ਤਤ੍ਰਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਦੇਵਨਾਗਰ੍षਿਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । ਪੂਜਨੀਯਪਦਾ ਮਾਨ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਦਯਾਕਰੀ
ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਪਾਵਨੀ ਪਾਪਿਨਾਂ ਰੋਗਨਾਸ਼ਿਨੀ ਸ੍ਮਰਤਾਮਪਿ । ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਵਿਘ੍ਨਸਂਹਰ੍ਤ੍ਰੀ ਮਾਨਨੀਯਾ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍
ਉਹ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕਾਮਕਲਾ ਕਰੁਣਾ ਕਾਮਪੂਜਿਤਾ । ਕਠੋਰਵਿਗ੍ਰਹਾ ਧਨ੍ਯਾ ਨਾਕਿਮਾਨ੍ਯਾ ਗਭਸ੍ਤਿਨੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੋਇਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਦਿਲੋਂ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਕੜਕ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਏਭਿਰ੍ਨਾਮਪਦੈਃ ਕਾਮਂ ਜਪਨੀਯਾ ਸਦਾ ਨृਣਾਮ੍ । ਜਮ੍ਬੂਨਦੀਰੋਧਸੋਰ੍ਯਾ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਤੀਰਵਰ੍ਤਿਨੀ
ਇਹਨਾਂ ਨਾਵਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਜਪਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਜੰਬੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੇ ਟੀਲੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਜਮ੍ਬੂਰਸੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧ੍ਯਮਾਨਾ ਵਾਯ੍ਵਰ੍ਕਯੋਗਤਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਮਰਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਭੂषਣਂ ਵਿਵਿਧਂ ਮਹਤ੍
ਜੰਬੂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਛੇਦੀ ਹੋਈ, ਹਵਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਂ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚ ਵਿਬੁਧਾ ਯੋषਿਦ੍ਭਿਃ ਕਾਮੁਕਾਃ ਸਦਾ
ਜੰਬੂਨਦੀ ਸੋਨਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਸੋਨਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਦਾ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁਕੁਟਂ ਕਟਿਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਕੇਯੂਰਾਦੀਨ੍ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਮਹਾਕਦਮ੍ਬਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਿਰਿਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕੁਟ, ਕਮਰਬੰਦ, ਬਾਂਹ ਫੁੱਲ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਂ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਕੋਟਰਦੇਸ਼ੇਭ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚ ਧਾਰਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਿਰਿਮੂਰ੍ਧ੍ਨੀਹ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾ ਭੁਵਂ ਗਤਾਃ
ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜ ਧਾਰਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਧੁਧਾਰਾਃ ਪਞ੍ਚ ਤਾਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇਲਾਵृਤਂ ਪ੍ਲੁਤਾਃ । ਯਾਸ਼੍ਚੋਪਭੁਜ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮੁਖਗਨ੍ਧਭृਤ੍
ਉਹ ਪੰਜ ਮਧੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਯੁਃ ਸਮਨ੍ਤਤੋऽਗਚ੍ਛਞ੍ਛਤਯੋਜਨਵਾਸਨਃ । ਧਾਰੇਸ਼੍ਵਰੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਿਣੀ
ਹਵਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਧਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਵਪੂਜ੍ਯਾ ਮਹੋਤ੍ਸਾਹਾ ਕਾਲਰੂਪਾ ਮਹਾਨਨਾ । ਵਸਤੇ ਕਰ੍ਮਫਲਦਾ ਕਾਨ੍ਤਾਰਗ੍ਰਹਣੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੈ, ਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਜੰਗਲ-ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਕਰਾਲਦੇਹਾ ਕਾਲਾਙ੍ਗੀ ਕਾਮਕੋਟਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀ । ਇਤ੍ਯੇਤੈਰ੍ਨਾਮਭਿਃ ਪੂਜ੍ਯਾ ਦੇਵੀ ਸਰ੍ਵਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਦੇਵੀ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕੁਮੁਦਰੂਢੋ ਯੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ਤਬਲੋ ਵਟਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਕਨ੍ਧੇਭ੍ਯੋऽਧੋਮੁਖਾਸ਼੍ਚ ਨਦਾਃ ਕੁਮੁਦਮੂਰ੍ਧਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਤਬਲਾ ਨਾਂਕਾ ਵਟ ਰੁੱਖ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਮੁਦ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ ਕਮੁਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਯੋਦਧਿਮਧੁਘृਤਗੁਡਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਮ੍ਬਰਾਦਿਭਿਃ । ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਾਦ੍ਯਾਭਰਣੈਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਮਦੁਘਾਸ਼੍ਚ ਤੇ
ਦੁੱਧ, ਮਧੂ, ਘਿਉ, ਗੁੜ, ਭੋਜਨ, ਕਪੜੇ ਆਦਿਕ, ਵਿਛੌਣੇ, ਆਸਨ ਤੇ ਗਹਿਣੇ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਰੇਣੇਲਾਵृਤਂ ਤੇ ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਮੀਨਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤਤ੍ਤਲੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਾਸੁਰਨਿषੇਵਿਤਾ
ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਉਹ ਧਾਰਾਂ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਗ ਕੇ ਭਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ, ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਨੀਲਾਮ੍ਬਰਾ ਰੌਦ੍ਰਮੁਖੀ ਨੀਲਾਲਕਯੁਤਾ ਚ ਸਾ । ਨਾਕਿਨਾਂ ਦੇਵਸਂਘਾਨਾਂ ਫਲਦਾ ਵਰਦਾ ਚ ਸਾ
ਉਹ ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤਿਮਾਨ੍ਯਾਤਿਪੂਜ੍ਯਾ ਚ ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਗਾਮਿਨੀ । ਮਦਨੋਨ੍ਮਾਦਿਨੀ ਮਾਨਪ੍ਰਿਯਾ ਮਾਨਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਾ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤੁਰਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਸਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਆਦਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਆਦਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਰਵੇਗਧਰਾ ਮਾਰਪੂਜਿਤਾ ਮਾਰਮਾਦਿਨੀ । ਮਯੂਰਵਰਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਾ ਸ਼ਿਖਿਵਾਹਨਗਰ੍ਭਭੂਃ
ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੋਰ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਮੋਰ ਵਾਹਨ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।
ਏਭਿਰ੍ਨਾਮਪਦੈਰ੍ਵਨ੍ਦ੍ਯਾ ਦੇਵੀ ਸਾ ਮੀਨਲੋਚਨਾ । ਜਪਤਾਂ ਸ੍ਮਰਤਾਂ ਮਾਨਦਾਤ੍ਰੀ ਚੇਸ਼੍ਵਰਸਙ੍ਗਿਨੀ
ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੀਨ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਜਪਦਾ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਤਾ ਉਸਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਨਦਾਨਾਂ ਪਾਨੀਯਪਾਨਾਨੁਗਤਚੇਤਸਾਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਲੀਪਲਿਤਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇਹਨਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਝੁਰੀਆਂ ਜਾਂ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਕ੍ਲਮਸ੍ਵੇਦਾਦਿਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਜਰਾਮਯਮृਤਿਭ੍ਰਮਾਃ । ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਵਾਤਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮੁਖੋਪਪ੍ਲਵਸਂਚਯਾਃ
ਥਕਾਵਟ, ਪਸੀਨੇ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਵਾਸਾਂ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ, ਮੌਤ ਦੇ ਭਰਮ, ਠੰਡ, ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ, ਮੂੰਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ—
ਨਾਪਦਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਂ ਸੁਖਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਯੇਣ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਸੁਖਂ ਨਿਰਤਿਸ਼ਾਯਕਮ੍
—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਜਿੱਤਨਾ ਜੀਵਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁੱਖ ਹੀ ਸੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਚ ਤਦ੍ਗਿਰੇਃ । ਸੁਵਰ੍ਣਮਯਨਾਮ੍ਨੋ ਵੈ ਸੁਮੇਰੋਃ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਪृਥਕ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਸੁਮੇਰੁ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਗਿਰਯੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਰਾਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾ ਇਵੇਹ ਤੇ । ਕੇਸਰੀਭੂਯ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਮੇਰੋਰ੍ਮੂਲਵਿਭਾਗਕੇ
ਉਥੇ ਵੀਹ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਟ ਵਾਂਗ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੁਮੇਰੁ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਕੇਸਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਨ।
ਪਰਿਤਸ਼੍ਚੋਪਕ੍ਲृਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਃ । ਕੁਰਙ੍ਗਃ ਕੁਰਗਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਸੁਮ੍ਭੋऽਥੋ ਵਿਕਙ੍ਕਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ, ਜੋ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੁਣ: ਕੁਰੰਗ, ਕੁਰਗ, ਕੁਸੁੰਭ ਤੇ ਵਿਕੰਕਟ।
ਤ੍ਰਿਕੂਟਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪਤਙ੍ਗੋ ਰੁਚਕਸ੍ਤਥਾ । ਨਿषਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਨੀਵਾਸਃ ਕਪਿਲਃ ਸ਼ਙ੍ਖ ਏਵ ਚ
ਤ੍ਰਿਕੂਟ, ਸ਼ੀਸ਼ਿਰ, ਪਤੰਗ, ਰੁਚਕ, ਨਿਸ਼ਧ, ਸ਼ਿਨੀਵਾਸ, ਕਪਿਲ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵੀ ਹਨ।
ਵੈਦੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਰੁਧਿਸ਼੍ਚੈਵ ਹਂਸੋ ऋषਭ ਏਵ ਚ । ਨਾਗਃ ਕਾਲਞ੍ਜਰਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਰਦਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ
ਵੈਦੂਰਿਆ, ਆਰੁਧਿ, ਹੰਸ, ਰਿਸ਼ਭ, ਨਾਗ, ਕਾਲੰਜਰ ਤੇ ਨਾਰਦ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੀਹ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨੇ ਪਰ੍ਵਤਨਦੀਵਰ੍षਾਦਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਗਿਰੀ ਮੇਰੁਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਦ੍ਵੌ ਚਾष੍ਟਾਦਸ਼ਯੋਜਨੈਃ । ਸਹਸ੍ਰੈਰਾਯਤੌ ਚੋਦਗ੍ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਂ ਪृਥੂਚ੍ਚਕੌ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਲੰਬੇ ਤੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਚੌੜੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਜਠਰੋ ਦੇਵਕੂਟਸ਼੍ਚ ਤਾਵੇਤੌ ਗਿਰਿਵਰ੍ਯਕੌ । ਮੇਰੋਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਤੋऽਦ੍ਰੀ ਦ੍ਵੌ ਪਵਮਾਨਸ੍ਤਥਾਪਰਃ
ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਜਠਰ ਤੇ ਦੇਵਕੂਟ ਹਨ। ਸੁਮੇਰੁ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੋਰ ਦੋ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਵਮਾਨ ਹੈ।
ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤੌ ਤਾਵਦ੍ਵਿਖ੍ਯਾਤੌ ਤੁਙ੍ਗਵਿਸ੍ਤਰੌ । ਮੇਰੋਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤਃ ਖ੍ਯਾਤੌ ਕੈਲਾਸਕਰਵੀਰਕੌ
ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਾੜ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਚੌੜੇ ਹਨ। ਸੁਮੇਰੁ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੈਲਾਸ ਤੇ ਕਰਵੀਰ ਪਹਾੜ ਹਨ।