ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਭਾਰਤਂ ਵਰ੍षਂ ਕਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚਾष੍ਟਵਰ੍षਾਣਿ ਭੌਮਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਦਾਨਿ ਚ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇਸ ਨੂੰ ਕਰਮ-ਕਸ਼ੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਅੱਠ ਦੇਸ਼ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਵਰਗ-ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਿਣਾਂ ਪੁਣ੍ਯਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਭੋਗਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਨਾਰਦ । ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਚਾਯੁਤਾਯੁਰ੍ਵਜ੍ਰਾਙ੍ਗਾ ਦੇਵਸਨ੍ਨਿਭਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਵਰਗ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਭੋਗ-ਥਾਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ, ਵਜਰ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰੁषਾ ਨਾਗਸਾਹਸ੍ਰੈਰ੍ਦਸ਼ਭਿਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾਃ । ਮਹਾਸੌਰਤਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾਃ ਕਲਤ੍ਰਾਢ੍ਯਾਃ ਸੁਖਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਬਣੇ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਕਈ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਏਕਵਰ੍षੋਨਕੇ ਚਾਯੁष੍ਯਾਪ੍ਤਗਰ੍ਭਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋऽਪਿ ਹਿ । ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸਮਃ ਕਾਲੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ
ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਗਰਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਰਗਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਇਲਾਵृਤਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਵਰ੍षਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਤੇषੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਦੇਵੇਸ਼ਾਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ ਸ੍ਤਵਨੈਃ ਸਦਾ । ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਦੇਵੀਂ ਜਪਧ੍ਯਾਨਸਮਾਧਿਭਿਃ
ਭੁਵਨ-ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਤੇ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਦੇਸ਼। ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਸਤੁਤੀਆਂ, ਜਪ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ੋਭਿਤਾ ਵਨਰਾਜਯਃ । ਫਲਾਨਾਂ ਪਲ੍ਲਵਾਨਾਂ ਚ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਥੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਲਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇषੁ ਕਾਨਨਵਰ੍षੇषੁ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਸਾਨੁषੁ । ਗਿਰਿਦ੍ਰੋਣੀषੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਨਿਰ੍ਮਲੋਦਕਰਾਸ਼ਿषੁ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ, ਪਹਾੜੀ ਘਾਟੀਆਂ ਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ—
ਵਿਕਚੋਤ੍ਪਲਮਾਲਾਸੁ ਹਂਸਸਾਰਸਸਞ੍ਚਯੈਃ । ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇषੁ ਤੇष੍ਵੇਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਕੂਜਿਤੇषੁ ਚ
ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਜਲਕ੍ਰੀਡਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਵਿਨੋਦੈਃ ਕ੍ਰੀਡਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਸੁਨ੍ਦਰੀਲਲਿਤਭ੍ਰੂਣਾਂ ਵਿਲਾਸਾਯਤਨੇषੁ ਚ
ਉਹ ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰੰਗ-ਤਮਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਨਾਰੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ-ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ।
ਤਤ੍ਰਤ੍ਯਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵੈਰਂ ਯੁਵਤਿਭਿਃ ਸਹ । ਨਵਸ੍ਵਪਿ ਚ ਵਰ੍षੇषੁ ਭਗਵਾਨਾਦਿਪੂਰੁषਃ
ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਰੀਵਾਂ ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਨੌਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ—
(ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯੋ ਲੋਕਾਨਾਮਨੁਗ੍ਰਹਰਸੈਕਦृਕ੍ ।) ਦੇਵੀਮਾਰਾਧਯਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਸ ਚ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਪੂਜ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਵ੍ਯੂਹੇਨੇਜ੍ਯਯਾਸੌ ਸਨ੍ਨਿਧਤ੍ਤੇ ਸਮਾਹਿਤਃ
