(ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯੋ ਲੋਕਾਨਾਮਨੁਗ੍ਰਹਰਸੈਕਦृਕ੍ ।) ਦੇਵੀਮਾਰਾਧਯਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਸ ਚ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਪੂਜ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਵ੍ਯੂਹੇਨੇਜ੍ਯਯਾਸੌ ਸਨ੍ਨਿਧਤ੍ਤੇ ਸਮਾਹਿਤਃ
(ਨਾਰਾਯਣ ਨਾਂ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਇਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ,) ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪ ਤੇ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਉਥੇ ਧਿਆਨ-ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਲਾਵृਤੇ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਪਦ੍ਮਜਾਕ੍ਸ਼ਿਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਏਕ ਏਵ ਭਵੋ ਦੇਵੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਸਤਿ ਸਾਙ੍ਗਨਃ
ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਪਦਮ-ਅੱਖੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਇਕੱਲਾ ਭਵ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਵਸਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਨਾਪਰਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਵਿਤਨੋਤਿ ਚ । ਭਵਾਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਪਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਮਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੀ ਭਵਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ। ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਰਦ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਵਾਨੀਨਾਥਕੈਃ ਸ੍ਵੀਣਾਮਸਂਖ੍ਯੈਰ੍ਗਣਕੋਟਿਭਿਃ । ਸਂਰੁਧ੍ਯਮਾਨੋ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਦੇਵਂ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਂ ਭਜਨ੍
ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਗਰਸ਼ਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇਚ੍ਛਯਾ । ਤਾਂ ਤਾਮਸੀਂ ਤੁਰੀਯਾਂ ਚ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਆਪਣੀ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਮਸੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਉਪਧਾਵਤੇ ਚੈਕਾਗ੍ਰਮਨਸਾ ਭਗਵਾਨਜਃ । ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ੴਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰੁषਾਯ ਸਰ੍ਵਗੁਣਸਂਖ੍ਯਾਨਾਯਾਨਨ੍ਤਾਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਯ ਨਮ ਇਤਿ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਜਨਮਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਓਮ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੁਣ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'
ਭਜੇ ਭਜਨ੍ਯਾਰਣਪਾਦਪਙ੍ਕਜਂ ਭਗਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਪਰਂ ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਭਕ੍ਤੇष੍ਵਲਂ ਭਾਵਿਤਭੂਤਭਾਵਨਂ ਭਵਾਪਹਂ ਤ੍ਵਾ ਭਵ ਭਾਵਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਮਪਦਾ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰੇ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਯਸ੍ਯ ਮਾਯਾਗੁਣਕਰ੍ਮਵृਤ੍ਤਿਭਿ- ਰ੍ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਹ੍ਯਣ੍ਵਪਿ ਦृष੍ਟਿਰਜ੍ਯਤੇ । ਈਸ਼ੇ ਯਥਾ ਨੋ ਸ੍ਤ੍ਰਤਮਨ੍ਯੁਰਂਹਸਾ ਕਸ੍ਤਂ ਨ ਮਨ੍ਯੇਤ ਜਿਗੀषੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਾਇਆ, ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅਚਾਨਕ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ—ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?
