ਛਾਯਾਤਪੌ ਯਥਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛੌ ਵਿਵਿਕ੍ਤੌ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਹਿ । ਮਮ ਲੋਕੇ ਭਵੇਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਦ੍ਵੈਤਭਾਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਛਾਂ ਤੇ ਧੁੱਪ ਸਾਫ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੁਇਤ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤੁ ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਾਨੇਵ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨੋ ਮ੍ਰਿਯੇਤ ਚੇਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਵਸੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਕਲਪ ਲਈ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ।
ਸ਼ੁਚੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤਾਂ ਗੇਹੇ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਨਿਃ ਪੁਨਃ । ਕਰੋਤਿ ਸਾਧਨਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਹਿ ਜਾਯਤੇ
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ੁਧ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਭੀ ਰਾਜਞ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨੈਕਜਨ੍ਮਨਾ । ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਯਤ੍ਨਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਗਿਆਨ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨੋਚੇਨ੍ਮਹਾਨ੍ ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨ੍ਮੈਤਦ੍ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਪੁਨਃ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਰ੍ਣੇ ਵੇਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਾ
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਇੰਝ ਜਨਮ ਮੁੜ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।
ਸ਼ਮਾਦਿषਟ੍ਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਤਥੋਤ੍ਤਮਗੁਰੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਯੋਗ ਦਾ ਸਫਲ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਚੰਗਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪਟੁਤਾ ਸਂਸ੍ਕृਤਤ੍ਵਂ ਤਨੋਸ੍ਤਥਾ । ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਪੁਣ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇਚ੍ਛਾ ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਤੇਜੀ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਧਰਤਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਧਨੇ ਸਫਲੇऽਪ੍ਯੇਵਂ ਜਾਯਮਾਨੇऽਪਿ ਯੋ ਨਰਃ । ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਨੈਵ ਯਤਤੇ ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਧਨ ਸਫਲ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਲਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਯਤ੍ਨਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਪਦੇ ਪਦੇऽਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ਯ ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਗਿਆਨ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਪਗ 'ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਦਾ ਫਲ ਪੱਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਘृਤਮਿਵ ਪਯਸਿ ਨਿਗੂਢਂ ਭੂਤੇ ਭੂਤੇ ਚ ਵਸਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍ । ਸਤਤਂ ਮਨ੍ਥਯਿਤਵ੍ਯਂ ਮਨਸਾ ਮਨ੍ਥਾਨਭੂਤੇਨ
ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਥਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਕृਤਾਰ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵੇਦਾਨ੍ਤਡਿਣ੍ਡਿਮਃ । ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸੇਨ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਦੇਵੀਗੀਤਾਯਾਂ ਮਹੋਤ੍ਸਵਵ੍ਰਤਸ੍ਥਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਹਿਮਾਲਯ ਉਵਾਚ ਕਤਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾਨਿ ਮਹੀਤਲੇ । ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਚ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਦੇਵੀਪ੍ਰਿਯਤਮਾਨਿ ਚ
ਦੇਵੀਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਥਾਨ ਹਨ ਜੋ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ—ਮੁੱਖ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ?
ਵ੍ਰਤਾਨ੍ਯਪਿ ਤਥਾ ਯਾਨਿ ਤੁष੍ਟਿਦਾਨ੍ਯੁਤ੍ਸਵਾ ਅਪਿ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਦੇਵ ਮੇ ਮਾਤਃ ਕृਤਕृਤ੍ਯੋ ਯਤੋ ਨਰਃ
ਤੇ ਉਹ ਵਰਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਤਸਵ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਸਰ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਮਮ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲਾ ਵ੍ਰਤਾਤ੍ਮਕਾਃ । ਉਤ੍ਸਵਾਃ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਯਤੋऽਹਂ ਸਰ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਹਰ ਸਮਾਂ ਵਰਤ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਤਸਵ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।
ਤਥਾਪਿ ਭਕ੍ਤਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਥੋਚ੍ਯਤੇ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਗਰਾਜ ਵਚੋ ਮਮ
ਫਿਰ ਵੀ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਨਗਰਾਜ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।
ਕੋਲਾਪੁਰਂ ਮਹਾਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਦਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਮਾਤੁਃ ਪੁਰਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚ ਰੇਣੁਕਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਪਰਮ੍
