ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣੇ ਧ੍ਵਨਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸ੍ਥੂਲਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਥੂਲਕੇਸ਼੍ਵਰੇ । ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਹृਦਯਾਮ੍ਭੋਜੇ ਹृਲ੍ਲੇਖਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਸੰਖ ਦੀ ਕੰਨ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ 'ਧਵਨੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਵਰ ਵਿਚ ਇਹ ਮੋਟਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਸੁਖਮ 'ਹ੍ਰਿੱਲੇਖਾ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨੀਮਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾਨਿ ਚ । ਤਤ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਗੋਤ੍ਤਮ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ,
ਤਦੁਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦੇਵੀਂ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ । ਅਥਵਾ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਸਨ੍ਤਿ ਨਗੋਤ੍ਤਮ
ਫਿਰ, ਉਥੇ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹੀ ਹਨ।
ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਸੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ । ਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਞ੍ਜਪਨ੍ਦੇਵੀਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿਚ ਲਗਨ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸੇ; ਉਹ ਸਥਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪੇ।
ਧ੍ਯਾਯਂਸ੍ਤਚ੍ਚਰਣਾਮ੍ਭੋਜਂ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ । ਇਮਾਨਿ ਦੇਵੀਨਾਮਾਨਿ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਯਃ ਪਠੇਤ੍
ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਇਹ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਭਸ੍ਮੀਭਵਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਨਗ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਪਠੇਦੇਤਾਨ੍ਯਮਲਾਨਿ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਜੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਸਮੇਂ, ਦੁਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ,
ਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਪਿਤਰਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਅਧੁਨਾ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵ੍ਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਓ ਸੁਵ੍ਰਤਾ,
ਨਾਰੀਭਿਸ਼੍ਚ ਨਰੈਸ਼੍ਚੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਵ੍ਰਤਮਨਨ੍ਤਤृਤੀਯਾਖ੍ਯਂ ਰਸਕਲ੍ਯਾਣਿਨੀਵ੍ਰਤਮ੍
ਇਹ ਵ੍ਰਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: ਅਨੰਤਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨਾਮਕ ਵ੍ਰਤ, ਰਸਕਲਿਆਣੀ ਵ੍ਰਤ,
ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਨਨ੍ਦਕਰਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤृਤੀਯਾਯਾ ਵ੍ਰਤਂ ਚ ਯਤ੍ । ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਾਰਵ੍ਰਤਂ ਚੈਵ ਤਥਾ ਕृष੍ਣਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀ
ਆਰਦ੍ਰਾਨੰਦਕਰ ਵ੍ਰਤ, ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦਾ ਵ੍ਰਤ, ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਦਾ ਵ੍ਰਤ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ,
ਭੌਮਵਾਰਵ੍ਰਤਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਦੋषਵ੍ਰਤਮੇਵ ਚ । ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਦੇਵੀਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵਿष੍ਟਰੇ
ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਵ੍ਰਤ, ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਦਾ ਵ੍ਰਤ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਟਾਰ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ,
ਨृਤ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਪੁਰਤਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਦੇਵੈਰ੍ਨਿਸ਼ਾਮੁਖੇ । ਤਤ੍ਰੋਪੋष੍ਯ ਰਜਨ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਦੋषੇ ਪੂਜਯੇਚ੍ਛਿਵਾਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ, ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਤਦ੍ਦੇਵੀਪ੍ਰੀਤਿਕਾਰਕਮ੍ । ਸੋਮਵਾਰਵ੍ਰਤਂ ਚੈਵ ਮਮਾਤਿਪ੍ਰਿਯਕृਨ੍ਨਗ
ਹਰ ਪੱਖ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੋਮਵਾਰ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਵੀ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦੇਵੀਂ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭੋਜਨਮਾਚਰੇਤ੍ । ਨਵਰਾਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਚੈਵ ਵ੍ਰਤਂ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਂ ਮਮ
ਉਥੇ ਵੀ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਨਵਰਾਤਰੇ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਏਵਮਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਵਿਭੋ ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਚ । ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਕੁਰੁਤੇ ਯੋ ਵੈ ਮਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਮਤ੍ਸਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵ੍ਰਤ ਨਿਰਵੈਰ ਕਰਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਮ ਸਾਯੁਜ੍ਯਂ ਸ ਮੇ ਭਕ੍ਤਃ ਸ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਉਤ੍ਸਵਾਨਪਿ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦੋਲੋਤ੍ਸਵਸੁਖਾਨ੍ਵਿਭੋ
ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਝੂਲੇ ਵਾਲਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਏ, ਤੇ ਹੋਰ ਉਤਸਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਵੇ।
ਸ਼ਯਨੋਤ੍ਸਵਂ ਯਥਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਜਾਗਰਣੋਤ੍ਸਵਮ੍ । ਰਥੋਤ੍ਸਵਂ ਚ ਮੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਮਨੋਤ੍ਸਵਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਵਿਛੋਣੇ ਦਾ ਉਤਸਵ, ਜਾਗਣ ਦਾ ਉਤਸਵ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਥ ਦਾ ਉਤਸਵ, ਤੇ ਦਮਨ ਦਾ ਉਤਸਵ ਵੀ ਕਰੇ।
