ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਮਹਾਰੂਪਂ ਦਦृਸ਼ੁਃ ਸੁਰਪੁਙ੍ਗਵਾਃ । ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਸਹਸ੍ਰਾਢ੍ਯਂ ਲੇਲਿਹਾਨਂ ਚ ਜਿਹ੍ਵਯਾ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਾਟ ਰਹੀ ਸੀ।
ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਕਟਕਟਾਰਾਵਂ ਵਮਨ੍ਤਂ ਵਹ੍ਨਿਮਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਨਾਨਾਯੁਧਧਰਂ ਵੀਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੌਦਨਂ ਚ ਯਤ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗ ਉਗਲਦੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਨਯਨਂ ਸਹਸ੍ਰਚਰਣਂ ਤਥਾ । ਕੋਟਿਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਕੋਟਿਸਮਪ੍ਰਭਮ੍
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੈਰ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਤੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਬਿਜਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤਪਦੀ।
ਭਯਙ੍ਕਰਂ ਮਹਾਘੋਰਂ ਹृਦਕ੍ਸ਼੍ਣੋਸ੍ਤ੍ਰਾਸਕਾਰਕਮ੍ । ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹਾਹਾਕਾਰਂ ਚ ਚਕ੍ਰਿਰੇ
ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਦਿਲ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰ ਉਠੇ।
ਵਿਕਮ੍ਪਮਾਨਹृਦਯਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਾਪੁਰ੍ਦੁਰਤ੍ਯਯਾਮ੍ । ਸ੍ਮਰਣਂ ਚ ਗਤਂ ਤੇषਾਂ ਜਗਦਮ੍ਬੇਯਮਿਤ੍ਯਪਿ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਸਹਿ ਢਹਿ ਗਏ, ਤੇ 'ਇਹ ਜਗਦੰਬਾ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਥ ਤੇ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਮਹਾਵਿਭੋਃ । ਬੋਧਯਾਮਾਸੁਰਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਮੂਰ੍ਛਾਤੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਨ੍ਸੁਰਾਨ੍
ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ 'ਚ ਖੜੇ ਹੋਏ ਵੇਦਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ।
ਅਥ ਤੇ ਧੈਰ੍ਯਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਪ੍ਰੇਮਾਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਨਯਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠਾਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਜਰਾਃ
ਫਿਰ, ਹੌਸਲਾ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਉੱਚੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਮਰ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਤੇ ਗਲਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਿਆ,
ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਯਾ ਵਾਚਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਿਰੇ । ਦੇਵਾ ਊਚੁਃ ਅਪਰਾਧਂ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵਾਮ੍ਬ ਪਾਹਿ ਦੀਨਾਂਸ੍ਤ੍ਵਦੁਦ੍ਭਵਾਨ੍
ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੇਵਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਮਾਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਮਾਫ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਜਣੇ ਤੇ ਬੇਸਹਾਰੇ ਹਾਂ।
ਕੋਪਂ ਸਂਹਰ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਸਭਯਾ ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਕਾ ਤੇ ਸ੍ਤੁਤਿਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਪਾਮਰੈਰ੍ਨਿਰ੍ਜਰੈਰਿਹ
ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਹਟਾ ਲੈ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ, ਸਧਾਰਨ ਅਮਰ ਲੋਕ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਸ੍ਵਸ੍ਯਾਪ੍ਯਜ੍ਞੇਯ ਏਵਾਸੌ ਯਾਵਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਤਦਰ੍ਵਾਗ੍ਜਾਯਮਾਨਾਨਾਂ ਕਥਂ ਸ ਵਿषਯੋ ਭਵੇਤ੍
ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਮੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਨਮਸ੍ਤੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਾਨਿ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਣਵਾਤ੍ਮਿਕੇ । ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨ੍ਤਸਂਸਿਦ੍ਧੇ ਨਮੋ ਹ੍ਰੀਙ੍ਕਾਰਮੂਰ੍ਤਯੇ
ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਮ ਦੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਹ੍ਰੀੰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਯਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਯਸ੍ਮਾਦੋषਧਯਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੱਗ ਜੰਮਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਦੇਵਾਃ ਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਏਵ ਚ । ਪਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਧਿਆ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਉਸ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਵ੍ਰੀਹਿਯਵੌ ਤਪਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ऋਤਂ ਤਥਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚੈਵ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮੈ ਨਮੋ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ, ਚੌਲ ਤੇ ਜੌ, ਤਪ, ਭਰੋਸਾ, ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਰੀਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਾਣਾਰ੍ਚਿषੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮਿਧਃ ਸਪ੍ਤ ਏਵ ਚ । ਹੋਮਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤਥਾ ਲੋਕਾਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀਆਂ ਲੋਅਾਂ, ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਸੱਤ ਹੋਮ ਤੇ ਸੱਤ ਲੋਕ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਗਿਰਯਃ ਸਿਨ੍ਧਵਃ ਪ੍ਰਚਰਨ੍ਤਿ ਚ । ਯਸ੍ਮਾਦੋषਧਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰਸਾਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਨਮੋ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਯੂਪਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ । ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਯਜਨ, ਦীক্ষਾ, ਯੂਪ ਤੇ ਦਾਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਨਮਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪृष੍ਠੇ ਚ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ । ਅਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਮਾਤਰ੍ਭੂਯੋ ਨਮੋ ਨਮਃ
ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਹੇਠਾਂ, ਉੱਤੇ ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ—ਮਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਉਪਸਂਹਰ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਰੂਪਮੇਤਦਲੌਕਿਕਮ੍ । ਤਦੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਸ੍ਮਾਕਂ ਰੂਪਂ ਸੁਨ੍ਦਰਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਇਹ ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ; ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਭੀਤਾਨ੍ਸੁਰਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਗਦਮ੍ਬਾ ਕृਪਾਰ੍ਣਵਾ । ਸਂਹृਤ੍ਯ ਰੂਪਂ ਘੋਰਂ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਵਿਆਸ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਮਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ, ਦਇਆ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ।
ਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ਵਰਾਭੀਤਿਧਰਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਕੋਮਲਮ੍ । ਕਰੁਣਾਪੂਰ੍ਣਨਯਨਂ ਮਨ੍ਦਸ੍ਮਿਤਮੁਖਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਪਾਸ, ਅੰਕੁਸ਼, ਵਰ ਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਨਰਮ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਰੂਪਂ ਤਦਾ ਭੀਤਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਣੇਮੁਸ੍ਤੇ ਹਰ੍षਗਦ੍ਗਦਨਿਃਸ੍ਵਨਾਃ
ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ ਨਮਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਵਿਰਾਡ੍ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਸਹਿਤਂ ਦੇਵਕृਤਤਤ੍ਸ੍ਤਵਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਕ੍ਵ ਯੂਯਂ ਮਨ੍ਦਭਾਗ੍ਯਾ ਵੈ ਕ੍ਵੇਦਂ ਰੂਪਂ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਤਥਾਪਿ ਭਕ੍ਤਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਾਦੀਦृਸ਼ਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਮਯਾ
ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵੇਖਣ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਵਰਣਨਾ।
ਨ ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨੈਰ੍ਯੋਗੈਰ੍ਨ ਦਾਨੈਸ੍ਤਪਸੇਜ੍ਯਯਾ । ਰੂਪਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਦਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਕੇਵਲਂ ਮਤ੍ਕृਪਾਂ ਵਿਨਾ
ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਆਖਦੀ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ, ਮੰਦਭਾਗੀ ਹੋ, ਤੇ ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਕਿੱਥੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤਂ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਰ ਜੀਵਤਾਮ੍ । ਉਪਾਧਿਯੋਗਾਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਾਦਿਕਮਪ੍ਯੁਤ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਸੁਣੋ — ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਾਸੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਆਦਿ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਕਰੋਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੈਕਹੇਤਵਃ । ਨਾਨਾ ਯੋਨੀਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਖਦੁਃਖੈਸ਼੍ਚ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਸਂਸ੍ਕृਤਿਵਸ਼ਾਨ੍ਨਾਨਾਕਰ੍ਮਰਤਃ ਸਦਾ । ਨਾਨਾਦੇਹਾਨ੍ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸੁਖਦੁਃਖੈਸ਼੍ਚ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਘਟੀਯਨ੍ਤ੍ਰਵਦੇਤਸ੍ਯ ਨ ਵਿਰਾਮਃ ਕਦਾਪਿ ਹਿ । ਅਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਮੂਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤਃ ਕਾਮਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਘੜੀ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਕੰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦਜ੍ਞਾਨਨਾਸ਼ਾਯ ਯਤੇਤ ਨਿਯਤਂ ਨਰਃ । ਏਤਦ੍ਧਿ ਜਨ੍ਮਸਾਫਲ੍ਯਂ ਯਦਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਮੀਅਾਬੀ ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸਮਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਦਸ਼ਾਪਿ ਚ । ਅਜ੍ਞਾਨਨਾਸ਼ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਵਿਦ੍ਯੈਵ ਤੁ ਪਟੀਯਸੀ
ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕੜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।