ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾਨ੍ਯਾ ਮਮਾਜ੍ਞਾ ਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਕਥਂ ਨृਭਿਃ । ਮਦਾਜ੍ਞਾਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਜਾਤਯਃ
ਸਭ ਆਗਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਹੀ ਸੱਚੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਮਯਾ ਸृष੍ਟਾਸ੍ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਮੇ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰ੍ਵਚਃ । ਯਦਾ ਯਦਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਭੂਧਰ
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੇਰਾ ਰਾਜ਼ ਸਮਝੋ: ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਬਚਨ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਹਾੜ, ਤੇ ਅਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ,
ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਮਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤਦਾ ਵੇषਾਨ੍ਬਿਭਰ੍ਮ੍ਯਹਮ੍ । ਦੇਵਦੈਤ੍ਯਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤ ਏਵਾਭਵਨ੍ਨृਪ
ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ।
ਯੇ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਤਚ੍ਛਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਮਯਾ ਸਦਾ । ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਾਸ੍ਤੁ ਨਰਕਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸੋ ਯਚ੍ਛ੍ਰਵਣਾਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਕ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਵੇਦਧਰ੍ਮਮੁਜ੍ਝਿਤ੍ਯ ਧਰ੍ਮਮਨ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਵਾਸਯੇਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਜਾਦੇਤਾਨਧਰ੍ਮਿਣਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਵੇਦਕ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਧਰਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦੇਵੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰ੍ਨ ਚ ਸਮ੍ਭਾष੍ਯਾਃ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਨ ਚ ਦ੍ਵਿਜੈਃ । ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਣ, ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੈਣ; ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਨ,
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਤਾਮਸਾਨ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਵਾਮਂ ਕਾਪਾਲਕਂ ਚੈਵ ਕੌਲਕਂ ਭੈਰਵਾਗਮਃ
ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਮਸੀ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਵਾਮ, ਕਪਾਲਿਕ, ਕੌਲ ਤੇ ਭੈਰਵ ਆਗਮ।
ਸ਼ਿਵੇਨ ਮੋਹਨਾਰ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਣੀਤੋ ਨਾਨ੍ਯਹੇਤੁਕਃ । ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਪਾਦ੍ ਭृਗੋਃ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਦਧੀਚਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਾਪਤਃ
ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ,
ਦਗ੍ਧਾ ਯੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਰਾ ਵੇਦਮਾਰ੍ਗਬਹਿष੍ਕृਤਾਃ । ਤੇषਾਮੁਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਸੋਪਾਨਕ੍ਰਮਤਃ ਸਦਾ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਲ ਗਏ ਤੇ ਵੇਦ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ੈਵਾਸ਼੍ਚ ਵੈष੍ਣਵਾਸ਼੍ਸ਼੍ਚੈਵ ਸੌਰਾਃ ਸ਼ਾਕ੍ਤਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਗਾਣਪਤ੍ਯਾ ਆਗਮਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਣੀਤਾਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੇਣ ਤੁ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ਼ੈਵ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਸੌਰ, ਸ਼ਾਕਤ ਤੇ ਗਣਪਤਿ ਆਗਮ ਬਣਾਏ।
ਤਤ੍ਰ ਵੇਦਾਵਿਰੁਦ੍ਧਾਂਸ਼ੋऽਪ੍ਯੁਕ੍ਤ ਏਵ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਵੈਦਿਕੈਸ੍ਤਦ੍ਗ੍ਰਹੇ ਦੇषੋ ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਵੇਦਕ ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਥਾ ਵੇਦਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਥੇ ਨਾਧਿਕਾਰੀ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭਵੇਤ੍ । ਵੇਦਾਧਿਕਾਰਹੀਨਸ੍ਤੁ ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਰਾਧਿਕਾਰਵਾਨ੍
ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਥੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਵੈਦਿਕੋ ਵੇਦਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਧਰ੍ਮੇਣ ਸਹਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਵੇਦਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਦ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਿਆਨ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੈषਣਾਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮਾਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਾਃ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਦਯਾਵਨ੍ਤੋ ਮਾਨਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—
ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾ ਮਦ੍ਗਤਪ੍ਰਾਣਾ ਮਤ੍ਸ੍ਥਾਨਕਥਨੇ ਰਤਾਃ । ਸਂਨ੍ਯਾਸਿਨੋ ਵਨਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਗृਹਸ੍ਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਥਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ —
