ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇ ਚਾਰੁਤਰੇ ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਸਂਕੁਲੇ । ਮੇਧਾਤਿਥਿਰਭੂਦ੍ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਸੁਤੋ ਵਰਃ
ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ, ਜੋ ਦਹੀਂ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੈਧਾਤਿਥੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।
ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪਕੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋਦਕਸਿਨ੍ਧੁਸਮਾਕੁਲੇ । ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰੋ ਬਭੂਵਾਸੌ ਰਾਜਾ ਜਨਕਸਮ੍ਮਤਃ
ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ, ਜੋ ਸੁੱਧ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਨਕ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਰਾਜਾ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਬਣਿਆ।
ਕਨ੍ਯਾਮੂਰ੍ਜਸ੍ਵਤੀਨਾਮ੍ਨੀਂ ਦਦਾਵੁਸ਼ਨਸੇ ਵਿਭੁਃ । ਆਸੀਤ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਕਨ੍ਯਾ ਕਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਵਡ਼ੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਊਰਜਸਵਤੀ ਸੀ, ਉਸਨਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੇ ਘਰ ਕਾਵ੍ਯ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਏਵਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਃ । ਵਿਵੇਕਵਸ਼ਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯੋਗਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਰਿਤੋऽਭਵਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਚਲ ਕੇ ਜੋਗ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜ ਲਿਆ।
ਭੁਵਨਲੋਕਵਰ੍ਣਨੇ ਦ੍ਵੀਪਵਰ੍षਵਿਭੇਦਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਦੇਵਰ੍षੇ ਸ਼ृਣੁ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਦ੍ਵੀਪਵਰ੍षਵਿਭੇਦਤਃ । ਭੂਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਯਥਾ ਦੇਵਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ਿ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਸਮਾਸਾਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਲਂ ਵਿਸ੍ਤਰਤਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪਃ ਪ੍ਰਥਮਤਃ ਪ੍ਰਮਾਣੇ ਲਕ੍ਸ਼ਯੋਜਨਃ
ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਾਲੋ ਵਰ੍ਤੁਲਾਕਾਰੋ ਯਥਾਬ੍ਜਸ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਣਿਕਾ । ਨਵ ਵਰ੍षਾਣਿ ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਨਵਸਾਹਸ੍ਰਯੋਜਨੈਃ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਮੱਧਲੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੌਂ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੈ।
ਆਯਾਮੈਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਨਿ ਗਿਰਿਭਿਃ ਪਰਿਤਃ ਸ਼੍ਰਿਤੈਃ । ਅष੍ਟਾਭਿਰ੍ਦੀਰ੍ਘਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਇਹ ਖੇਤਰ ਆਪਣੀ ਲੰਬਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਠ ਲੰਮੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਧਨੁਰ੍ਵਤ੍ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਜ੍ਞੇਯੇ ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍षੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ । ਦੀਰ੍ਘਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤੁਰਸ੍ਰਮਿਲਾਵृਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੋ ਖੇਤਰ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਲੰਮੇ ਤੇ ਚਾਰ ਚੌਕੋਣੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਲਾਵृਤਂ ਮਧ੍ਯਵਰ੍षਂ ਯਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । ਸੌਵਰ੍ਣੋ ਗਿਰਿਰਾਜੋऽਯਂ ਲਕ੍ਸ਼ਯੋਜਨਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ
ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਪੱਕਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ।
ਕਰ੍ਣਿਕਾਰੂਪ ਏਵਾਯਂ ਭੂਗੋਲਕਮਲਸ੍ਯ ਚ । ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਯੋਜਨੈਰ੍ਵਿਤਤਸ੍ਤ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ-ਕਮਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮੂਲੇ षੋਡਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਸ੍ਤਾਵਤਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । ਇਲਾਵृਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਤੋ ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਾਨ੍
ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸੋਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਨੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧੰਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੀਲਾ, ਸ਼ਵੇਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਤ੍ਰਯੋ ਵੈ ਗਿਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਰ੍ਯਾਦਾਵਧਯਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ । ਰਮ੍ਯਕਾਖ੍ਯੇ ਤਥਾ ਵਰ੍षੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਚ ਹਿਰਣ੍ਮਯੇ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਹਾੜ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਰਮਯਕ, ਦੂਜਾ ਹਿਰਣਮਯ ਤੇ ਤੀਜਾ ਕੁਰੂ।
ਕੁਰੁਵਰ੍षੇ ਤृਤੀਯੇ ਤੁ ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਪ੍ਰਾਗਾਯਤਾ ਉਭਯਤਃ ਕ੍ਸ਼ਾਰੋਦਾਵਧਯਸ੍ਤਥਾ
ਕੁਰੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹੱਦਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤੰਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਪृਥੁਤਰਾਸ੍ਤਥਾ ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਚ੍ਚੋਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਾਦਧਿਕਾਂਸ਼ਤਃ
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਿੰਦਿਆਂ-ਜਿੰਦਿਆਂ, ਹਰ ਅਗਲਾ ਪਹਾੜ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲੋਂ ਦੱਸ ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਚੌੜਾ ਹੈ।
