ਵੇਦਾਨ੍ ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਤਮਸਾ ਤਿਰਸ੍ਕृਤਾਨ੍ ਰਸਾਤਲਾਦ੍ਯੋ ਨृਤੁਰਙ੍ਗਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਦਦੇ ਵੈ ਕਵਯੇऽਭਿਯਾਚਤੇ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਸ੍ਤੇ ਵਿਤਥੇਹਿਤਾਯ ਤੇ
ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਵੇਦ ਰਸਾਤਲ ਤੋਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਹਯਸ਼ੀਰ੍षਂ ਹਰਿਂ ਚ ਤੇ । ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਸਨਾਮਾਨੋ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਾਨ੍
ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਸ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਐਸੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਘੋੜੇ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏषਾਂ ਚਰਿਤਮੇਤਦ੍ਧਿ ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛ੍ਰਾਵਯੇਚ੍ਚ ਯਃ । ਪਾਪਕਂਚੁਕਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੇਵੀਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ ਸਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਹਰਿਵਰ੍षਕੇਤੁਮਾਲਰਮ੍ਯਕਵਰ੍षਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਹਰਿਵਰ੍षੇ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਨृਹਰਿਃ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਃ । ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹਰਿਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਨਰਹਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਦਯਿਤਂ ਰੂਪਂ ਮਹਾਭਾਗਵਤੋऽਸੁਰਃ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਭਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਤੌਤਿ ਤਦ੍ਗੁਣਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਅਸੁਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਵ ਭਰ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦ ਉਵਾਚ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਨਰਸਿਂਹਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸੇ ਆਵਿਰਾਵਿਰ੍ਭਵ ਵਜ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰ ਕਰ੍ਮਾਸ਼ਯਾਨ੍ ਰਨ੍ਧਯ ਰਨ੍ਧਯ ਤਮੋ ਗ੍ਰਸ ਗ੍ਰਸ ੴ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਅਭਯਂ ਮਮਾਤ੍ਮਨਿ ਭੂਯਿष੍ਠਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਖਲਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਾਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੁ ਭੂਤਾਨਿ ਸ਼ਿਵਂ ਮਿਥੋ ਧਿਯਾ । ਮਨਸ਼੍ਚ ਭਦ੍ਰਂ ਭਜਤਾਦਧੋਕ੍ਸ਼ਜੇ ਆਵੇਸ਼੍ਯਤਾਂ ਨੋ ਮਤਿਰਪ੍ਯਹੈਤੁਕੀ
ਮਾਗਾਰਦਾਰਾਤ੍ਮਜਵਿਤ੍ਤਬਨ੍ਧੁषੁ ਸਙ੍ਗੋ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯੇषੁ ਨਃ । ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਿਤੁष੍ਟ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤ੍ਯਦੂਰਾਨ੍ਨ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਿਯਃ
ਜੇ ਘਰ, ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ਸਙ੍ਗਲਬ੍ਧਂ ਨਿਜਵੀਰ੍ਯਵੈਭਵਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਮੁਹੁਃ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ਤਾਂ ਹਿ ਮਾਨਸਮ੍ । ਹਰਤ੍ਯਜੋऽਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਰ੍ਗਤੋऽਙ੍ਗਜਂ ਕੋ ਵੈ ਨ ਸੇਵੇਤ ਮੁਕੁਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਮ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ?
