ਜਪਧ੍ਯਾਨਾਦਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਗਰ੍ਭਂ ਤਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । ਤਦਪੇਤਂ ਵਿਗਰ੍ਭਂ ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਪਰੇ ਵਿਦੁਃ
ਜਪ, ਧਿਆਨ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਗਰਭਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉੱਚੇ ਯੋਗੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਰਭਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਮਾਦਭ੍ਯਸ੍ਯਤਃ ਪੁਂਸੋ ਦੇਹੇ ਸ੍ਵੇਦੋਦ੍ਗਮੋऽਧਮਃ । ਮਧ੍ਯਮਃ ਕਮ੍ਪਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਭੂਮਿਤ੍ਯਾਗਃ ਪਰੋ ਮਤਃ
ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਫਲ ਹੈ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਸੀਨਾ; ਮੱਧਮ ਫਲ ਕੰਪਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਡ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਗੁਣਾਵਾਪ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਚ੍ਛੀਲਨਮਿष੍ਯਤੇ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵਿਚਰਤਾਂ ਵਿषਯੇषੁ ਨਿਰਰ੍ਗਲਮ੍
ਉੱਚੇ ਅਭਿਆਸ ਵਾਲੇ ਲਈ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਅਭਿਆਸ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ —
ਬਲਾਦਾਹਰਣਂ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੋऽਭਿਧੀਯਤੇ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਗੁਲ੍ਫਜਾਨੂਰੁਮੂਲਾਧੋਲਿਙ੍ਗਨਾਭਿषੁ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗੂਠਾ, ਗੁਠਨੀਆਂ, ਘੁੱਟੇ, ਜੰਘ, ਨਾਬ ਦੇ ਹੇਠਾਂ —
ਹृਦ੍ਗ੍ਰੀਵਾਕਣ੍ਠਦੇਸ਼ੇषੁ ਲਮ੍ਬਿਕਾਯਾਂ ਤਤੋ ਨਸਿ । ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯੇ ਮਸ੍ਤਕੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਹਿਰਦੇ, ਗਰਦਨ, ਗਲੇ, ਲੰਬਿਕਾ, ਫਿਰ ਨੱਕ, ਭਰੂ-ਮੱਧ, ਮੱਥੇ, ਸਿਰ, ਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ —
ਧਾਰਣਂ ਪ੍ਰਾਣਮਰੁਤੋ ਧਾਰਣੇਤਿ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ । ਸਮਾਹਿਤੇਨ ਮਨਸਾ ਚੈਤਨ੍ਯਾਨ੍ਤਰਵਰ੍ਤਿਨਾ
ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੋਕਣਾ ਧਾਰਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ —
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯਭੀष੍ਟਦੇਵਾਨਾਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਧ੍ਯਾਨਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ । ਸਮਤ੍ਵਭਾਵਨਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜੀਵਾਤ੍ਮਪਰਮਾਤ੍ਮਨੋਃ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ, ਇੱਥੇ ਧਿਆਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਦ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਸਦਾ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਧਿਮਾਹੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮष੍ਟਾਙ੍ਗਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਇਦਾਨੀਂ ਕਥਯੇ ਤੇऽਹਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯੋਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੱਠ ਅੰਗ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਯੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੀਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਨਗ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਤੇਜੋਭਿਰ੍ਜੀਵਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕ੍ਯਰੂਪਕਮ੍
ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਹਾੜ! ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਜਿੰਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਇਕਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤਦਰ੍ਧੇਨ ਸ਼ਰੀਰੇ ਨਾਡਯੋ ਮਤਾਃ । ਤਾਸੁ ਮੁਖ੍ਯਾ ਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਨਾਡੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੱਧ ਵੱਧ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦਸ ਮੁੱਖ ਨਾਡੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਮੇਰੁਦਣ੍ਡੇऽਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਰਰੂਪਿਣੀ । ਇਡਾ ਵਾਮੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨਾਡੀ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਰੂਪਿਣੀ
ਮੁੱਖ ਨਾਡੀਆਂ ਮਰੂਦੰਡ ਵਿਚ ਹਨ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਇਡਾ ਨਾਡੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਚੰਦਮਈ।
ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਪਾ ਤੁ ਸਾ ਨਾਡੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਮृਤਵਿਗ੍ਰਹਾ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਯਾ ਪਿਙ੍ਗਲਾਖ੍ਯਾ ਪੁਂਰੂਪਾ ਸੂਰ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹਾ
ਇਹ ਨਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਗਲਾ ਨਾਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਰੂਪ ਤੇ ਸੂਰਜਮਈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤੇਜੋਮਯੀ ਸਾ ਤੁ ਸੁषੁਮ੍ਨਾ ਵਹ੍ਨਿਰੂਪਿਣੀ । ਤਸ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਖ੍ਯੇ ਇਚ੍ਛਾਜ੍ਞਾਨਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਨਾਡੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਅੱਗ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਨਾਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਵਯਂਭੂਲਿਙ੍ਗਂ ਤੁ ਕੋਟਿਸੂਰ੍ਯਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ । ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਾਯਾਬੀਜਂ ਤੁ ਹਰਾਤ੍ਮਾਬਿਨ੍ਦੁਨਾਦਕਮ੍
ਇਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਆਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਹਰਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਨਾਦ ਸਮੇਤ।
ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਸ਼ਿਖਾਕਾਰਾ ਕੁਣ੍ਡਲੀ ਰਕ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹਾ । ਦੇਵ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤੁ ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਦਭਿਨ੍ਨਾ ਨਗਾਧਿਪ
ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਲਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ।
ਤਦ੍ਬਾਹ੍ਯੇ ਹੇਮਰੂਪਾਭਂ ਵਾਦਿਸਾਨ੍ਤਚਤੁਰ੍ਦਲਮ੍ । ਦ੍ਰੁਤਹੇਮਸਮਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਪਦ੍ਮਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਇਸਦੇ ਬਾਹਰ, ਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਚਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਕਮਲ ਹੈ। ਉਥੇ, ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਕਮਲ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤ੍ਵਨਲਪ੍ਰਖ੍ਯਂ षਡ੍ਦਲਂ ਹੀਰਕਪ੍ਰਭਮ੍ । ਬਾਦਿਲਾਨ੍ਤषਡ੍ਵਰ੍ਣੇਨ ਸ੍ਵਾਧਿष੍ਠਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। 'ਬ' ਤੋਂ 'ਲ' ਤੱਕ ਦੇ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੈ।
ਮੂਲਮਾਧਾਰषਟ੍ਕੋਣਂ ਮੂਲਾਧਾਰਂ ਤਤੋ ਵਿਦੁਃ । ਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਰਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਵਾਧਿष੍ਠਾਨਂ ਤਤੋ ਵਿਦੁਃ
ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਛੇ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੂਲਾਧਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੋਂ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਭਿਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਮਣਿਪੂਰਂ ਮਹਾਪ੍ਰਭਮ੍ । ਮੇਘਾਭਂ ਵਿਦ੍ਯੁਦਾਭਂ ਚ ਬਹੁਤੇਜੋਮਯਂ ਤਤਃ
ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ, ਮਣਿਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਬੱਦਲ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਣਿਵਦ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਤਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਮਣਿਪਦ੍ਮਂ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ । ਦਸ਼ਭਿਸ਼੍ਚ ਦਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਡਾਦਿਫਾਨ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਹ ਕਮਲ, ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਵੱਖਰਾ, ਮਣੀ ਕਮਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਸ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ, 'ਡ' ਤੋਂ 'ਫ' ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ।
ਵਿष੍ਣੁਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਪਦ੍ਮਂ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਲੋਕਨਕਾਰਣਮ੍ । ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵੇऽਨਾਹਤਂ ਪਦ੍ਮਮੁਦ੍ਯਦਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਮਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ ਅਨਾਹਤ ਕਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕਾਦਿਠਾਨ੍ਤਦਲੈਰਰ੍ਕਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਬਾਣਲਿਙ੍ਗਂ ਤੁ ਸੂਰ੍ਯਾਯੁਤਸਮਪ੍ਰਭਮ੍
'ਕ' ਤੋਂ 'ਥ' ਤੱਕ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਣ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਹਤਂ ਤਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਨਾਹਤਾਖ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਉਥੇ, ਅਨਾਹਤ ਕਮਲ ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਅਨਾਹਤ ਕਮਲ ਮੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਨਨ੍ਦਸਦਨਂ ਤਤ੍ਤੁ ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਪਰਮ੍ । ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਖ੍ਯਂ ਦਲਂ षੋਡਸ਼ਪਙ੍ਕਜਮ੍
ਇਹ ਆਨੰਦ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਲਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰੈਃ षੋਡਸ਼ਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਧੂਮ੍ਰਵਰ੍ਣਮ੍ ਮਹਾਪ੍ਰਭਮ੍ । ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਨੁਤੇ ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜੀਵਸ੍ਯ ਹਂਸਲੋਕਨਾਤ੍
ਸੋਲ੍ਹ ਵਿਆੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧੂਮਰ ਰੰਗ ਤੇ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇਹ ਹੰਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪਦ੍ਮਮਾਖ੍ਯਾਤਮਾਕਾਸ਼ਾਖ੍ਯਂ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਆਜ੍ਞਾਚਕ੍ਰਂ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਆਤ੍ਮਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਮਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੁੱਧਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ, ਬੜੀ ਅਜੋਬੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਉਪਰ ਆਜ्ञਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਆਜ੍ਞਾਸਂਕ੍ਰਮਣਂ ਤਤ੍ਰ ਤੇਨਾਜ੍ਞੇਤਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਦ੍ਵਿਦਲਂ ਹਕ੍ਸ਼ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਦ੍ਮਂ ਤਤ੍ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਥੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਆਜ्ञਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਕਮਲ ਦੋ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, 'ਹ' ਤੇ 'ਕ੍ਸ਼' ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ।
ਕੈਲਾਸਾਖ੍ਯਂ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਰੋਧਿਨੀ ਤੁ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਤਃ । ਏਵਂ ਤ੍ਵਾਧਾਰਚਕ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੈਲਾਸ ਨਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰੋਧਿਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਧਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਾਰਯੁਤਂ ਬਿਨ੍ਦੁਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮੀਰਿਤਮ੍ । ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯੋਗਮਾਰ੍ਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹਜ਼ਾਰ ਰੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਬਿੰਦੁ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰਾ ਉੱਤਮ ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਦੌ ਪੂਰਕਯੋਗੇਨਾਪ੍ਯਾਧਾਰੇ ਯੋਜਯੇਨ੍ਮਨਃ । ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤਾਮਾਕੁਞ੍ਚ੍ਯ ਪ੍ਰਬੋਧਯੇਤ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਕ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਵਿਚ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗੁਦਾ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਗਰੋਹ ਕੇ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।