਂ ਤ੍ਵਂ ਮਾਯਯਾਹਂ ਮਮਤਾਮਧੋਕ੍ਸ਼ਜ । ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਮ ਯੇਨਾਸ਼ੁ ਵਯਂ ਸੁਦੁਰ੍ਭਿਦਾਂ ਵਿਧੇਹਿ ਯੋਗਂ ਤ੍ਵਯਿ ਨਃ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਸ ਮੈਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਮੇਰੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਮਤਾ ਜਲਦੀ ਤੋੜ ਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਯੋਗ ਬਖ਼ਸ਼ ਜੋ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਤੌਤਿ ਸਦਾ ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਮਨਾਮਯਮ੍ । ਨਾਰਦੋ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਤਾਖਿਲਸਾਰਦृਕ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵੈ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਸਰਿਚ੍ਛੈਲਾਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੇਵਰ੍षੇ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ
ਇਸ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਮਲਯੋ ਮਙ੍ਗਲਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਮੈਨਾਕਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਕੂਟਕਃ । ऋषਭਃ ਕੂਟਕਃ ਕੋਲ੍ਲਃ ਸਹ੍ਯੋ ਦੇਵਗਿਰਿਸ੍ਤਥਾ
ਮਲਯ, ਮੰਗਲਪ੍ਰਸਥ, ਮੈਨਾਕ, ਤ੍ਰਿਕੂਟ, ਰਿਸ਼ਭ, ਕੂਟਕ, ਕੋਲ, ਸਹਯ ਤੇ ਦੇਵਗਿਰੀ—ਇਹ ਸਭ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ऋष੍ਯਮੂਕਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰਿਰ੍ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਕਃ । ਵਾਰਿਧਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਨृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਵਤਃ
ਸ਼ਯਮੂਕ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਵਿਅੰਕਟਾਦ੍ਰਿ, ਮਹੇੰਦਰ, ਵਾਰੀਧਾਰਾ, ਵਿਂਧਿਆ, ਮੁਕਤਿਮਾਨ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ ਪਹਾੜ—
ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਰੋਣਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਗਿਰਿਸ੍ਤਥਾ । ਗੋਵਰ੍ਧਨੋ ਰੈਵਤਕਃ ਕਕੁਭੋ ਨੀਲਪਰ੍ਵਤਃ
ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ, ਦ੍ਰੋਣ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਗੋਵਰਧਨ, ਰੈਵਤਕ, ਕਕੁਭ ਤੇ ਨੀਲ ਪਹਾੜ—
ਗੌਰਮੁਖਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਕੀਲੋ ਗਿਰਿਃ ਕਾਮਗਿਰਿਸ੍ਤਥਾ । ਏਤੇ ਚਾਨ੍ਯੇऽਪ੍ਯਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਗਿਰਯੋ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਦਾਃ
ਗੌਰਮੁਖ, ਇੰਦਰਕੀਲ ਤੇ ਕਾਮਗਿਰੀ—ਇਹ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸਰਿਤਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਪਾਨਾਵਗਾਹਨਸ੍ਨਾਨਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਕੀਰ੍ਤਨੈਰਪਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਉਣ, ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ—
ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਪਾਪਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਸ਼ਾ ਕृਤਮਾਲਾ ਵਟੋਦਕਾ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਚੰਦ੍ਰਵਸ਼ਾ, ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ ਤੇ ਵਟੋਦਕਾ—
ਵੈਹਾਯਸੀ ਚ ਕਾਵੇਰੀ ਵੇਣਾ ਚੈਵ ਪਯਸ੍ਵਿਨੀ । ਤੁਙ੍ਗਭਦ੍ਰਾ ਕृष੍ਣਵੇਣਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਕਾ ਤਥਾ
ਵੈਹਾਯਸੀ, ਕਾਵੇਰੀ, ਵੇਣਾ, ਪਯਸਵਿਨੀ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ ਤੇ ਸ਼ਰਕਰਾਵਰਤਕਾ ਵੀ।
ਗੋਦਾਵਰੀ ਭੀਮਰਥੀ ਨਿਰ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਪਯੋष੍ਣਿਕਾ । ਤਾਪੀ ਰੇਵਾ ਚ ਸੁਰਸਾ ਨਰ੍ਮਦਾ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਪਯੋਸ਼ਣਿਕਾ, ਤਾਪੀ, ਰੇਵਾ, ਸੁਰਸਾ, ਨਰਮਦਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ।
ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀ ਚ ਸਿਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚ ਅਨ੍ਧਸ਼ੋਣੌ ਮਹਾਨਦੌ । ऋषਿਕੁਲ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ ਚ ਵੇਦਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਮਹਾਨਦੀ
ਚਰਮਣਵਤੀ, ਸਿੰਧੂ, ਅੰਧਸ਼ੋਣਾ, ਮਹਾਨਦਾ, ਸ਼ਿਕੁਲਿਆ, ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ, ਵੇਦਸਮ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਮਹਾਨਦੀ।
ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਯਮੁਨਾ ਚੈਵ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਦृषਦ੍ਵਤੀ । ਗੋਮਤੀ ਸਰਯੂ ਰੋਧਵਤੀ ਸਪ੍ਤਵਤੀ ਤਥਾ
ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਯਮੁਨਾ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ, ਗੋਮਤੀ, ਸਰਯੂ, ਰੋਧਵਤੀ ਤੇ ਸਪਤਵਤੀ ਵੀ।
ਸੁषੋਮਾ ਚ ਸ਼ਤਦ੍ਰੁਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਮਰੁਦ੍ਵृਧਾ । ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਅਸਿਕ੍ਨੀ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਸੁਸ਼ੋਮਾ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਮਰੁਦਵ੍ਰਿਧਾ, ਵਿਤਸਤਾ, ਅਸਿਕਨੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਵਰ੍षੇ ਲਬ੍ਧਜਨ੍ਮਪੁਰੁषੈਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਲੋਹਿਤਕृष੍ਣਾਖ੍ਯੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯਮਾਨੁषਨਾਰਕਾਃ
ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ, ਲਾਲ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਭੋਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚ ਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍ । ਯਥਾ ਵਰ੍ਣਵਿਧਾਨੇਨਾਪਵਰ੍ਗੋ ਭਵਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਾਤੀ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦੇਵ ਚ ਵਰ੍षਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿਤਃ । ਵਦਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯੋ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਿਨਃ
ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੁਰਗ ਵਾਸੀ ਵੀ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਹੋ ਅਮੀषਾਂ ਕਿਮਕਾਰਿ ਸ਼ੋਭਨਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਏषਾਂ ਸ੍ਵਿਦੁਤ ਸ੍ਵਯਂ ਹਰਿਃ । ਯੈਰ੍ਜਨ੍ਮ ਲਬ੍ਧਂ ਨृषੁ ਭਾਰਤਾਜਿਰੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦਸੇਵੌਪਯਿਕਂ ਸ੍ਪृਹਾ ਹਿ ਨਃ
ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹਰਿ ਆਪ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਜੋਗ, ਇਹੀ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਤਾਂਘ ਹੈ।
ਕਿਂ ਦੁष੍ਕਰੈਰ੍ਨਃ ਕ੍ਰਤੁਭਿਸ੍ਤਪੋਵ੍ਰਤੈ- ਰ੍ਦਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਦ੍ਯੁਜਯੇਨ ਫਲ੍ਗੁਨਾ । ਨ ਯਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣਪਦਪਙ੍ਕਜ- ਸ੍ਮृਤਿਃ ਪ੍ਰਮੁष੍ਟਾਤਿਸ਼ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਤ੍ਸਵਾਤ੍
ਸਾਨੂੰ ਔਖੇ ਯਗ, ਤਪ, ਵਰਤ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖ ਕਾਰਨ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ?
ਕਲ੍ਪਾਯੁषਾਂ ਸ੍ਥਾਨਜਯਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਭਵਾ- ਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਯੁषਾਂ ਭਾਰਤਭੂਜਯੋ ਵਰਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਨ ਕृਤਂ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਯਾਨ੍ਤ੍ਯਭਯਂ ਪਦਂ ਹਰੇਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਕਲਪ ਜਿੰਨੀ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਜਾਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਣ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰਿ ਦੇ ਨਿਡਰ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਉਪਸ਼ਮਸ਼ੀਲਾਯੋਪਰਤਾਨਾਤ੍ਮ੍ਯਾਯ ਨਮੋऽਕਿਞ੍ਚਨਵਿਤ੍ਤਾਯ ऋषਿऋषਭਾਯ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਯ ਪਰਮਹਂਸਪਰਮਗੁਰਵੇ ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਾਧਿਪਤਯੇ ਨਮੋ ਨਮ ਇਤਿ । ਕਰ੍ਤਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਾਦਿषੁ ਯੋ ਨ ਬਧ੍ਯਤੇ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਦੇਹਗਤੋऽਪਿ ਦੈਹਿਕੈਃ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ਨ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਦੂष੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮੋऽਸਕ੍ਤਵਿਵਿਕ੍ਤਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਓਮ, ਉਪਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੁਝ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਮ ਹੰਸ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਵੇਖੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਅਲੱਗ ਤੇ ਅਸੰਗ ਸਾਖੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।