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਗਵਤ੍ਯਕਿਞ੍ਚਨਾ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਗੁਣੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਸਤੇ ਸੁਰਾਃ । ਹਰਾਵਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਤੋ ਮਹਦ੍ਗੁਣਾ ਮਨੋਰਥੇਨਾਸਤਿ ਧਾਵਤੋ ਬਹਿਃ
ਜਿਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਭਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ-ਗੁਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵਾਸਤੇ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਗੁਣ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ-ਬਾਹਰ ਭੱਜਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਹਰਿਰ੍ਹਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਗਵਾਞ੍ਛਰੀਰਿਣਾ- ਮਾਤ੍ਮਾ ਝषਾਣਾਮਿਵ ਤੋਯਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਹਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਂਸ੍ਤਂ ਯਦਿ ਸਜ੍ਜਤੇ ਗृਹੇ ਤਦਾ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਯਸਾ ਦਮ੍ਪਤੀਨਾਮ੍
ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜਾਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਫਿਰ ਸਿਰਫ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਜੋਰਾਗਵਿषਾਦਮਨ੍ਯੁ- ਮਾਨਸ੍ਪृਹਾਭਯਦੈਨ੍ਯਾਧਿਮੂਲਮ੍ । ਹਿਤ੍ਵਾ ਗृਹਂ ਸਂਸृਤਿਚਕ੍ਰਵਾਲਂ ਨृਸਿਂਹਪਾਦਂ ਭਜਤਾਂ ਕੁਤੋ ਭਯਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਰਜੋਗੁਣ, ਰਾਗ, ਉਦਾਸੀ, ਗੁੱਸਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲਾਲਚ, ਡਰ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਘਰ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਜੋ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਏਵਂ ਦੈਤ੍ਯਪਤਿਃ ਸੋऽਪਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਨੁਦਿਨਮੀਡਤੇ । ਨृਹਰਿਂ ਪਾਪਮਾਤਙ੍ਗਹਰਿਂ ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਵਾਸਿਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਰਹਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕੇਤੁਮਾਲੇ ਚ ਵਰ੍षੇ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ਸ੍ਮਰਰੂਪਧृਕ੍ । ਆਸ੍ਤੇ ਤਦ੍ਵਰ੍षਨਾਥਾਨਾਂ ਪੂਜਨੀਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਕੇਤੁਮਾਲ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ, ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇਨੋਪਾਸਤੇ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਜਾਲੇਨ ਚ ਰਮਾਬ੍ਧਿਜਾ । ਤਦ੍ਵਰ੍षਨਾਥਾ ਸਤਤਂ ਮਹਤਾਂ ਮਾਨਦਾਯਿਕਾ
ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਮਹਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ ਵੈ ਪਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਕੁਤੋਭਯਃ ਸ੍ਵਤਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਪਾਤਿ ਭਯਾਤੁਰਂ ਜਨਮ੍ । ਸ ਏਕ ਏਵੇਤਰਥਾ ਮਿਥੋ ਭਯਂ ਨੈਵਾਤ੍ਮਲਾਭਾਦਧਿਮਨ੍ਯਤੇ ਪਰਮ੍
ਉਹੀ ਅਸਲ ਪਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਨਿਰਭੈ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਡਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਅਸਲ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਪਾਦਸਰੋਰੁਹਾਰ੍ਹਣਂ ਨ ਕਾਮਯੇਤ੍ਸਾਖਿਲਕਾਮਲਮ੍ਪਟਾ । ਤਦੇਵ ਰਾਸੀਪ੍ਸਿਤਮੀਪ੍ਸਿਤੋऽਰ੍ਚਿਤੋ ਯਦ੍ਭਗ੍ਨਯਾਞ੍ਚਾ ਭਗਵਨ੍ ਪ੍ਰਤਪ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਔਰਤ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੂਜਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇऽਜੇਸ਼ਸੁਰਾਸੁਰਾਦਯ- ਸ੍ਤਪ੍ਯਨ੍ਤ ਉਗ੍ਰਂ ਤਪ ਐਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਧਿਯਃ । ऋਤੇ ਭਵਤ੍ਪਾਦਪਰਾਯਣਾਨ੍ਨ ਮਾਂ ਵਿਦਨ੍ਤ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਦ੍ਧृਦਯਾ ਯਤੋऽਜਿਤ
ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਹੇ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਤੀਬਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਅਜਿੱਤ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ।
ਸ ਤ੍ਵਂ ਮਮਾਪ੍ਯਚ੍ਯੁਤ ਸ਼ੀਰ੍ष੍ਣਿ ਵਨ੍ਦਿਤਂ ਕਰਾਮ੍ਬੁਜਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਦਧਾਯਿ ਸਾਤ੍ਵਤਾਮ੍ । ਬਿਭਰ੍षਿ ਮਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਰੇਣ੍ਯ ਮਾਯਯਾ ਕ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯੇਹਿਤਮੂਹਿਤੁਂ ਵਿਭੁਃ
ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਮੈਨੂੰ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਚਿੰਤਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਵਂ ਕਾਮਂ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਲੋਕਬਨ੍ਧੁਸ੍ਵਰੂਪਿਣਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮੁਖਾ ਵਰ੍षਨਾਥਾਃ ਕਾਮਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਰੂਪ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਦਾ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਰਮ੍ਯਕੇ ਨਾਮਵਰ੍षੇ ਚ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਭਗਵਤਃ ਪਰਾਮ੍ । ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਂ ਦੇਵਾਸੁਰੈਰ੍ਵਨ੍ਦ੍ਯਾਂ ਮਨੁਃ ਸ੍ਤੌਤਿ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਰਮ੍ਯਕ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਮਨੂ ਸਦਾ ਪਰਮ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਤ੍ਸ੍ਯ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਂ ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਕਿਲ ਮਤ੍ਸਰਜ੍ਵਰਾ ਹਿਤ੍ਵਾ ਯਤਨ੍ਤੋऽਪਿ ਪृਥਕ੍ ਸਮੇਤ੍ਯ ਚ । ਪਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ੇਕੁਰ੍ਦ੍ਵਿਪਦਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਦਃ ਸਰੀਸृਪਂ ਸ੍ਥਾਣੁ ਯਦਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਰੇੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।
ਭਵਾਨ੍ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਰ੍ਣਵ ਊਰ੍ਮਿਮਾਲਿਨਿ ਕ੍ਸ਼ੋਣੀਮਿਮਾਮੋषਧਿਵੀਰੁਧਾਂ ਨਿਧਿਮ੍ । ਮਯਾ ਸਹੋਰੁਕ੍ਰਮ ਤੇऽਜ ਓਜਸਾ ਤਸ੍ਮੈ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਾਣਗਣਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਤੁਸੀਂ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ, ਅਜਨਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹੋ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਏਵਂ ਸ੍ਤੌਤਿ ਚ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਮਨੁਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਤ੍ਤਮਃ । ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਵਤਾਰਂ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛੇਦਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮਤ੍ਸ੍ਯ ਅਵਤਾਰ ਦੀ, ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਦੇਵਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਧੂਤਾਸ਼ੇषਕਲ੍ਮषਃ । ਆਸ੍ਤੇ ਪਰਿਚਰਨ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਭਾਗਵਤੋਤ੍ਤਮਃ
ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਤੇ ਜੋਗ ਕਰਕੇ, ਮਨੂ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਹਿਰਣ੍ਮਯਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਵਰ੍षਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਹਿਰਣ੍ਮਯੇ ਨਾਮ ਵਰ੍षੇ ਭਗਵਾਨ੍ਕੂਰ੍ਮਰੂਪਧृਕ੍ । ਆਸ੍ਤੇ ਯੋਗਪਤਿਃ ਸੋऽਯਮਰ੍ਯਮ੍ਣਾ ਪੂਜ੍ਯ ਈਡ੍ਯਤੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹਿਰਣਮਯ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਭਗਵਾਨ ਕੁੱਰਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜੋਗ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਅਰ੍ਯਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਰਾਯੁਜਂ ਸ੍ਵੇਦਜਮਣ੍ਡਜੋਦ੍ਭਿਦਂ ਚਰਾਚਰਂ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਭੂਤਮੈਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ । ਦ੍ਯੌਃ ਖਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਃ ਸ਼ੈਲਸਰਿਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਦ੍ਵੀਪਗ੍ਰਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਯਭਿਧੇਯ ਏਕਃ
ਜੋ ਇਕ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਰਾਯੁਜ, ਸ੍ਵੇਦਜ, ਅੰਡਜ, ਉਦਭਿਦ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਭੂਤ, ਇੰਦ੍ਰ, ਅਕਾਸ਼, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਗ੍ਰਹ ਤੇ ਤਾਰੇ — ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨਸਂਖ੍ਯੇਯਵਿਸ਼ੇषਨਾਮ- ਰੂਪਾਕृਤੌ ਕਵਿਭਿਃ ਕਲ੍ਪਿਤੇਯਮ੍ । ਸਂਖ੍ਯਾ ਯਯਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦृਸ਼ਾਪਨੀਯਤੇ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸਾਂਖ੍ਯਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਤੇ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਨਾਂ, ਰੂਪ ਤੇ ਆਕਾਰ, ਕਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੋਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਚ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਾਂਖ੍ਯ ਮਤ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਓਮ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਘ ਨੂੰ! ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ! ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾਸ ਕਰ, ਹਨੇਰਾ ਖਾ ਜਾ! ਓਮ, ਸਵਾਹਾ! ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ। ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਚੰਗਿਆਈ ਹੋਵੇ, ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਣ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਗਤੀ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਰਮੋਵਾਚ ਓਂ ਹ੍ਰਾਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੂਂ ਸ੍ਮ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਹृषੀਕੇਸ਼ਾਯ ਸਰ੍ਵਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੈਰ੍ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਤ੍ਮਨੇ ਆਕੂਤੀਨਾਂ ਚਿਤ੍ਤੀਨਾਂ ਚੇਤਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਚਾਧਿਪਤਯੇ षੋਡਸ਼ਕਲਾਯ ਛਨ੍ਦੋਮਯਾਯਾਨ੍ਨਮਯਾਯਾਮृਤਮਯਾਯ ਸਰ੍ਵਮਯਾਯ ਮਹਸੇ ਓਜਸੇ ਬਲਾਯ ਕਾਨ੍ਤਾਯ ਕਾਮਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਉਭਯਤ੍ਰ ਭੂਯਾਤ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵ੍ਰਤੈਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਹृषੀਕੇਸ਼੍ਵਰਂ ਸ੍ਵਤੋ ਹ੍ਯਾਰਾਧ੍ਯ ਲੋਕੇ ਪਤਿਮਾਸ਼ਾਸਤੇऽਨ੍ਯਮ੍ । ਤਾਸਾਂ ਨ ਤੇ ਵੈ ਪਰਿਪਾਨ੍ਤ੍ਯਪਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਧਨਾਯੂਂषਿ ਯਤੋऽਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾਃ
ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਓਮ ਹ੍ਰਾਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੂੰ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼! ਤੂੰ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਾਲਾ ਹੈਂ, ਮਨ, ਸੋਚ, ਤੇ ਚਿੱਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਲਾ ਵਾਲਾ, ਛੰਦ, ਅੰਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਮਹਾਨ, ਤਾਕਤਵਾਨ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈਂ। ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹੋਰ ਪਤੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਬੱਚੇ, ਨਾ ਪਿਆਰੇ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਉਮਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ।
ਮਨੁਰੁਵਾਚ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਮੁਖ੍ਯਤਮਾਯ ਨਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਯ ਪ੍ਰਾਣਾਯੌਜਸੇ ਬਲਾਯ ਮਹਾਮਤ੍ਸ੍ਯਾਯ ਨਮਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚਾਖਿਲਲੋਕਪਾਲਕੈ- ਰਦृष੍ਟਰੂਪੋ ਵਿਚਰਸ੍ਯੁਰੁਸ੍ਵਨਃ । ਸ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯ ਇਦਂ ਵਸ਼ੇ ਨਯ- ਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਯਥਾ ਦਾਰੁਮਯੀਂ ਨਰਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍
ਮਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਓਮ, ਪਰਮ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮਤ੍ਸ੍ਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅਜਨਮਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਪਤਲੀ ਨੂੰ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।
ਅਰ੍ਯਮੋਵਾਚ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਅਕੂਪਾਰਾਯ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣ- ਵਿਸ਼ੇषਣਾਯ ਨੋਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਥਾਨਾਯ ਨਮੋ ਵਰ੍ष੍ਮਣੇ ਨਮੋ ਭੂਮੇ ਨਮੋऽਵਸ੍ਥਾਨਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ । ਯਦ੍ਰੂਪਮੇਤਨ੍ਨਿਜਮਾਯਯਾਰ੍ਪਿਤ- ਮਰ੍ਥਸ੍ਵਰੂਪਂ ਬਹੁਰੂਪਰੂਪਿਤਮ੍ । ਸਂਖ੍ਯਾ ਨ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯਯਥੋਪਲਮ੍ਭਨਾ- ਤ੍ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਸ੍ਤੇऽਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਰੂਪਿਣੇ
ਅਰ੍ਯਮਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਓਮ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ। ਰੂਪ, ਧਰਤੀ, ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤੇ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਸ ਅਣਵਿਆਖਿਆ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।