ਕੋਲਾਪੁਰ ਮਹਾਂਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪੁਰ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਤੁਲਜਾਪੁਰਂ ਤृਤੀਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਪ੍ਤਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਹਿਙ੍ਗੁਲਾਯਾ ਮਹਾਸ੍ਥਾਨਂ ਜ੍ਵਾਲਾਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਤੁਲਜਾਪੁਰ ਤੀਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਪਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਵੀ; ਹਿੰਗੁਲਾ ਦਾ ਮਹਾਂਸਥਾਨ, ਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦਾ ਵੀ।
ਸ਼ਕਮ੍ਭਰ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਭ੍ਰਾਮਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਰਕ੍ਤਦਨ੍ਤਿਕਾਸ੍ਥਾਨਂ ਦੁਰ੍ਗਾਸ੍ਥਾਨਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਦਾ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ, ਭ੍ਰਾਮਰੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸਥਾਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਕਤਦੰਤਿਕਾ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਤੇ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਵੀ।
ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਚਲਨਿਵਾਸਿਨ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਅਨ੍ਨਪੂਰ੍ਣਮਹਾਸ੍ਥਾਨਂ ਕਾਞ੍ਚੀਪੁਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਵਿੰਧਿਆਚਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਥਾਨ, ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦਾ ਮਹਾਂਸਥਾਨ, ਤੇ ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ।
ਭੀਮਾਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਮਲਾਸ੍ਥਾਨਮੇਵ ਚ । ਸ਼੍ਰੀਚਨ੍ਦ੍ਰਲਾਮਹਾਸ੍ਥਾਨਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀਸ੍ਥਾਨਮੇਵ
ਭੀਮਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ, ਤੇ ਵਿਮਲਾ ਦਾ ਸਥਾਨ; ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ੍ਰਲਾ ਦਾ ਮਹਾਂਸਥਾਨ, ਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦਾ ਵੀ।
ਨੀਲਾਮ੍ਬਾਯਾਃ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨੀਲਪਰ੍ਵਤਮਸ੍ਤਕੇ । ਜਾਮ੍ਬੂਨਦੇਸ਼੍ਵਰੀਸ੍ਥਾਨਂ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਨੀਲਾਂਬਾ ਦਾ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਨੀਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਜਾਮਬੂਨਦੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਗਰ ਦੀ ਸ਼ੁਭ नगਰੀ।
ਗੁਹ੍ਯਕਾਲ੍ਯਾ ਮਹਾਸ੍ਥਾਨਂ ਨੇਪਾਲੇ ਯਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਮੀਨਾਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਿਦਮ੍ਬਰੇ
ਗੁਹ੍ਯਕਾਲੀ ਦਾ ਮਹਾਂਸਥਾਨ ਜੋ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਦਾ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ, ਤੇ ਚਿਦੰਬਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਉਲੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵੇਦਾਰਣ੍ਯਂ ਮਹਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸੁਨ੍ਦਰ੍ਯਾਃ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਏਕਾਮ੍ਬਰਂ ਮਹਾਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਵੇਦਾਰਣਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਥਾਂ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਕਾਂਬਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਥਾਂ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮਹਾਲਸਾ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਤਥਾ ਨੀਲਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚੀਨੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਮਹਾਲਸਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਵੀ। ਨੀਲ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਥਾਂ ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਵੈਦ੍ਯਨਾਥੇ ਤੁ ਬਗਲਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਤਮਂ ਮਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਮਚ੍ਛ੍ਰੀਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾ ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਂ ਮਮ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ ਵਿਚ ਬਗਲਾ ਦਾ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਮਣਿ-ਦੀਪ ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਭੈਰਵ੍ਯਾਃ ਕਾਮਾਖ੍ਯਾਯੋਨਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਭੂਮਣ੍ਡਲੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਰਤ੍ਨਂ ਮਹਾਮਾਯਾਧਿਵਾਸਿਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਭੈਰਵੀ ਦੀ ਕਾਮਾਖਿਆ ਯੋਨੀ-ਮੰਡਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਹਾਮਾਇਆ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਵਚਿਦਸ੍ਤਿ ਧਰਾਤਲੇ । ਪ੍ਰਤਿਮਾਸਂ ਭਵੇਦ੍ਦੇਵੀ ਯਤ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਰਜਸ੍ਵਲਾ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇਵੀ ਆਪ ਰਜਸਵਲਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਤ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਤ੍ਮਕਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਪਰ੍ਵਤੇषੁ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮਹਤ੍ਯੋ ਦੇਵਤਾ ਅਪਿ
ਇੱਥੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਤ੍ਯਾ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਦੇਵੀਰੂਪਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਬੁਧੈਃ । ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕਾਮਾਖ੍ਯਾਯੋਨਿਮਣ੍ਡਲਾਤ੍
ਇੱਥੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਕਾਮਾਖਿਆ ਯੋਨੀ-ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਥਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪੁष੍ਕਰਮੀਰਿਤਮ੍ । ਅਮਰੇਸ਼ੇ ਚਣ੍ਡਿਕਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਭਾਸੇ ਪੁष੍ਕਰੇਕ੍ਸ਼ਿਣੀ
ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੇਸ਼ ਵਿਚ ਚੰਡਿਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿਚ ਪੁਸ਼ਕਰੇਕਸ਼ਿਨੀ।