ਅਦ੍ਯ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਗਨ੍ਮਾਤਾ ਸੁਤਾਭਵਤ੍ । ਅਹੋ ਹਿਮਾਲਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਧਨ੍ਯੋऽਸੌ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨਿਤਿ
ਅੱਜ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਗਤ ਮਾਤਾ ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਵਾਹ, ਹਿਮਾਲਾ ਕਿੰਨਾ ਧਨਿਆ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ!
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਜਠਰੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਚ ਕੋਟਯਃ । ਸੈਵ ਯਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਜਾਤਾ ਕੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਮੋ ਭੁਵਿ
ਜਿਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਜਾਨੇऽਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤॄਣਾਂ ਕਿਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਪਰਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਸਾਯ ਯੇषਾਂ ਵਂਸ਼ੇऽਸ੍ਤਿ ਮਾਦृਸ਼ਃ
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ।
ਇਦਂ ਯਥਾ ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਮੇ ਕृਪਯਾ ਪ੍ਰੇਮਪੂਰ੍ਣਯਾ । ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਸਭ ਵੈਦਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸ।
ਯੋਗਂ ਚ ਭਕ੍ਤਿਸਹਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਵਦਸ੍ਵ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨਿ ਤ੍ਵਮੇਵਾਹਂ ਯਤੋ ਭਵੇਃ
ਯੋਗ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਦੱਸੋ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮੁਖਪਙ੍ਕਜਾ । ਵਕ੍ਤੁਮਾਰਭਤਾਮ੍ਬਾ ਸਾ ਰਹਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਗੂਹਿਤਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਦੇਵ੍ਯਾ ਵ੍ਯष੍ਟਿਸਮष੍ਟਿਰ੍ਪਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਜਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਚੋ ਮਮ । ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ
ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਨੇ فرمایا: ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕ ਸੁਣਨ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮੇਵਾਸ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਗਾਧਿਪ । ਤਦਾਤ੍ਮਰੂਪਂ ਚਿਤ੍ਸਂਵਿਤ੍ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਨਾਮਕਮ੍
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪਤਾ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮਨੌਪਮ੍ਯਮਨਾਮਯਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਕਾਚਿਤ੍ਸ੍ਵਤਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮਾਯੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਰਨਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਨ ਸਤੀ ਸਾ ਨਾਸਤੀ ਸਾ ਨੋਭਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਰੋਧਤਃ । ਏਤਦ੍ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਕਾਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁਭੂਤਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤਵ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਨਸਤਿਤਵ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ; ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਵਕਸ੍ਯੋष੍ਣਤੇਵੇਯਮੁष੍ਣਾਂਸ਼ੋਰਿਵ ਦੀਧਿਤਿਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੇਵੇਯਂ ਮਮੇਯਂ ਸਹਜਾ ਧ੍ਰੁਵਾ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ, ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਜੀਵਾਨਾਂ ਜੀਵਾਃ ਕਾਲਾਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਚਰੇ । ਅਭੇਦੇਨ ਵਿਲੀਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸੁषੁਪ੍ਤੌ ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਤ੍
ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਜੀਵ ਤੇ ਸਮੇਂ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸੁੱਥੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ।
ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਸਮਾਯੋਗਾਦਹਂ ਬੀਜਾਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤਾ । ਸ੍ਵਾਧਾਰਾਵਰਣਾਤ੍ਤਸ੍ਯਾ ਦੋषਤ੍ਵਂ ਚ ਸਮਾਗਤਮ੍
ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਬੀਜ ਦੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ; ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਢਕਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚੈਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮਾਯੋਗਾਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਪਰਿਣਾਮਾਚ੍ਚ ਸਮਵਾਯਿਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਆਧਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਚਿਤ੍ਤਾਂ ਤਪ ਇਤ੍ਯਾਹੁਸ੍ਤਮਃ ਕੇਚਿਜ੍ਜਡਂ ਪਰੇ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਾਯਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਪ੍ਯਜਾਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਜੜਤਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਗਿਆਨ, ਮਾਇਆ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਅਜਨਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਇਤਿ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸ਼ੈਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ । ਅਵਿਦ੍ਯਾਮਿਤਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵੇਦਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਚਿਨ੍ਤਕਾਃ