(ਨਾਰਾਯਣ ਨਾਂ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਇਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ,) ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪ ਤੇ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਉਥੇ ਧਿਆਨ-ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਲਾਵृਤੇ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਪਦ੍ਮਜਾਕ੍ਸ਼ਿਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਏਕ ਏਵ ਭਵੋ ਦੇਵੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਸਤਿ ਸਾਙ੍ਗਨਃ
ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਪਦਮ-ਅੱਖੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਇਕੱਲਾ ਭਵ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਵਸਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਨਾਪਰਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਵਿਤਨੋਤਿ ਚ । ਭਵਾਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਪਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਮਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੀ ਭਵਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ। ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਰਦ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਵਾਨੀਨਾਥਕੈਃ ਸ੍ਵੀਣਾਮਸਂਖ੍ਯੈਰ੍ਗਣਕੋਟਿਭਿਃ । ਸਂਰੁਧ੍ਯਮਾਨੋ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਦੇਵਂ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਂ ਭਜਨ੍
ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਗਰਸ਼ਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇਚ੍ਛਯਾ । ਤਾਂ ਤਾਮਸੀਂ ਤੁਰੀਯਾਂ ਚ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਆਪਣੀ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਮਸੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਉਪਧਾਵਤੇ ਚੈਕਾਗ੍ਰਮਨਸਾ ਭਗਵਾਨਜਃ । ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ੴਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰੁषਾਯ ਸਰ੍ਵਗੁਣਸਂਖ੍ਯਾਨਾਯਾਨਨ੍ਤਾਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਯ ਨਮ ਇਤਿ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਜਨਮਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਓਮ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੁਣ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'
ਭਜੇ ਭਜਨ੍ਯਾਰਣਪਾਦਪਙ੍ਕਜਂ ਭਗਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਪਰਂ ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਭਕ੍ਤੇष੍ਵਲਂ ਭਾਵਿਤਭੂਤਭਾਵਨਂ ਭਵਾਪਹਂ ਤ੍ਵਾ ਭਵ ਭਾਵਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਮਪਦਾ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰੇ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਯਸ੍ਯ ਮਾਯਾਗੁਣਕਰ੍ਮਵृਤ੍ਤਿਭਿ- ਰ੍ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਹ੍ਯਣ੍ਵਪਿ ਦृष੍ਟਿਰਜ੍ਯਤੇ । ਈਸ਼ੇ ਯਥਾ ਨੋ ਸ੍ਤ੍ਰਤਮਨ੍ਯੁਰਂਹਸਾ ਕਸ੍ਤਂ ਨ ਮਨ੍ਯੇਤ ਜਿਗੀषੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਾਇਆ, ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅਚਾਨਕ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ—ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?
ਅਸਦ੍ਦृਸ਼ੋ ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾਯਯਾ ਕ੍ਸ਼ੀਬੇਵ ਮਧ੍ਵਾਸਵਤਾਗ੍ਰਲੋਚਨਃ । ਨ ਨਾਗਵਧ੍ਵੋऽਰ੍ਹਣ ਈਸ਼ਿਰੇ ਹ੍ਰਿਯਾ ਯਤ੍ਪਾਦਯੋਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਧਰ੍षਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਜੋ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਹੀ, ਨਾਗਣਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਯਮਾਹੁਰਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਜਨ੍ਮਸਂਯਮਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਿਹੀਨਂ ਯਮਨਨ੍ਤਮॄषਯਃ । ਨ ਵੇਦ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਮਿਵ ਕ੍ਯਚਿਤ੍ਸ੍ਥਿਤਂ ਭੂਮਣ੍ਡਲਂ ਮੂਰ੍ਧਸਹਸ੍ਰਧਾਮਸੁ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਆਸੀਦ੍ ਗੁਣਵਿਗ੍ਰਹੋ ਮਹਾਨ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨਧਿष੍ਣ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨਜਃ ਕਿਲ । ਯਤ੍ਸਵਤੋऽਹਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਾ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ਵੈਕਾਰਿਕਂ ਤਾਮਸਮੈਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸृਜੇ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਨਮਾ ਭਗਵਾਨ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤਾਮਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ ਸਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਏਤੇ ਵਯਂ ਯਸ੍ਯ ਵਸ਼ੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸ਼ਕੁਨ੍ਤਾ ਇਵ ਸੂਤ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ । ਮਹਾਨਹਂਵੈਕृਤਤਾਮਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ਸृਜਾਮ ਸਰ੍ਵੇ ਯਦਨੁਗ੍ਰਹਾਦਿਦਮ੍