ਉਪਾਸਨ੍ਤੇ ਸਦਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੋਗਮੈਸ਼੍ਵਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਨਿਤ੍ਯਾਭਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮਹਮਜ੍ਞਾਨਜਂ ਤਮਃ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਜੋਗ ਅਤੇ ਇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ।
ਜ੍ਞਾਨਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਨਾਸ਼ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਇਤ੍ਥਂ ਵੈਦਿਕਪੂਜਾਯਾਃ ਪ੍ਰਥਮਾਯਾ ਨਗਾਧਿਪ
ਜਾਣ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਐ ਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰੂਪਮੁਕ੍ਤਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾ ਅਥੋ ਬ੍ਰੁਵੇ । ਮੂਰ੍ਤੌ ਵਾ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਵਾਪਿ ਤਥਾ ਸੂਰ੍ਯੇਨ੍ਦੁਮਣ੍ਡਲੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੂਜੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹਾਂ: ਚਾਹੇ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਚੰਦ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ,
ਜਲੇऽਥਵਾ ਬਾਣਲਿਙ੍ਗੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵਾਪਿ ਮਹਾਪਟੇ । ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਹृਦਯਾਮ੍ਭੋਜੇ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਦੇਵੀਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਾਮ੍
ਜਲ ਵਿੱਚ, ਬਾਣ-ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਕਪੜੇ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਪਰਾਤਪਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ,
ਸਗੁਣਾਂ ਕਰੁਣਾਪੂਰ੍ਣਾਂ ਤਰੁਣੀਮਰੁਣਾਰੁਣਾਮ੍ । ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਸਾਰਸੀਮਾਂ ਤਾਂ ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਸੁਨ੍ਦਰੀਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਲਾਲ-ਚਮਕਦਾਰ, ਸੋਹਣੇਪਨ ਦੀ ਹੱਦ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਸਮਝ ਕੇ,
ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਰਸਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਸਦਾ ਭਕ੍ਤਾਰ੍ਤਿਕਾਤਰਾਮ੍ । ਪ੍ਰਸਾਦਸੁਮੁਖੀਮਮ੍ਬਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਖਣ੍ਡਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨੀਮ੍
ਪ੍ਰੇਮ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਸਦਾ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਮਾਂ,
ਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ਵਰਾਭੀਤਿਧਰਾਮਾਨਨ੍ਦਰੂਪਿਣੀਮ੍ । ਪੂਜਯੇਦੁਪਚਾਰੈਸ਼੍ਚ ਯਥਾਵਿਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰਤਃ
ਪਾਸ, ਅੰਕੁਸ਼, ਵਰ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਗਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਦਾਨ੍ਤਰਪੂਜਾਯਾਮਧਿਕਾਰੋ ਭਵੇਨ੍ਨ ਹਿ । ਤਾਵਦ੍ਬਾਹ੍ਯਾਮਿਮਾਂ ਪੂਜਾਂ ਸ਼੍ਰਯੇਜ੍ਜਾਤੇ ਤੁ ਤਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਤੁ ਯਾ ਪੂਜਾ ਸਾ ਤੁ ਸਂਵਿਲ੍ਲਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਂਵਿਦੇਵ ਪਰਂ ਰੂਪਮੁਪਾਧਿਰਹਿਤਂ ਮਮ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਚ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਤਃ ਸਂਵਿਦਿ ਮਦ੍ਰੂਪੇ ਚੇਤਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਸਂਵਿਦ੍ਰੂਪਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤੁ ਮਿਥ੍ਯਾ ਮਾਯਾਮਯਂ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਚੇਤਨਾ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਦੇ, ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਜਗਤ ਹੈ।
ਅਤਃ ਸਂਸਾਰਨਾਸ਼ਾਯ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣੀਮਾਤ੍ਮਰੂਪਿਣੀਮ੍ । ਭਾਵਯੇਨ੍ਨਿਰ੍ਮਨਸ੍ਕੇਨ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੱਖ ਕੇ, ਸाक्षੀ ਸਰੂਪ, ਆਪ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਮਾਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਬਾਹ੍ਯਪੂਜਾਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਮਯਾ । ਸਾਵਧਾਨੇਨ ਮਨਸਾ ਸ਼ृਣੁ ਪਰ੍ਵਤਸਤ੍ਤਮ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗੀ; ਐ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣ।
ਦੇਵੀਗੀਤਾਯਾਂ ਬਾਹ੍ਯਪੂਜਾਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ਪਦ੍ਮਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ਕਰ੍ਪੂਰਾਭਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੁਂ ਨਿਜਰੂਪਿਣਮ੍
ਦੇਵੀਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ فرمایا: ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਕਮਲ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਪੂਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਲਸਦ੍ਭੂषਾਭੂषਿਤਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸਂਯੁਤਮ੍ । ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਤਤੋ ਦੇਵੀਂ ਕੁਣ੍ਡਲੀਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ; ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਪ੍ਰਯਾਣੇ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਯਾਣੇऽਪ੍ਯਮृਤਾਯਮਾਨਾਮ੍ । ਅਨ੍ਤਃ ਪਦਵ੍ਯਾਮਨੁਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤੀ- ਮਾਨਨ੍ਦਰੂਪਾਮਬਲਾਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ
ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਚਲਣ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਆਨੰਦਮਈ, ਨੌਜਵਾਨ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।