ਅਸਦ੍ਦृਸ਼ੋ ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾਯਯਾ ਕ੍ਸ਼ੀਬੇਵ ਮਧ੍ਵਾਸਵਤਾਗ੍ਰਲੋਚਨਃ । ਨ ਨਾਗਵਧ੍ਵੋऽਰ੍ਹਣ ਈਸ਼ਿਰੇ ਹ੍ਰਿਯਾ ਯਤ੍ਪਾਦਯੋਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਧਰ੍षਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਜੋ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਹੀ, ਨਾਗਣਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਯਮਾਹੁਰਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਜਨ੍ਮਸਂਯਮਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਿਹੀਨਂ ਯਮਨਨ੍ਤਮॄषਯਃ । ਨ ਵੇਦ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਮਿਵ ਕ੍ਯਚਿਤ੍ਸ੍ਥਿਤਂ ਭੂਮਣ੍ਡਲਂ ਮੂਰ੍ਧਸਹਸ੍ਰਧਾਮਸੁ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਆਸੀਦ੍ ਗੁਣਵਿਗ੍ਰਹੋ ਮਹਾਨ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨਧਿष੍ਣ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨਜਃ ਕਿਲ । ਯਤ੍ਸਵਤੋऽਹਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਾ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ਵੈਕਾਰਿਕਂ ਤਾਮਸਮੈਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸृਜੇ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਨਮਾ ਭਗਵਾਨ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤਾਮਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ ਸਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਏਤੇ ਵਯਂ ਯਸ੍ਯ ਵਸ਼ੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸ਼ਕੁਨ੍ਤਾ ਇਵ ਸੂਤ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ । ਮਹਾਨਹਂਵੈਕृਤਤਾਮਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ਸृਜਾਮ ਸਰ੍ਵੇ ਯਦਨੁਗ੍ਰਹਾਦਿਦਮ੍
ਅਸੀਂ, ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਾਂ; ਸਾਰੇ, ਵੱਡੀ ਅਹੰਕਾਰ, ਤਾਮਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦੇ ਹਾਂ।
ਯਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਂ ਕਰ੍ਹ੍ਯਪਿ ਕਰ੍ਮਪਰ੍ਵਣੀਂ ਮਾਯਾਂ ਜਨੋऽਯਂ ਗੁਰੁਸਰ੍ਗਮੋਹਿਤਃ । ਨ ਵੇਦ ਨਿਸ੍ਤਾਰਣਯੋਗਮਞ੍ਜਸਾ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਸ੍ਤੇ ਵਿਲਯੋਦਯਾਤ੍ਮਨੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਈ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ; ਨਾਸ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਰੁਦ੍ਰੋ ਦੇਵਂ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਇਲਾਵृਤਮੁਪਾਸੀਤ ਦੇਵੀਗਣਸਮਾਹਿਤਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰਸ਼ਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਤਥੈਵ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੋऽਸੌ ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾ ਇਤਿ । ਤਤ੍ਕੁਲਸ੍ਯਾਪਿ ਪਤਯਃ ਪੁਰੁषਾ ਭਦ੍ਰਸੇਵਕਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾਸ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਦ੍ਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਵਰ੍षੇ ਤਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਮ੍ । ਹਯਮੂਰ੍ਤਿਭਿਦਾ ਤਾਂ ਤੁ ਹਯਗ੍ਰੀਵਪਦਾਙ੍ਕਿਤਾਮ੍
ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘੋੜੇ-ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।
ਪਰਮੇਣ ਸਮਾਧ੍ਯਨ੍ਯਵਾਰਕੇਣ ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਮ੍ । ਏਵਮੇਵ ਚ ਤਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਗृਣਨ੍ਤ ਉਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਉੱਚਤਮ ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਰੂਪ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।
ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਸ ਊਚੁਃ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਧਰ੍ਮਾਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੋਧਨਾਯ ਨਮ ਇਤਿ । ਅਹੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਭਗਵਦ੍ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਂ ਜਨੋऽਯਂ ਹਿ ਮਿषਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨ ਸਦ੍ਯਰ੍ਹਿ ਵਿਕਰ੍ਮ ਸੇਵਿਤੁਂ ਨਿਰ੍ਹृਤ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਿਤਰਂ ਜਿਜੀਵੁषੁਃ
ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਓਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਭਗਵਾਨ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਹਨ! ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਨਹੀਂ; ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ; ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਦਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕਵਯਃ ਸ੍ਮ ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦੋ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ । ਤਥਾਪਿ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵਾਜ ਮਾਯਯਾ ਸੁਵਿਸ੍ਮਿਤਂ ਕृਤ੍ਯਮਜਂ ਨਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤਮ੍
ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਅਜਨਮਾ! ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਵਾਕਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਵਿਸ਼੍ਵੋਦ੍ਭਵਸ੍ਥਾਨਨਿਰੋਧਕਰ੍ਮ ਤੇ ਹ੍ਯਕਰ੍ਤੁਰਙ੍ਗੀਕृਤਮਪ੍ਯਪਾਵृਤਃ । ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਯਿ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣੇ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇ ਚ ਵਸ੍ਤੁਤਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਤੇਰੇ ਕੰਮ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਵੇਦਾਨ੍ ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਤਮਸਾ ਤਿਰਸ੍ਕृਤਾਨ੍ ਰਸਾਤਲਾਦ੍ਯੋ ਨृਤੁਰਙ੍ਗਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਦਦੇ ਵੈ ਕਵਯੇऽਭਿਯਾਚਤੇ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਸ੍ਤੇ ਵਿਤਥੇਹਿਤਾਯ ਤੇ
ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਵੇਦ ਰਸਾਤਲ ਤੋਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਹਯਸ਼ੀਰ੍षਂ ਹਰਿਂ ਚ ਤੇ । ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਸਨਾਮਾਨੋ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਾਨ੍
ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਸ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਐਸੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਘੋੜੇ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏषਾਂ ਚਰਿਤਮੇਤਦ੍ਧਿ ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛ੍ਰਾਵਯੇਚ੍ਚ ਯਃ । ਪਾਪਕਂਚੁਕਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੇਵੀਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ ਸਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਹਰਿਵਰ੍षਕੇਤੁਮਾਲਰਮ੍ਯਕਵਰ੍षਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਹਰਿਵਰ੍षੇ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਨृਹਰਿਃ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਃ । ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹਰਿਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਨਰਹਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਦਯਿਤਂ ਰੂਪਂ ਮਹਾਭਾਗਵਤੋऽਸੁਰਃ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਭਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਤੌਤਿ ਤਦ੍ਗੁਣਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਅਸੁਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਵ ਭਰ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦ ਉਵਾਚ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਨਰਸਿਂਹਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸੇ ਆਵਿਰਾਵਿਰ੍ਭਵ ਵਜ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰ ਕਰ੍ਮਾਸ਼ਯਾਨ੍ ਰਨ੍ਧਯ ਰਨ੍ਧਯ ਤਮੋ ਗ੍ਰਸ ਗ੍ਰਸ ੴ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਅਭਯਂ ਮਮਾਤ੍ਮਨਿ ਭੂਯਿष੍ਠਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਖਲਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਾਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੁ ਭੂਤਾਨਿ ਸ਼ਿਵਂ ਮਿਥੋ ਧਿਯਾ । ਮਨਸ਼੍ਚ ਭਦ੍ਰਂ ਭਜਤਾਦਧੋਕ੍ਸ਼ਜੇ ਆਵੇਸ਼੍ਯਤਾਂ ਨੋ ਮਤਿਰਪ੍ਯਹੈਤੁਕੀ
ਮਾਗਾਰਦਾਰਾਤ੍ਮਜਵਿਤ੍ਤਬਨ੍ਧੁषੁ ਸਙ੍ਗੋ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯੇषੁ ਨਃ । ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਿਤੁष੍ਟ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤ੍ਯਦੂਰਾਨ੍ਨ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਿਯਃ
ਜੇ ਘਰ, ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ਸਙ੍ਗਲਬ੍ਧਂ ਨਿਜਵੀਰ੍ਯਵੈਭਵਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਮੁਹੁਃ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ਤਾਂ ਹਿ ਮਾਨਸਮ੍ । ਹਰਤ੍ਯਜੋऽਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਰ੍ਗਤੋऽਙ੍ਗਜਂ ਕੋ ਵੈ ਨ ਸੇਵੇਤ ਮੁਕੁਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਮ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ?
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਗਵਤ੍ਯਕਿਞ੍ਚਨਾ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਗੁਣੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਸਤੇ ਸੁਰਾਃ । ਹਰਾਵਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਤੋ ਮਹਦ੍ਗੁਣਾ ਮਨੋਰਥੇਨਾਸਤਿ ਧਾਵਤੋ ਬਹਿਃ
ਜਿਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਭਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ-ਗੁਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵਾਸਤੇ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਗੁਣ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ-ਬਾਹਰ ਭੱਜਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਹਰਿਰ੍ਹਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਗਵਾਞ੍ਛਰੀਰਿਣਾ- ਮਾਤ੍ਮਾ ਝषਾਣਾਮਿਵ ਤੋਯਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਹਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਂਸ੍ਤਂ ਯਦਿ ਸਜ੍ਜਤੇ ਗृਹੇ ਤਦਾ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਯਸਾ ਦਮ੍ਪਤੀਨਾਮ੍
ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜਾਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਫਿਰ ਸਿਰਫ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਓਮ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਘ ਨੂੰ! ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ! ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾਸ ਕਰ, ਹਨੇਰਾ ਖਾ ਜਾ! ਓਮ, ਸਵਾਹਾ! ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ। ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਚੰਗਿਆਈ ਹੋਵੇ, ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਣ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਗਤੀ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।