ਨृਤ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਪੁਰਤਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਦੇਵੈਰ੍ਨਿਸ਼ਾਮੁਖੇ । ਤਤ੍ਰੋਪੋष੍ਯ ਰਜਨ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਦੋषੇ ਪੂਜਯੇਚ੍ਛਿਵਾਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ, ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਤਦ੍ਦੇਵੀਪ੍ਰੀਤਿਕਾਰਕਮ੍ । ਸੋਮਵਾਰਵ੍ਰਤਂ ਚੈਵ ਮਮਾਤਿਪ੍ਰਿਯਕृਨ੍ਨਗ
ਹਰ ਪੱਖ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੋਮਵਾਰ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਵੀ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦੇਵੀਂ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭੋਜਨਮਾਚਰੇਤ੍ । ਨਵਰਾਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਚੈਵ ਵ੍ਰਤਂ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਂ ਮਮ
ਉਥੇ ਵੀ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਨਵਰਾਤਰੇ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਏਵਮਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਵਿਭੋ ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਚ । ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਕੁਰੁਤੇ ਯੋ ਵੈ ਮਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਮਤ੍ਸਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵ੍ਰਤ ਨਿਰਵੈਰ ਕਰਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਮ ਸਾਯੁਜ੍ਯਂ ਸ ਮੇ ਭਕ੍ਤਃ ਸ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਉਤ੍ਸਵਾਨਪਿ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦੋਲੋਤ੍ਸਵਸੁਖਾਨ੍ਵਿਭੋ
ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਝੂਲੇ ਵਾਲਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਏ, ਤੇ ਹੋਰ ਉਤਸਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਵੇ।
ਸ਼ਯਨੋਤ੍ਸਵਂ ਯਥਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਜਾਗਰਣੋਤ੍ਸਵਮ੍ । ਰਥੋਤ੍ਸਵਂ ਚ ਮੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਮਨੋਤ੍ਸਵਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਵਿਛੋਣੇ ਦਾ ਉਤਸਵ, ਜਾਗਣ ਦਾ ਉਤਸਵ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਥ ਦਾ ਉਤਸਵ, ਤੇ ਦਮਨ ਦਾ ਉਤਸਵ ਵੀ ਕਰੇ।
ਪਵਿਤ੍ਰੋਤ੍ਸਵਮੇਵਾਪਿ ਸ਼੍ਰਾਵਣੋ ਪ੍ਰੀਤਿਕਾਰਕਮ੍ । ਮਮ ਭਕ੍ਤਃ ਸਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਵਮਨ੍ਯਾਨ੍ਮਹੋਤ੍ਸਵਾਨ੍
ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਉਤਸਵ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਤਸਵ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰੇ; ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਉਤਸਵ ਵੀ ਮਨਾਏ।
ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾਨ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤਥਾ ਚੈਵ ਸੁਵਾਸਿਨੀਃ । ਕੁਮਾਰੀਰ੍ਬਟੁਕਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤਦ੍ਗਤਾਨ੍ਤਰਃ
ਉਹ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਏ, ਸੁਵਾਸਿਨੀਆਂ, ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬਟੂਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ।
ਵਿਤ੍ਤਸ਼ਾਠ੍ਯੇਨ ਰਹਿਤੋ ਯਜੇਦੇਤਾਨ੍ਸੁਮਾਦਿਭਿਃ । ਯ ਏਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਵਰ੍षਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ
ਧਨ ਦੇ ਮੋਹ ਜਾਂ ਚਲਾਕੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਮਾ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਸਾਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਲਗਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸ ਧਨ੍ਯਃ ਕृਤਕृਤ੍ਯੋऽਸੌ ਮਤ੍ਪ੍ਰੀਤੇਃ ਪਾਤ੍ਰਮਞ੍ਜਸਾ । ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸੇਨ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍ । ਨਾਸ਼ਿष੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਨਾਭਕ੍ਤਾਯ ਕਦਾਚਨ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਿਹਰ ਦਾ ਸੱਚਾ ਹਕਦਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਾ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬਿਨਾ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ।
ਦੇਵੀਗੀਤਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪੂਜਾਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਹਿਮਾਲਯ ਉਵਾਚ ਦੇਵਦੇਵਿ ਮਹੇਸ਼ਾਨਿ ਕਰੁਣਾਸਾਗਰੇऽਮ੍ਬਿਕੇ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਵਦਧੁਨਾ ਨਿਜਮ੍
ਦੇਵੀਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ, ਦਇਆ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ, ਹੇ ਅੰਬਿਕਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਰਾਜਨ੍ਨਮ੍ਬਿਕਾਯਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਰ੍ਵਤਪੁਙ੍ਗਵ
ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਉਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਮਮ ਪੂਜਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਾਹ੍ਯਾ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਪਿ ਚ । ਬਾਹ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵੈਦਿਕੀ ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੀ ਤਥਾ
ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਬਾਹਰਲੀ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ। ਬਾਹਰਲੀ ਵੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ: ਵੈਦਿਕ ਤੇ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ।
ਵੈਦਿਕ੍ਯਰ੍ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਮੂਰ੍ਤਿਭੇਦੇਨ ਭੂਧਰ । ਵੈਦਿਕੀ ਵੈਦਿਕੈਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵੇਦਦੀਕ੍ਸ਼ਾਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ
ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਵੀ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਪਹਾੜ। ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਦੀਕ੍ਸ਼ਾਵਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੀ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ ਭਵੇਤ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਪੂਜਾਰਹਸ੍ਯਂ ਚ ਨ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਪਰੀਤਕਮ੍
ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਪੂਜਾ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਦীক্ষਾ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੂਜਾ ਦਾ ਇਹ ਰਾਜ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਲਟ ਕਰੇ—
ਕਰੋਤਿ ਯੋ ਨਰੋ ਮੂਢਃ ਸ ਪਤਤ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਤਤ੍ਰ ਯਾ ਵੈਦਿਕੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਤਾਂ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
—ਉਹ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਨ੍ਮੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪਰਂ ਰੂਪਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨਸਿ ਭੂਧਰ । ਅਨਨ੍ਤਸ਼ੀਰ੍षਨਯਨਮਨਨ੍ਤਚਰਣਂ ਮਹਤ੍
ਮੇਰਾ ਉਹ ਪਰਮ ਰੂਪ, ਜੋ ਤੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪਹਾੜ—ਜਿਸ ਦੇ ਅਣਗਣੇ ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰੇਰਕਂ ਯਤ੍ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਤਦੇਵ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮੇਦ੍ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਸ੍ਮਰੇਦਪਿ
—ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਧਿਆਨ ਕਰ, ਤੇ ਯਾਦ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪ੍ਰਥਮਾਰ੍ਚਾਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਕਥਿਤਂ ਨਗ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸਮਾਹਿਤਮਨਾ ਦਮ੍ਭਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਪਹਾੜ। ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ, ਦਿਖਾਵੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ।
ਤਤ੍ਪਰੋ ਭਵ ਤਦ੍ਯਾਜੀ ਤਦੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜ । ਤਦੇਵ ਚੇਤਸਾ ਪਸ਼੍ਯ ਜਪ ਧ੍ਯਾਯਸ੍ਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਭਗਤ ਬਣ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ। ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ, ਜਪ ਕਰ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰ।
ਅਨਨ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰੇਮਯੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਦ੍ਭਾਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਯਜ ਤਪੋਦਾਨੈਰ੍ਮਾਮੇਵ ਪਰਿਤੋषਯ
ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਮੇਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ, ਯਜਨਾਂ, ਤਪ, ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ।
ਇਤ੍ਥਂ ਮਮਾਨੁਗ੍ਰਹਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਭਵਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ । ਮਤ੍ਪਰਾ ਯੇ ਮਦਾਸਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਭਕ੍ਤਵਰਾ ਮਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੇ ਭਵਾਦਸ੍ਮਾਦੁਦ੍ਧਰਾਮ੍ਯਚਿਰੇਣ ਤੁ । ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਕਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭਕ੍ਤਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ
ਮੈਂ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਉੱਧਾਰ ਲੈ ਲਾਂਗੀ—ਚਾਹੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਹਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਰਾਜਨ੍ਨ ਤੁ ਕੇਵਲਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਪਰਮ੍
ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਗਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਯਾਮੁਦਿਤਂ ਯਤ੍ਸ ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਅਨ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਾਭਾਸਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸ੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਤੋ ਵੇਦਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । ਅਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਮਮਾਭਾਵਾਦਪ੍ਰਮਾਣਾ ਨ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਮੈਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਤੇ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਵੇਦ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸ੍ਮृਤਯਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰਰ੍ਥਂ ਗृਹੀਤ੍ਵੈਵ ਚ ਨਿਰ੍ਗਤਾਃ । ਮਨ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀਨਾਂ ਚ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਮਿष੍ਯਤੇ
ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅਰਥ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਦਾਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕਟਾਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪਰੋਦਿਤਮ੍ । ਧਰ੍ਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸੋਂऽਸ਼ਸ੍ਤੁ ਨੈਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਵੈਦਿਕੈਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਵੈਦਿਕ ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਤॄਣਾਮਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਤਃ । ਅਜ੍ਞਾਨਦੋषਦੁष੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦੁਕ੍ਤੇਰ੍ਨ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ
ਦੂਜੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਖਾਮੀ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵੇਦਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਰਾਜਾਜ੍ਞਾ ਚ ਯਥਾ ਲੋਕੇ ਹਨ੍ਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਲਈ ਵੇਦ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ।