ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਯਾ ਸਰ੍ਵਸਾਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪਿਣ੍ਯਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਿ । ਤਾਰਕੇਣਾਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਪੀਡਿਤਾਃ ਸ੍ਮੋ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸाक्षੀ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਤਾਰਕ ਰਾਖਸ ਦੇ ਰੋਜ਼-ਰਾਤ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।
ਸ਼ਿਵਾਙ੍ਗਜਾਦ੍ਵਧਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸ਼ਿਵੇ । ਸ਼ਿਵਾਙ੍ਗਨਾ ਤੁ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਜਾਨਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਿ
ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੋਣੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਪੁਰਤਃ ਕਿਂ ਵਾ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪਾਮਰੈਰ੍ਜਨੈਃ । ਏਤਦੁਦ੍ਦੇਸ਼ਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਪਰਂ ਤਰ੍ਕਯਾਮ੍ਬਿਕੇ
ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਇਹ ਗੱਲ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕਹੀ, ਬਾਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਸੋਚੋ, ਅੰਬਿਕਾ।
ਸਰ੍ਵਦਾ ਚਰਣਾਮ੍ਭੋਜੇ ਭਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਵ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ । ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨੀਯਮਿਦਂ ਮੁਖ੍ਯਮਪਰਂ ਦੇਹਹੇਤਵੇ
ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਰਹੇ। ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਮੁੱਖ ਮੰਗ ਹੈ, ਹੋਰ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਹੈ।
ਇਤਿ ਤੇषਾਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ । ਮਮ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਯਾ ਗੌਰੀ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਹਿਮਾਲਯੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਗੌਰੀ, ਹਿਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੇਗੀ।"
ਸ਼ਿਵਾਯ ਸਾ ਪ੍ਰਦੇਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਾ ਵਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਤਿ । ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਯਚ੍ਚਰਣਾਮ੍ਭੋਜੇ ਭੂਯਾਦ੍ਯੁष੍ਮਾਕਮਾਦਰਾਤ੍
ਉਹ ਗੌਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਭਕਤੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਧੇ।
ਹਿਮਾਲਯੋ ਹਿ ਮਨਸਾ ਮਾਮੁਪਾਸ੍ਤੇऽਤਿਭਕ੍ਤਿਤਃ । ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਜਨ੍ਮ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਕਰਂ ਮਤਮ੍
ਹਿਮਾਲਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਹਿਮਾਲਯੋऽਪਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾਤ੍ਯਨੁਗ੍ਰਹਕਰਂ ਵਚਃ । ਬਾष੍ਪੈਃ ਸਂਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਰਾਜ੍ਞੀਂ ਵਚੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਇਹ ਦਇਆ ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਮਹਤ੍ਤਰਂ ਤਂ ਕੁਰੁषੇ ਯਸ੍ਯਾਨੁਗ੍ਰਹਮਿਚ੍ਛਸਿ । ਨੋਚੇਤ੍ਕ੍ਵਾਹਂ ਜਡਃ ਸ੍ਥਾਣੁਃ ਕ੍ਵ ਤ੍ਵਂ ਸਚ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੋ, ਵੱਡਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੂਰਖ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ-ਚੇਤਨ ਦੀ ਮੂਰਤ।
ਅਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਂ ਜਨ੍ਮਸ਼ਤੈਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਪਿਤृਤ੍ਵਂ ਮਮਾਨਘੇ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦਿਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸਮਾਧਿਜੈਃ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਤਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਤਾ ਬਣਨਾ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ।
ਅਦ੍ਯ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਗਨ੍ਮਾਤਾ ਸੁਤਾਭਵਤ੍ । ਅਹੋ ਹਿਮਾਲਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਧਨ੍ਯੋऽਸੌ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨਿਤਿ
ਅੱਜ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਗਤ ਮਾਤਾ ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਵਾਹ, ਹਿਮਾਲਾ ਕਿੰਨਾ ਧਨਿਆ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ!
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਜਠਰੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਚ ਕੋਟਯਃ । ਸੈਵ ਯਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਜਾਤਾ ਕੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਮੋ ਭੁਵਿ
ਜਿਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਜਾਨੇऽਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤॄਣਾਂ ਕਿਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਪਰਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਸਾਯ ਯੇषਾਂ ਵਂਸ਼ੇऽਸ੍ਤਿ ਮਾਦृਸ਼ਃ
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ।
ਇਦਂ ਯਥਾ ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਮੇ ਕृਪਯਾ ਪ੍ਰੇਮਪੂਰ੍ਣਯਾ । ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਸਭ ਵੈਦਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸ।
ਯੋਗਂ ਚ ਭਕ੍ਤਿਸਹਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਵਦਸ੍ਵ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨਿ ਤ੍ਵਮੇਵਾਹਂ ਯਤੋ ਭਵੇਃ
ਯੋਗ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਦੱਸੋ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮੁਖਪਙ੍ਕਜਾ । ਵਕ੍ਤੁਮਾਰਭਤਾਮ੍ਬਾ ਸਾ ਰਹਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਗੂਹਿਤਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਦੇਵ੍ਯਾ ਵ੍ਯष੍ਟਿਸਮष੍ਟਿਰ੍ਪਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਜਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਚੋ ਮਮ । ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ
ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਨੇ فرمایا: ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕ ਸੁਣਨ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮੇਵਾਸ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਗਾਧਿਪ । ਤਦਾਤ੍ਮਰੂਪਂ ਚਿਤ੍ਸਂਵਿਤ੍ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਨਾਮਕਮ੍
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪਤਾ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮਨੌਪਮ੍ਯਮਨਾਮਯਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਕਾਚਿਤ੍ਸ੍ਵਤਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮਾਯੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਰਨਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਨ ਸਤੀ ਸਾ ਨਾਸਤੀ ਸਾ ਨੋਭਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਰੋਧਤਃ । ਏਤਦ੍ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਕਾਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁਭੂਤਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤਵ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਨਸਤਿਤਵ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ; ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਵਕਸ੍ਯੋष੍ਣਤੇਵੇਯਮੁष੍ਣਾਂਸ਼ੋਰਿਵ ਦੀਧਿਤਿਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੇਵੇਯਂ ਮਮੇਯਂ ਸਹਜਾ ਧ੍ਰੁਵਾ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ, ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਜੀਵਾਨਾਂ ਜੀਵਾਃ ਕਾਲਾਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਚਰੇ । ਅਭੇਦੇਨ ਵਿਲੀਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸੁषੁਪ੍ਤੌ ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਤ੍
ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਜੀਵ ਤੇ ਸਮੇਂ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸੁੱਥੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ।
ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਸਮਾਯੋਗਾਦਹਂ ਬੀਜਾਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤਾ । ਸ੍ਵਾਧਾਰਾਵਰਣਾਤ੍ਤਸ੍ਯਾ ਦੋषਤ੍ਵਂ ਚ ਸਮਾਗਤਮ੍
ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਬੀਜ ਦੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ; ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਢਕਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚੈਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮਾਯੋਗਾਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਪਰਿਣਾਮਾਚ੍ਚ ਸਮਵਾਯਿਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਆਧਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਚਿਤ੍ਤਾਂ ਤਪ ਇਤ੍ਯਾਹੁਸ੍ਤਮਃ ਕੇਚਿਜ੍ਜਡਂ ਪਰੇ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਾਯਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਪ੍ਯਜਾਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਜੜਤਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਗਿਆਨ, ਮਾਇਆ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਅਜਨਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਇਤਿ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸ਼ੈਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ । ਅਵਿਦ੍ਯਾਮਿਤਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵੇਦਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਚਿਨ੍ਤਕਾਃ
ਸ਼ਿਵ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਮਰਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਅਵਿਦਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿ ਨਿਗਮਾਦਿषੁ । ਤਸ੍ਯਾ ਜਡਤ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਨਾਸ਼ਾਤ੍ਤਤੋऽਸਤੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਜੜਤਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਚੈਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵੇ ਜਡਮੇਵ ਤਤ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਚ ਚੈਤਨ੍ਯਂ ਨ ਪਰੇਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੇ ਉਹ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਨਵਸ੍ਥਾਦੋषਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਸ੍ਵੇਨਾਪਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍ । ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤ੍ਰੀਵਿਰੋਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦ੍ਦੀਪਵਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍
ਅਨੰਤ ਲੜੀ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਚਿਰਾਗ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨਮਨ੍ਯੇषਾਂ ਭਾਸਕਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਰ੍ਵਤ । ਅਤ ਏਵ ਚ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧਸਂਵਿਤ੍ਤਨੋਰ੍ਮਮ
ਪਹਾੜ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਸਦੀਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।