ਦੈਰ੍ਘ੍ਯ ਏਵ ਹ੍ਰਸਨ੍ਤੀਮੇ ਨਾਨਾਨਦਨਦੀਯੁਤਾਃ । ਇਲਾਵृਤਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਨਿषਧੋ ਹੇਮਕੂਟਕਃ
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੱਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਧ, ਹੇਮਕੂਟ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਹਿਮਾਲਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਃ ਸੁਸ਼ੋਭਨਾਃ । ਅਯੁਤੋਤ੍ਸੇਧਭਾਜਸ੍ਤੇ ਯੋਜਨੈਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਹੇਮਕੂਟ, ਨਿਸ਼ਧ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਹਾੜ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਤੇ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਰਿਵਰ੍षਂ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਂ ਭਾਰਤਂ ਚ ਯਥਾਤਥਮ੍ । ਵਿਭਾਗਾਤ੍ਕਥਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਮਰ੍ਯਾਦਾਗਿਰਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੱਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਰੀਵਰਸ਼, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਵृਤਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਤੋ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ੍ਨਾਮਪਰ੍ਵਤਃ । ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਚ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਪਰ੍ਵਤਃ
ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਾਲਯਵਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੋਹਣਾ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਆਨੀਲਨਿषਧਂ ਤ੍ਵੇਤੌ ਚਾਯਤੌ ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਤਃ । ਯੋਜਨੈਃ ਪृਥੁਤਾਂ ਯਾਤੌ ਮਰ੍ਯਾਦਾਕਾਰਕੌ ਗਿਰੀ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਾੜ ਨੀਲਾ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਧ ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਤੰਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਹੱਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਕੇਤੁਮਾਲਾਖ੍ਯਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਵਰ੍षਯੋਃ ਪ੍ਰਥਿਤੌ ਚ ਤੌ । ਮਨ੍ਦਰਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਸ਼੍ਚ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕਃ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਾੜ ਕੇਤੁਮਾਲ ਤੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੰਦਰ, ਮੇਰੁਮੰਦਰ, ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਤੇ ਕੁਮੁਦ ਵੀ ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਮੁਦਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਗਿਰਯੋ ਮੇਰੁਪਾਦਕਾਃ । ਯੋਜਨਾਯੁਤਵਿਸ੍ਤਾਰੋਨ੍ਨਾਹਾ ਮੇਰੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍
ਕੁਮੁਦ ਆਦਿਕ ਪਹਾੜ ਮੇਰੁ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਉਚਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੁ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨ।
ਅਵष੍ਟਮ੍ਭਕਰਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਤੋऽਭਿਵਿਰਾਜਿਤਾਃ । ਏਤੇषੁ ਗਿਰਿषੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਪਾਦਪਾਸ਼੍ਚੂਤਜਮ੍ਬੁਨੀ
ਉਹ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਆਮ ਅਤੇ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਕਦਮ੍ਬਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕੇਤਵੋ ਗਿਰਿਰਾਜੇषੁ ਏਕਾਦਸ਼ਸ਼ਤੋਚ੍ਛ੍ਰਯਾਃ
ਕਦੰਬ ਅਤੇ ਬਰਗਦ ਨਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਪਹਾੜ ਖੜੇ ਹਨ; ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜ 'ਤੇ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਤਾਵਦ੍ਵਿਟਪਵਿਸ੍ਤਾਰਾਃ ਸ਼ਤਾਖ੍ਯਪਰਿਣਾਹਿਨਃ । ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਦਾਸ੍ਤੇषੁ ਪਯੋਮਧ੍ਵਿਕ੍ਸ਼ੁਸਜ੍ਜਲਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਦੁਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿਨੋ ਦੇਵਾ ਯੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਣਿ ਵਿਨ੍ਦਤੇ । ਦੇਵੋਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਲਲਨਾਸੁਖਾਃ
ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਦਿਵਿਆ ਬਾਗ ਹਨ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਰਸਦੇ ਹਨ।
ਨਨ੍ਦਨਂ ਚੈਤ੍ਰਰਥਕਂ ਵੈਭ੍ਰਾਜਂ ਸਰ੍ਵਭਦ੍ਰਕਮ੍ । ਯੇषੁ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾਮਰਗਣਾ ਲਲਨਾਯੂਥਸਂਯੁਤਾਃ
ਉਹ ਹਨ ਨੰਦਨ, ਚੈਤਰਰਥ, ਵੈਭ੍ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਰਵਭਦ੍ਰਕ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰ ਲੋਕ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਪਦੇਵਗਣੈਰ੍ਗੀਤਮਹਿਮਾਨੋ ਮਹਾਸ਼ਯਾਃ । ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਯਥਾਕਾਮਂ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਪਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੇ ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਦਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸਂਸ੍ਥਸ੍ਯ ਦੇਵਚੂਤਸ੍ਯ ਮਸ੍ਤਕਾਤ੍ । ਏਕਾਦਸ਼ਸ਼ਤੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਤ੍ਫਲਾਨ੍ਯਮृਤਭਾਞ੍ਜਿ ਚ
ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਦਿਵਿਆ ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ, ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਫਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਰਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗਿਰਿਕੂਟਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਸੁਸ੍ਵਾਦੂਨਿ ਮृਦੂਨਿ ਚ । ਤੇषਾਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਸੁਰਸੇਨ ਚ
ਉਹ ਫਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ, ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸ ਵਗਦਾ ਹੈ।