ਉਪਾਧਿਭੇਦਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਾਹਂ ਘਟਾਕਾਸ਼ਾਦਯੋ ਯਥਾ । ਉਚ੍ਚਨੀਚਾਦਿਵਸ੍ਤੂਨਿ ਭਾਸਯਨ੍ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਸਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੀ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦੁष੍ਯਤਿ ਤਥੈਵਾਹਂ ਦੋषੈਰ੍ਲਿਪ੍ਤਾ ਕਦਾਪਿ ਨ । ਮਯਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮਧ੍ਯਸ੍ਯੈਵਾਪਰੇ ਜਨਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਕਰਤਾਪਣ ਠੋਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਲਗਾਵਟ ਕਰਕੇ ਹੈ।
ਵਦਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਮਾ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਵਿਮੂਢਾ ਨ ਸੁਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਅਜ੍ਞਾਨਭੇਦਤਸ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਾਯਾਯਾ ਭੇਦਤਸ੍ਤਥਾ
ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ।
ਜੀਵੇਸ਼੍ਵਰਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਮਾਯਯੈਵ ਤੁ । ਘਟਾਕਾਸ਼ਮਹਾਕਾਸ਼ਵਿਭਾਗਃ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਯਥਾ
ਜੀਵ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਵ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਭੇਦੋ ਜੀਵਾਤ੍ਮਪਰਮਾਤ੍ਮਨੋਃ । ਯਥਾ ਜੀਵਬਹੂਤ੍ਵਂ ਚ ਮਾਯਯੈਵ ਨ ਚ ਸ੍ਵਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
ਤਥੇਸ਼੍ਵਰਬਹੁਤ੍ਵਂ ਚ ਮਾਯਯਾ ਨ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਦੇਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਸਙ੍ਘਾਤਵਾਸਨਾਭੇਦਭੇਦਿਤਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਪਿੰਡ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਜੀਵਭੇਦਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰ੍ਨਾਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਗੁਣਾਨਾਂ ਵਾਸਨਾਭੇਦਭੇਦਿਤਾ ਯਾ ਧਰਾਧਰ
ਹੇ ਪਹਾੜ, ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਯਾ ਸਾ ਪਰਭੇਦਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰ੍ਨਾਨ੍ਯਃ ਕਦਾਚਨ । ਮਯਿ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਤਮੋਤਂ ਚ ਧਰਣੀਧਰ
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਮਾਇਆ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਤੇ ਲੀਣ ਹੈ।
ਈਸ਼੍ਵਰੋऽਹਂ ਚ ਸੂਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮਾਹਮਸ੍ਮਿ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਂ ਵਿष੍ਣੁਰੁਦ੍ਰੌ ਚ ਗੌਰੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਚ ਵੈष੍ਣਾਵੀ
ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੂਤਰ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵ ਆਤਮਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦਰ, ਗੌਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਵੀ ਹਾਂ।
ਸੂਰ੍ਯੋऽਹਂ ਤਾਰਕਾਸ਼੍ਚਾਹਂ ਤਾਰਕੇਸ਼ਸ੍ਤਥਾਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍ । ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਵਰੂਪਾਹਂ ਚਾਣ੍ਡਾਲੋऽਹਂ ਚ ਤਸ੍ਕਰਃ
ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤਾਰੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਚੰਡਾਲ ਤੇ ਚੋਰ ਵੀ ਹਾਂ।
ਵ੍ਯਾਧੋऽਹਂ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾਹਂ ਸਤ੍ਕਰ੍ਮਾਹਂ ਮਹਾਜਨਃ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਨ੍ਨਪੁਂਸਕਾਕਾਰੋऽਪ੍ਯਹਮੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਨਾਰੀ, ਪੁਰਖ ਤੇ ਨਪੁੰਸਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇऽਪਿ ਵਾ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਾਹਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਨ ਤਦਸ੍ਤਿ ਮਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਤਚ੍ਛੂਨ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰੋਪਮਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਚਲ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਜੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ।
ਰਜ੍ਜੁਰ੍ਯਥਾ ਸਰ੍ਪਮਾਲਾਭੇਦੈਰੇਕਾ ਵਿਭਾਤਿ ਹਿ । ਤਥੈਵੇਸ਼ਾਦਿਰੂਪੇਣ ਭਾਮ੍ਯਹਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰੱਸੀ ਸੱਪ ਜਾਂ ਮਾਲਾ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਈਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਅਧਿष੍ਠਾਨਾਤਿਰੇਕੇਣ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਤਨ੍ਨ ਭਾਸਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਤ੍ਸਤ੍ਤਯੈਵੈਤਤ੍ਸਤ੍ਤਾਵਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਲ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
ਹਿਮਾਲਯ ਉਵਾਚ ਯਥਾ ਵਦਸਿ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਸਮष੍ਟ੍ਯਾऽऽਤ੍ਮਵਪੁਸ੍ਤ੍ਵਿਦਮ੍ । ਤਥੈਵ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਯਦਿ ਦੇਵਿ ਕृਪਾ ਮਯਿ
ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਰਾ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਹ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੇਕਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਵਿष੍ਣਵਃ । ਨਨਨ੍ਦੁਰ੍ਮੁਦਿਤਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪੂਜਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਚਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹर्षਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗੱਲ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਅਥ ਦੇਵਮਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਕਾਮਦੁਘਾ ਸ਼ਿਵਾ । ਅਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਿਜਂ ਰੂਪਂ ਭਕ੍ਤਕਾਮਪ੍ਰਪੂਰਿਣੀ
ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨ-ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ।
ਅਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ੍ਯਾ ਵਿਰਾਡ੍ਰੂਪਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਦ੍ਯੌਰ੍ਮਸ੍ਤਕਂ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦਾ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਸੀ।
ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਵਚੋ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਹृਦਯਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ ਪृਥਿਵੀ ਜਘਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਦਿਸਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਨ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹਨ, ਹਵਾ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਹੈ; ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਹੈ।
ਨਭਸ੍ਤਲਂ ਨਾਭਿਸਰੋ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮੁਰਃਸ੍ਥਲਮ੍ । ਮਹਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰੀਵਾ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨੋਲੋਕੋ ਮੁਖਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਖੇਤਰ ਉਸ ਦੀ ਨਾਭ ਹੈ, ਚਾਨਣ ਦਾ ਚੱਕਰ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਹੈ; ਮਹਰਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਹੈ, ਜਨਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ।
ਤਪੋਲੋਕੋ ਰਰਾਟਿਸ੍ਤੁ ਸਤ੍ਯਲੋਕਾਦਧਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਯੋ ਬਾਹਵਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਮਹੇਸ਼ਿਤੁਃ
ਤਪੋਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਹੈ, ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਹੇਠਾਂ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਧੁਨੀ ਮਹਾਂਰਾਜ ਦੀ ਕੰਨ ਹੈ।
ਨਾਸਤ੍ਯਦਸ੍ਰੌ ਨਾਸੇ ਸ੍ਤੋ ਗਨ੍ਧੋ ਘ੍ਰਾਣਂ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ । ਮੁਖਮਗ੍ਨਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰੀ ਚ ਪਕ੍ਸ਼੍ਮਣੀ
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁੰਭ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨੱਕ ਹਨ, ਸੁਗੰਧ ਉਸ ਦੀ ਘ੍ਰਾਣ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨਂ ਭ੍ਰੂਵਿਜृਮ੍ਭੋऽਪ੍ਯਾਪਸ੍ਤਾਲੁਃ ਪ੍ਰ੍ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਰਸੋ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਯਮੋ ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉਸ ਦੀ ਭੌਂਹ ਦਾ ਵਕਰਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਦਾ ਤਲੂ ਹੈ; ਸਵਾਦ ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਹੈ, ਯਮ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੰਦ ਹਨ।
ਦਨ੍ਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਕਲਾ ਯਸ੍ਯ ਹਾਸੋ ਮਾਯਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਵਪਾਙ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਰੀਡੋਰ੍ਧ੍ਵੋष੍ਠੋ ਮਹੇਸ਼ਿਤੁਃ
ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲਾਜ ਮਹਾਂਰਾਜ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਓਠ ਹੈ।
ਲੋਭਃ ਸ੍ਯਾਦਧਰੋष੍ਠੋऽਸ੍ਯਾਧਰ੍ਮਮਾਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਪृष੍ਠਭੂਃ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ਼੍ਚ ਮੇਢ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਜਗਤੀਤਲੇ
ਲੋਭ ਉਸ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਓਠ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਨ ਅੰਗ ਹੈ।
ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਗਿਰਯੋऽਸ੍ਥੀਨਿ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮਹੇਸ਼ਿਤੁਃ । ਨਦ੍ਯੋ ਨਾਡ੍ਯਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕੇਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਉਸ ਦਾ ਪੇਟ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਨਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ।
ਕੌਮਾਰਯੌਵਨਜਰਾ ਵਯੋऽਸ੍ਯ ਗਤਿਰੁਤ੍ਤਮਾ । ਬਲਾਹਕਾਸ੍ਤੁ ਕੇਸ਼ਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਤੇ ਵਾਸਸੀ ਵਿਭੋ
ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਚਾਲਾਂ ਹਨ; ਬੱਦਲ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਹਨ।
ਰਾਜਞ੍ਛ੍ਰੀਜਗਦਮ੍ਬਾਯਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ੍ਤੁ ਮਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਵਿਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਹਰੀ ਰੁਦ੍ਰੋऽਨ੍ਤਃਕਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਚੰਦ ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਤੇ ਰੁਦਰ ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਾ ਹਿ ਜਾਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼੍ਰੋਣਿਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਿਭੋਃ । ਅਤਲਾਦਿਮਹਾਲੋਕਾਃ ਕਟ੍ਯਧੋਭਾਗਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ 'ਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਤਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹਨ।