ਦੇਵੀਗੀਤਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪੂਜਾਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਹਿਮਾਲਯ ਉਵਾਚ ਦੇਵਦੇਵਿ ਮਹੇਸ਼ਾਨਿ ਕਰੁਣਾਸਾਗਰੇऽਮ੍ਬਿਕੇ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਵਦਧੁਨਾ ਨਿਜਮ੍
ਦੇਵੀਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ, ਦਇਆ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ, ਹੇ ਅੰਬਿਕਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਰਾਜਨ੍ਨਮ੍ਬਿਕਾਯਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਰ੍ਵਤਪੁਙ੍ਗਵ
ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਉਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਮਮ ਪੂਜਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਾਹ੍ਯਾ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਪਿ ਚ । ਬਾਹ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵੈਦਿਕੀ ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੀ ਤਥਾ
ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਬਾਹਰਲੀ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ। ਬਾਹਰਲੀ ਵੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ: ਵੈਦਿਕ ਤੇ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ।
ਵੈਦਿਕ੍ਯਰ੍ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਮੂਰ੍ਤਿਭੇਦੇਨ ਭੂਧਰ । ਵੈਦਿਕੀ ਵੈਦਿਕੈਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵੇਦਦੀਕ੍ਸ਼ਾਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ
ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਵੀ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਪਹਾੜ। ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਦੀਕ੍ਸ਼ਾਵਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੀ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ ਭਵੇਤ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਪੂਜਾਰਹਸ੍ਯਂ ਚ ਨ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਪਰੀਤਕਮ੍
ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਪੂਜਾ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਦীক্ষਾ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੂਜਾ ਦਾ ਇਹ ਰਾਜ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਲਟ ਕਰੇ—
ਕਰੋਤਿ ਯੋ ਨਰੋ ਮੂਢਃ ਸ ਪਤਤ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਤਤ੍ਰ ਯਾ ਵੈਦਿਕੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਤਾਂ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
—ਉਹ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਨ੍ਮੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪਰਂ ਰੂਪਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨਸਿ ਭੂਧਰ । ਅਨਨ੍ਤਸ਼ੀਰ੍षਨਯਨਮਨਨ੍ਤਚਰਣਂ ਮਹਤ੍
ਮੇਰਾ ਉਹ ਪਰਮ ਰੂਪ, ਜੋ ਤੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪਹਾੜ—ਜਿਸ ਦੇ ਅਣਗਣੇ ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰੇਰਕਂ ਯਤ੍ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਤਦੇਵ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮੇਦ੍ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਸ੍ਮਰੇਦਪਿ
—ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਧਿਆਨ ਕਰ, ਤੇ ਯਾਦ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪ੍ਰਥਮਾਰ੍ਚਾਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਕਥਿਤਂ ਨਗ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸਮਾਹਿਤਮਨਾ ਦਮ੍ਭਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਪਹਾੜ। ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ, ਦਿਖਾਵੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ।
ਤਤ੍ਪਰੋ ਭਵ ਤਦ੍ਯਾਜੀ ਤਦੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜ । ਤਦੇਵ ਚੇਤਸਾ ਪਸ਼੍ਯ ਜਪ ਧ੍ਯਾਯਸ੍ਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਭਗਤ ਬਣ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ। ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ, ਜਪ ਕਰ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰ।
ਅਨਨ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰੇਮਯੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਦ੍ਭਾਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਯਜ ਤਪੋਦਾਨੈਰ੍ਮਾਮੇਵ ਪਰਿਤੋषਯ
ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਮੇਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ, ਯਜਨਾਂ, ਤਪ, ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ।
ਇਤ੍ਥਂ ਮਮਾਨੁਗ੍ਰਹਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਭਵਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ । ਮਤ੍ਪਰਾ ਯੇ ਮਦਾਸਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਭਕ੍ਤਵਰਾ ਮਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੇ ਭਵਾਦਸ੍ਮਾਦੁਦ੍ਧਰਾਮ੍ਯਚਿਰੇਣ ਤੁ । ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਕਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭਕ੍ਤਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ
ਮੈਂ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਉੱਧਾਰ ਲੈ ਲਾਂਗੀ—ਚਾਹੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਹਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਰਾਜਨ੍ਨ ਤੁ ਕੇਵਲਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਪਰਮ੍
ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਗਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਯਾਮੁਦਿਤਂ ਯਤ੍ਸ ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਅਨ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਾਭਾਸਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸ੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਤੋ ਵੇਦਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । ਅਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਮਮਾਭਾਵਾਦਪ੍ਰਮਾਣਾ ਨ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਮੈਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਤੇ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਵੇਦ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸ੍ਮृਤਯਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰਰ੍ਥਂ ਗृਹੀਤ੍ਵੈਵ ਚ ਨਿਰ੍ਗਤਾਃ । ਮਨ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀਨਾਂ ਚ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਮਿष੍ਯਤੇ
ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅਰਥ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਦਾਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕਟਾਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪਰੋਦਿਤਮ੍ । ਧਰ੍ਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸੋਂऽਸ਼ਸ੍ਤੁ ਨੈਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਵੈਦਿਕੈਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਵੈਦਿਕ ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਤॄਣਾਮਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਤਃ । ਅਜ੍ਞਾਨਦੋषਦੁष੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦੁਕ੍ਤੇਰ੍ਨ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ
ਦੂਜੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਖਾਮੀ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵੇਦਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਰਾਜਾਜ੍ਞਾ ਚ ਯਥਾ ਲੋਕੇ ਹਨ੍ਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਲਈ ਵੇਦ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾਨ੍ਯਾ ਮਮਾਜ੍ਞਾ ਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਕਥਂ ਨृਭਿਃ । ਮਦਾਜ੍ਞਾਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਜਾਤਯਃ
ਸਭ ਆਗਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਹੀ ਸੱਚੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਮਯਾ ਸृष੍ਟਾਸ੍ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਮੇ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰ੍ਵਚਃ । ਯਦਾ ਯਦਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਭੂਧਰ
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੇਰਾ ਰਾਜ਼ ਸਮਝੋ: ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਬਚਨ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਹਾੜ, ਤੇ ਅਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ,
ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਮਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤਦਾ ਵੇषਾਨ੍ਬਿਭਰ੍ਮ੍ਯਹਮ੍ । ਦੇਵਦੈਤ੍ਯਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤ ਏਵਾਭਵਨ੍ਨृਪ
ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ।
ਯੇ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਤਚ੍ਛਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਮਯਾ ਸਦਾ । ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਾਸ੍ਤੁ ਨਰਕਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸੋ ਯਚ੍ਛ੍ਰਵਣਾਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਕ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਵੇਦਧਰ੍ਮਮੁਜ੍ਝਿਤ੍ਯ ਧਰ੍ਮਮਨ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਵਾਸਯੇਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਜਾਦੇਤਾਨਧਰ੍ਮਿਣਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਵੇਦਕ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਧਰਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦੇਵੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰ੍ਨ ਚ ਸਮ੍ਭਾष੍ਯਾਃ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਨ ਚ ਦ੍ਵਿਜੈਃ । ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਣ, ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੈਣ; ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਨ,
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਤਾਮਸਾਨ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਵਾਮਂ ਕਾਪਾਲਕਂ ਚੈਵ ਕੌਲਕਂ ਭੈਰਵਾਗਮਃ
ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਮਸੀ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਵਾਮ, ਕਪਾਲਿਕ, ਕੌਲ ਤੇ ਭੈਰਵ ਆਗਮ।
ਸ਼ਿਵੇਨ ਮੋਹਨਾਰ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਣੀਤੋ ਨਾਨ੍ਯਹੇਤੁਕਃ । ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਪਾਦ੍ ਭृਗੋਃ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਦਧੀਚਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਾਪਤਃ
ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ,
ਦਗ੍ਧਾ ਯੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਰਾ ਵੇਦਮਾਰ੍ਗਬਹਿष੍ਕृਤਾਃ । ਤੇषਾਮੁਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਸੋਪਾਨਕ੍ਰਮਤਃ ਸਦਾ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਲ ਗਏ ਤੇ ਵੇਦ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ੈਵਾਸ਼੍ਚ ਵੈष੍ਣਵਾਸ਼੍ਸ਼੍ਚੈਵ ਸੌਰਾਃ ਸ਼ਾਕ੍ਤਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਗਾਣਪਤ੍ਯਾ ਆਗਮਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਣੀਤਾਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੇਣ ਤੁ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ਼ੈਵ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਸੌਰ, ਸ਼ਾਕਤ ਤੇ ਗਣਪਤਿ ਆਗਮ ਬਣਾਏ।