ਅਸੀਂ, ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਾਂ; ਸਾਰੇ, ਵੱਡੀ ਅਹੰਕਾਰ, ਤਾਮਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦੇ ਹਾਂ।
ਯਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਂ ਕਰ੍ਹ੍ਯਪਿ ਕਰ੍ਮਪਰ੍ਵਣੀਂ ਮਾਯਾਂ ਜਨੋऽਯਂ ਗੁਰੁਸਰ੍ਗਮੋਹਿਤਃ । ਨ ਵੇਦ ਨਿਸ੍ਤਾਰਣਯੋਗਮਞ੍ਜਸਾ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਸ੍ਤੇ ਵਿਲਯੋਦਯਾਤ੍ਮਨੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਈ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ; ਨਾਸ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਰੁਦ੍ਰੋ ਦੇਵਂ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਇਲਾਵृਤਮੁਪਾਸੀਤ ਦੇਵੀਗਣਸਮਾਹਿਤਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰਸ਼ਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਤਥੈਵ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੋऽਸੌ ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾ ਇਤਿ । ਤਤ੍ਕੁਲਸ੍ਯਾਪਿ ਪਤਯਃ ਪੁਰੁषਾ ਭਦ੍ਰਸੇਵਕਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾਸ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਦ੍ਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਵਰ੍षੇ ਤਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਮ੍ । ਹਯਮੂਰ੍ਤਿਭਿਦਾ ਤਾਂ ਤੁ ਹਯਗ੍ਰੀਵਪਦਾਙ੍ਕਿਤਾਮ੍
ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘੋੜੇ-ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।
ਪਰਮੇਣ ਸਮਾਧ੍ਯਨ੍ਯਵਾਰਕੇਣ ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਮ੍ । ਏਵਮੇਵ ਚ ਤਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਗृਣਨ੍ਤ ਉਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਉੱਚਤਮ ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਰੂਪ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।
ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਸ ਊਚੁਃ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਧਰ੍ਮਾਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੋਧਨਾਯ ਨਮ ਇਤਿ । ਅਹੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਭਗਵਦ੍ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਂ ਜਨੋऽਯਂ ਹਿ ਮਿषਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨ ਸਦ੍ਯਰ੍ਹਿ ਵਿਕਰ੍ਮ ਸੇਵਿਤੁਂ ਨਿਰ੍ਹृਤ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਿਤਰਂ ਜਿਜੀਵੁषੁਃ
ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਓਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਭਗਵਾਨ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਹਨ! ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਨਹੀਂ; ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ; ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਦਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕਵਯਃ ਸ੍ਮ ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦੋ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ । ਤਥਾਪਿ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵਾਜ ਮਾਯਯਾ ਸੁਵਿਸ੍ਮਿਤਂ ਕृਤ੍ਯਮਜਂ ਨਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤਮ੍
ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਅਜਨਮਾ! ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਵਾਕਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਵਿਸ਼੍ਵੋਦ੍ਭਵਸ੍ਥਾਨਨਿਰੋਧਕਰ੍ਮ ਤੇ ਹ੍ਯਕਰ੍ਤੁਰਙ੍ਗੀਕृਤਮਪ੍ਯਪਾਵृਤਃ । ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਯਿ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣੇ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇ ਚ ਵਸ੍ਤੁਤਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਤੇਰੇ ਕੰਮ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।