ਸ਼ਿਵ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਮਰਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਅਵਿਦਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿ ਨਿਗਮਾਦਿषੁ । ਤਸ੍ਯਾ ਜਡਤ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਨਾਸ਼ਾਤ੍ਤਤੋऽਸਤੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਜੜਤਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਚੈਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵੇ ਜਡਮੇਵ ਤਤ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਚ ਚੈਤਨ੍ਯਂ ਨ ਪਰੇਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੇ ਉਹ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਨਵਸ੍ਥਾਦੋषਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਸ੍ਵੇਨਾਪਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍ । ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤ੍ਰੀਵਿਰੋਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦ੍ਦੀਪਵਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍
ਅਨੰਤ ਲੜੀ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਚਿਰਾਗ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨਮਨ੍ਯੇषਾਂ ਭਾਸਕਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਰ੍ਵਤ । ਅਤ ਏਵ ਚ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧਸਂਵਿਤ੍ਤਨੋਰ੍ਮਮ
ਪਹਾੜ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਸਦੀਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤ੍ਯਾਦੌ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਤਃ । ਸਂਵਿਦੋ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਸ਼੍ਚ ਨਾਨੁਭੂਤੋऽਸ੍ਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਸੁੱਥੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਯਦਿ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨੁਭਵਸ੍ਤਰ੍ਹ੍ਯਯਂ ਯੇਨ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਾ । ਅਨੁਭੂਤਃ ਸ ਏਵਾਤ੍ਰ ਸ਼ਿष੍ਟਃ ਸਂਵਿਦ੍ਵਪੁਃ ਪੁਰਾ
ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਵੇਖੇਗਾ? ਉਹੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਅਤ ਏਵ ਚ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈਃ । ਆਨਨ੍ਦਰੂਪਤਾ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਪਰਪ੍ਰੇਮਾਸ੍ਪਦਤ੍ਵਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸਦੀਵਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਨੰਦ ਸਰੂਪਤਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੈ।
ਮਾ ਨ ਭੂਵਂ ਹਿ ਭੂਯਾਸਮਿਤਿ ਪ੍ਰੇਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਸ੍ਫੁਟਂ ਮਮ
‘ਮੈਂ ਨਾ ਮਿਟਾਂ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਾਂ’ — ਇਹ ਇੱਛਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਵਿਲਗਤਾ ਸਾਫ ਹੈ।
ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾਪ੍ਯੇਵਮਤ ਏਵ ਮਤਾ ਮਮ । ਤਚ੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਤ੍ਮਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਤ੍ਵੇ ਜਡਤਾऽऽਤ੍ਮਨਃ
ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਇਹੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨਿਰਜੀਵ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਜਡਸ਼ੇषਤ੍ਵਂ ਨ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਚ ਸਂਭਵਿ । ਚਿਦ੍ਧਰ੍ਮਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨ ਹਿ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਿਰਜੀਵ ਬਚੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਃ ਸੁਖਰੂਪਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਸਤ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਣੋऽਪ੍ਯਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੈਤਜਾਲਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸੱਚਾ, ਪੂਰਾ, ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਦਵੈਤ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਸ ਪੁਨਃ ਕਾਮਕਰ੍ਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਯਾ ਸ੍ਵੀਯਮਾਯਯਾ । ਪੂਰ੍ਵਾਨੁਭੂਤਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ ਕਾਲਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕਤਃ
ਉਹ ਆਤਮਾ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇੱਛਾ, ਕਰਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਸਮੇਂ-ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਕਾਰਨ—
ਅਵਿਵੇਕਾਚ੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਾਵਾਨ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਃ ਸਰ੍ਗੋऽਯਂ ਕਥਿਤਸ੍ਤੇ ਨਗਾਧਿਪ
ਅਸਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰਚਨਾ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਧਿ ਯਨ੍ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਮ ਰੂਪਮਲੌਕਿਕਮ੍ । ਅਵ੍ਯਾਕृਤਂ ਤਦਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਮਾਯਾਸ਼ਬਲਮਿਤ੍ਯਪਿ
ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਅਲੌਕਿਕ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਹ ਅਵਿਕਾਰ, ਅਵਿਆਕਤ ਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।