ਪਵਿਤ੍ਰੋਤ੍ਸਵਮੇਵਾਪਿ ਸ਼੍ਰਾਵਣੋ ਪ੍ਰੀਤਿਕਾਰਕਮ੍ । ਮਮ ਭਕ੍ਤਃ ਸਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਵਮਨ੍ਯਾਨ੍ਮਹੋਤ੍ਸਵਾਨ੍
ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਉਤਸਵ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਤਸਵ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰੇ; ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਉਤਸਵ ਵੀ ਮਨਾਏ।
ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾਨ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤਥਾ ਚੈਵ ਸੁਵਾਸਿਨੀਃ । ਕੁਮਾਰੀਰ੍ਬਟੁਕਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤਦ੍ਗਤਾਨ੍ਤਰਃ
ਉਹ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਏ, ਸੁਵਾਸਿਨੀਆਂ, ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬਟੂਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ।
ਵਿਤ੍ਤਸ਼ਾਠ੍ਯੇਨ ਰਹਿਤੋ ਯਜੇਦੇਤਾਨ੍ਸੁਮਾਦਿਭਿਃ । ਯ ਏਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਵਰ੍षਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ
ਧਨ ਦੇ ਮੋਹ ਜਾਂ ਚਲਾਕੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਮਾ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਸਾਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਲਗਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸ ਧਨ੍ਯਃ ਕृਤਕृਤ੍ਯੋऽਸੌ ਮਤ੍ਪ੍ਰੀਤੇਃ ਪਾਤ੍ਰਮਞ੍ਜਸਾ । ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸੇਨ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍ । ਨਾਸ਼ਿष੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਨਾਭਕ੍ਤਾਯ ਕਦਾਚਨ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਿਹਰ ਦਾ ਸੱਚਾ ਹਕਦਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਾ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬਿਨਾ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ।
ਦੇਵੀਗੀਤਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪੂਜਾਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਹਿਮਾਲਯ ਉਵਾਚ ਦੇਵਦੇਵਿ ਮਹੇਸ਼ਾਨਿ ਕਰੁਣਾਸਾਗਰੇऽਮ੍ਬਿਕੇ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਵਦਧੁਨਾ ਨਿਜਮ੍
ਦੇਵੀਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ, ਦਇਆ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ, ਹੇ ਅੰਬਿਕਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਰਾਜਨ੍ਨਮ੍ਬਿਕਾਯਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਰ੍ਵਤਪੁਙ੍ਗਵ
ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਉਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਮਮ ਪੂਜਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਾਹ੍ਯਾ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਪਿ ਚ । ਬਾਹ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵੈਦਿਕੀ ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੀ ਤਥਾ
ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਬਾਹਰਲੀ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ। ਬਾਹਰਲੀ ਵੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ: ਵੈਦਿਕ ਤੇ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ।
ਵੈਦਿਕ੍ਯਰ੍ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਮੂਰ੍ਤਿਭੇਦੇਨ ਭੂਧਰ । ਵੈਦਿਕੀ ਵੈਦਿਕੈਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵੇਦਦੀਕ੍ਸ਼ਾਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ
ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਵੀ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਪਹਾੜ। ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਦੀਕ੍ਸ਼ਾਵਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੀ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ ਭਵੇਤ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਪੂਜਾਰਹਸ੍ਯਂ ਚ ਨ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਪਰੀਤਕਮ੍
ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਪੂਜਾ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਦীক্ষਾ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੂਜਾ ਦਾ ਇਹ ਰਾਜ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਲਟ ਕਰੇ—
ਕਰੋਤਿ ਯੋ ਨਰੋ ਮੂਢਃ ਸ ਪਤਤ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਤਤ੍ਰ ਯਾ ਵੈਦਿਕੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਤਾਂ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
—ਉਹ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਨ੍ਮੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪਰਂ ਰੂਪਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨਸਿ ਭੂਧਰ । ਅਨਨ੍ਤਸ਼ੀਰ੍षਨਯਨਮਨਨ੍ਤਚਰਣਂ ਮਹਤ੍
ਮੇਰਾ ਉਹ ਪਰਮ ਰੂਪ, ਜੋ ਤੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪਹਾੜ—ਜਿਸ ਦੇ ਅਣਗਣੇ ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰੇਰਕਂ ਯਤ੍ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਤਦੇਵ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮੇਦ੍ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਸ੍ਮਰੇਦਪਿ
—ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਧਿਆਨ ਕਰ, ਤੇ ਯਾਦ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪ੍ਰਥਮਾਰ੍ਚਾਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਕਥਿਤਂ ਨਗ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸਮਾਹਿਤਮਨਾ ਦਮ੍ਭਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਪਹਾੜ। ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ, ਦਿਖਾਵੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ।
ਤਤ੍ਪਰੋ ਭਵ ਤਦ੍ਯਾਜੀ ਤਦੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜ । ਤਦੇਵ ਚੇਤਸਾ ਪਸ਼੍ਯ ਜਪ ਧ੍ਯਾਯਸ੍ਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਭਗਤ ਬਣ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ। ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ, ਜਪ ਕਰ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰ।