ਵਿਜ੍ਞਾਨਸਾਰਥਿਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਨਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ਨਰਃ । ਸੋऽਧ੍ਵਨਃ ਪਾਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਦੀਯਂ ਯਤ੍ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਝ ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਪਾਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਚ ਮਤ੍ਯਾ ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ । ਭਾਵਯੇਨ੍ਮਾਮਾਤ੍ਮਰੂਪਾਂ ਨਿਦਿਧ੍ਯਾਸਨਤੋऽਪਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਜੋਂ ਸੋਚੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ।
ਯੋਗਵृਤ੍ਤੇਃ ਪੁਰਾ ਸ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਭਾਵਯੇਦਕ੍ਸ਼ਰਤ੍ਰਯਮ੍ । ਦੇਵੀਪ੍ਰਣਵਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨਾਰ੍ਥਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਾਚ੍ਯਯੋਃ
ਯੋਗ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਅਟੱਲ ਅੱਖਰਾਂ, ਜੋ ਦੇਵੀ-ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਲਈ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਵਜੋਂ ਸੋਚੇ।
ਹਕਾਰਃ ਸ੍ਥੂਲਦੇਹਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਕਾਰਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦੇਹਕਃ । ਈਕਾਰਃ ਕਾਰਣਾਤ੍ਮਾਸੌ ਹ੍ਰੀਙ੍ਕਾਰੋऽਹਂ ਤੁਰੀਯਕਮ੍
‘ਹ’ ਅੱਖਰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰੀ ਰੂਪ ਹੈ, ‘ਰ’ ਅੱਖਰ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਹੈ, ‘ਈ’ ਅੱਖਰ ਕਾਰਣ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ‘ਹ੍ਰੀੰ’—ਮੈਂ ਉਹ ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਹਾਂ।
ਏਵਂ ਸਮष੍ਟਿਦੇਹੇऽਪਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਬੀਜਤ੍ਰਯਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਮष੍ਟਿਵ੍ਯष੍ਟ੍ਯੋਰੇਕਤ੍ਵਂ ਭਾਵਯੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ਨਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੂਹਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੂਹਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚੇ।
ਸਮਾਧਿਕਾਲਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵੈਵਮਾਦृਤਃ । ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਨਿਲੀਨਾਕ੍ਸ਼ੋ ਦੇਵੀਂ ਮਾਂ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰੀਮ੍
ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ, ਦੇਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਏ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸਮੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਾਸਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣੌ । ਨਿਵृਤ੍ਤਵਿषਯਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੋ ਵੀਤਦੋषੋ ਵਿਮਤ੍ਸਰਃ
ਸਾਸ ਅਤੇ ਉਲਟ ਸਾਸ ਨੂੰ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ—
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਜਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਗੁਹਾਯਾਂ ਨਿਃਸ੍ਵਨੇ ਸ੍ਥਲੇ । ਹਕਾਰਮ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਕਾਰੇ ਪ੍ਰਵਿਲਾਪਯੇਤ੍
ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਦੀ ਚੁਪ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ‘ਹ’ ਅੱਖਰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਰ’ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਕਾਰਂ ਤੈਜਸਂ ਦੇਵਮੀਕਾਰੇ ਪ੍ਰਵਿਲਾਪਯੇਤ੍ । ਈਕਾਰਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਹ੍ਰੀਙ੍ਕਾਰੇ ਪ੍ਰਵਿਲਾਪਯੇਤ੍
‘ਰ’ ਜੋ ਤੇਜਸ ਰੂਪ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਈ’ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦੇਣਾ; ਤੇ ‘ਈ’ ਜੋ ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਹ੍ਰੀੰ’ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦੇਣਾ।
ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਤਾਹੀਨਂ ਦ੍ਵੈਤਭਾਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਖਣ੍ਡਂ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਂ ਭਾਵਯੇਤ੍ਤਚ੍ਛਿਖਾਨ੍ਤਰੇ
ਸ਼ਿਖਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਟੁੱਟ, ਤੇ ਸਤ-ਚਿੱਤ-ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਮਾਂ ਰਾਜਨ੍ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ । ਮਦ੍ਰੂਪ ਏਵ ਭਵਤਿ ਦ੍ਵਯੋਰਪ੍ਯੇਕਤਾ ਯਤਃ
ਇਸ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਹੈ।
ਯੋਗਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਨਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਅਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਸਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਨਾਸ਼ਕੋ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਵਾਲੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਵਿਰਾਡ੍ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਸਹਿਤਂ ਦੇਵਕृਤਤਤ੍ਸ੍ਤਵਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਹਿਮਾਲਯ ਉਵਾਚ ਯੋਗਂ ਵਦ ਮਹੇਸ਼ਾਨਿ ਸਾਙ੍ਗਂ ਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍ । ਕृਤੇਨ ਯੇਨ ਯੋਗ੍ਯੋऽਹਂ ਭਵੇਯਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਯੋਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ ਜੋ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੱਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਨ ਯੋਗੋ ਨਭਸਃ ਪृष੍ਠੇ ਨ ਭੂਮੌ ਨ ਰਸਾਤਲੇ । ਐਕ੍ਯਂ ਜੀਵਾਤ੍ਮਨੋਰਾਹੁਰ੍ਯੋਗਂ ਯੋਗਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯੋਗ ਨਾ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਉਪਰ ਹੈ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਨਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ; ਜੋ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਹਾਃ षਡਾਖ੍ਯਾਤਾ ਯੋਗਵਿਘ੍ਨਕਰਾਨਘ । ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਲੋਭਮੋਹੌ ਮਦਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਸਞ੍ਜ੍ਞਕੌ
ਉਸ ਯੋਗ ਦੇ ਛੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੁੱਖ: ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਈਰਖਾ।
ਯੋਗਾਙ੍ਗੈਰੇਵ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਨ੍ਯੋਗਿਨੋ ਯੋਗਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ । ਯਮਂ ਨਿਯਮਮਾਸਨਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੌ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਯੋਗ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਯਮ, ਨਿਯਮ, ਆਸਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਤੇ ਫਿਰ—
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਂ ਧਾਰਣਾਖ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਮਾਧਿਨਾ । ਅष੍ਟਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਹੁਰੇਤਾਨਿ ਯੋਗਿਨਾਂ ਯੋਗਸਾਧਨੇ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ, ਧਾਰਣਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਸਮੇਤ—ਇਹ ਅੱਠ ਯੋਗ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਮਸ੍ਤੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਦਯਾऽऽਰ੍ਜਵਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਧृਤਿਰ੍ਮਿਤਾਹਾਰਃ ਸ਼ੌਚਂ ਚੇਤਿ ਯਮਾ ਦਸ਼
ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚਾਈ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਦਇਆ, ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ, ਮਾਫ ਕਰਨਾ, ਧੀਰਜ, ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਿਤਤਾ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਦਸ ਯਮ ਹਨ।
ਤਪਃ ਸਨ੍ਤੋष ਆਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਦਾਨਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੂਜਨਮ੍ । ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚੈਵ ਹ੍ਰੀਰ੍ਮਤਿਸ਼੍ਚ ਜਪੋ ਹੁਤਮ੍
ਤਪ, ਸੰਤੋਖ, ਆਸਥਾ, ਦਾਨ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ, ਲਾਜ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ —
ਦਸ਼ੈਤੇ ਨਿਯਮਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਯਾ ਪਰ੍ਵਤਨਾਯਕ । ਪਦ੍ਮਾਸਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਚ ਭਦ੍ਰਂ ਵਜ੍ਰਾਸਨਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਦਸ ਨਿਯਮ ਮੈਂ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਪਰਬਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ। ਪਦਮ ਆਸਨ, ਸਵਸਤਿਕ, ਭਦ੍ਰ, ਤੇ ਵਜ੍ਰ ਆਸਨ —
ਵੀਰਾਸਨਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰਮਾਦਾਸਨਪਞ੍ਚਕਮ੍ । ਊਰ੍ਵੋਰੁਪਰਿ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਦਤਲੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਵੀਰ ਆਸਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੰਜ ਆਸਨ ਹਨ। ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ —
ਅਙ੍ਗੁष੍ਠੌ ਚ ਨਿਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਧਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਤਃ । ਪਦ੍ਮਾਸਨਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਹृਦਯਙ੍ਗਮਮ੍
ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਲਟ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੜਨਾ, ਇਹ ਪਦਮ ਆਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਜਾਨੂਰ੍ਵੋਰਨ੍ਤਰੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਦਤਲੇ ਸ਼ੁਭੇ । ऋਜੁਕਾਯੋ ਵਿਸ਼ੇਦ੍ਯੋਗੀ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵੇ ਜੰਘ ਅਤੇ ਘੁੱਟਿਆਂ ਵਿਚ ਠੀਕ ਰੱਖ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਹੈ।
ਸੀਵਨ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਫਯੁਗ੍ਮਂ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਵृषਣਾਧਃ ਪਾਦਪਾਰ੍ष੍ਣੀ ਪਾਰ੍ष੍ਣਿਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਬਨ੍ਧਯੇਤ੍
ਸਿਵਨ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੁਠਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਸ਼ਣ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਐੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਣ।
ਭਦ੍ਰਾਸਨਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੋਗਿਭਿਃ ਪਰਿਪੂਜਿਤਮ੍ । ਉਰ੍ਵੋਃ ਪਾਦੌ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਜਾਨ੍ਵੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖਾਙ੍ਗੁਲੀ
ਇਹ ਭਦ੍ਰ ਆਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਇਆ। ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਂਗਲੀਆਂ ਘੁੱਟਿਆਂ ਵੱਲ ਕਰਕੇ —
ਕਰੌ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦਾਖ੍ਯਾਤਂ ਵਜ੍ਰਾਸਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਏਕਂ ਪਾਦਮਧਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯੋਰੁਂ ਤਥੋਤ੍ਤਰੇ
ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਰੱਖੋ; ਇਹ ਵਜ੍ਰ ਆਸਨ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਆਸਨ। ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਰਾਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ —
ऋਜੁਕਾਯੋ ਵਿਸ਼ੇਦ੍ਯੋਗੀ ਵੀਰਾਸਨਮਿਤੀਰਿਤਮ੍ । ਇਡਯਾऽऽਕਰ੍षਯੇਦ੍ਵਾਯੁਂ ਬਾਹ੍ਯਂ षੋਡਸ਼ਮਾਤ੍ਰਯਾ
ਯੋਗੀ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੀਰ ਆਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੀ ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਖਿੱਚੋ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀ ਬਾਹਰ —
ਧਾਰਯੇਤ੍ਪੂਰਿਤਂ ਯੋਗੀ ਚਤੁਃषष੍ਟ੍ਯਾ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਯਾ । ਸੁषੁਮ੍ਨਾਮਧ੍ਯਗਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ਼ਨੈਃ
ਯੋਗੀ ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਚੌਂਸਠ ਗਿਣਤੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਵਿਚ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਬਤੀ ਗਿਣਤੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ —
ਨਾਡ੍ਯਾ ਪਿਙ੍ਗਲਯਾ ਚੈਵ ਰੇਚਯੇਦ੍ਯੋਗਵਿਤ੍ਤਮਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਮਿਮਂ ਪ੍ਰਾਹੂਰ੍ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ
ਸੱਜੀ ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਛੱਡੋ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯਮੇਵਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਮਾਤ੍ਰਾਵृਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ षੋਡਸ਼
ਬਾਰ-ਬਾਰ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਬਾਹਰਲੇ ਸਾਹ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰੋ; ਗਿਣਤੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ।