ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਨਦ੍ਯ ਘੋਰੇਣ ਵਿषੇਣਾਧਿਕृਤੋऽਧੁਨਾ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਮਾਦਾਯ ਬਾਲਕਂ ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਃ
ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਹਿਰੀਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਚ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਾ ਨਿਪਪਾਤ ਹ । ਤਤਸ੍ਤਂ ਪਤਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ੈਵ੍ਯਾ ਚੈਵਮਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੈਵਿਆ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ—
ਅਯਂ ਸ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸ੍ਵਰੇਣੈਵੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਵਿਦ੍ਵਜ੍ਜਨਮਨਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
'ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਪਛਾਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਹਰੀਚੰਦ੍ਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਚੰਨ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'
ਤਥਾਸ੍ਯ ਨਾਸਿਕਾ ਤੁਙ੍ਗਾ ਤਿਲਪੁष੍ਪੋਪਮਾ ਸ਼ੁਭਾ । ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮੁਕੁਲਪ੍ਰਖ੍ਯਾਃ ਖ੍ਯਾਤਕੀਰ੍ਤੇਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਸ ਦੀ ਨੱਕ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ। ਦੰਦ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਮਾਗਤਃ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਸ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਿਹਾਯ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਂ ਸਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਪਤਿਤਂ ਪਤਿਮ੍
ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅੱਜ ਇਥੇ ਚੀਤਾ ਘਾਟ ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾ ਦੀਨਾ ਭਰ੍ਤृਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਤਿਪੀਡਿਤਾ । ਵੀਕ੍ਸ਼ਤੀ ਸਾ ਤਦਾਪਤਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਾ ਧਰਣੀਤਲੇ
ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖੁਸ਼ ਵੀ ਹੋਈ, ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਨਕੈਃ ਸਾ ਗਦ੍ਗਦਮਭਾषਤ । ਧਿਕ੍ਤ੍ਵਾਂ ਦੈਵ ਹ੍ਯਕਰੁਣ ਨਿਰ੍ਮਰ੍ਯਾਦ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਸ਼ ਆਈ, ਤਾਂ ਰੋਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀ—'ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਵੇ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ, ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਦਈ, ਬੇਇਨਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤਯੋਗ ਹੈਂ!'
ਯੇਨਾਯਮਮਰਪ੍ਰਖ੍ਯੋ ਨੀਤੋ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵਪਾਕਤਾਮ੍ । ਰਾਜ੍ਯਨਾਸ਼ਂ ਸੁਹृਤ੍ਤ੍ਯਾਗਂ ਭਾਰ੍ਯਾਤਨਯਵਿਕ੍ਰਯਮ੍
'ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਕੁੱਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ—ਰਾਜ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਦੋਸਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।'
ਪ੍ਰਾਪਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਯੇਨਾਦ੍ਯ ਚਾਣ੍ਡਾਲੋऽਯਂ ਕृਤੋ ਨृਪਃ । ਨਾਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਛਤ੍ਰਂ ਸਿਂਹਾਸਨਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਜ ਇਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਛਤਰੀ ਜਾਂ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਚਾਮਰਵ੍ਯਜਨੇ ਵਾਪਿ ਕੋऽਯਂ ਵਿਧਿਵਿਪਰ੍ਯਯਃ । ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵ੍ਰਜਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਾਜਾਨੋ ਭृਤ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਾਜਸੀ ਪੱਖੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਲਟਾ ਪਾਸਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਰਾਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਨੌਕਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ?
ਸ੍ਵੋਤ੍ਤਰੀਯੈਃ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਰਜਸ੍ਕਂ ਮਹੀਤਲਮ੍ । ਸੋऽਯਂ ਕਪਾਲਸਂਲਗ੍ਨੇ ਘਟੀਪਟਨਿਰਨ੍ਤਰੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਕਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਘੜੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਮृਤਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਸੂਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਲਗ੍ਨਕੇਸ਼ਸੁਦਾਰੁਣੇ । ਵਸਾਨਿष੍ਪਨ੍ਦਸਂਸ਼ੁष੍ਕਮਹਾਪਟਲਮਣ੍ਡਿਤੇ
ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਾਲ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਡੇ, ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਚਿੱਪੜ ਚੋਲੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਭਸ੍ਮਾਙ੍ਗਾਰਾਰ੍ਧਦਗ੍ਧਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾਸਂਘਟ੍ਟਭੀषਣੇ । ਗृਧ੍ਰਗੋਮਾਯੁਨਾਦਾਰ੍ਤੇ ਪੁष੍ਟਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਵਿਹਙ੍ਗਮੇ
ਅੱਧ-ਸੜੇ ਸੁਆਹ, ਕੋਲੇ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮੱੱਜਾ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੇ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਗਿੱਧਾਂ ਤੇ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ।
ਚਿਤਾਧੂਮਾਯਤਪਟੇ ਨੀਲੀਕृਤਦਿਗਨ੍ਤਰੇ । ਕੁਣਪਾਸ੍ਵਾਦਨਮੁਦਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕृष੍ਟਨਿਸ਼ਾਚਰੇ
ਚਿਤਾ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਕਾਲੀ ਹੋਈ ਚਾਦਰ ਤੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਨੀਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਰਤ੍ਯਮੇਧ੍ਯੇ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਦੁਃਖਪੀਡਿਤਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਥ ਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਕਣ੍ਠੇ ਰਾਜ੍ਞੋ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਾ
ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ।
ਕष੍ਟਂ ਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟਾ ਵਿਲਲਾਪਾਰ੍ਤਯਾ ਗਿਰਾ । ਰਾਜਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋऽਥ ਤਥ੍ਯਂ ਵਾ ਯਦੇਤਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਭਵਾਨ੍
ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋ ਪਈ: 'ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਕੀਕਤ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ?'
ਤਤ੍ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਮਹਾਭਾਗ ਮਨੋ ਵੈ ਮੁਹ੍ਯਤੇ ਮਮ । ਯਦ੍ਯੇਤਦੇਵ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮੇ ਸਹਾਯਤਾ
'ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ।'
ਤਥੈਵ ਵਿਪ੍ਰਦੇਵਾਦਿਪੂਜਨੇ ਸਤ੍ਯਪਾਲਨੇ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਃ ਕੁਤਃ ਸਤ੍ਯਂ ਨਾਰ੍ਜਵਂ ਨਾਨृਸ਼ਂਸਤਾ
'ਜਿਵੇਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਜੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੱਚ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਜਾਂ ਦਇਆ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?'
ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮਪਰਮਃ ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯਾਦਵਰੋਪਿਤਃ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋष੍ਣਂ ਸਗਦ੍ਗਦਃ
'ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੋ।' ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਆਹ ਭਰੀ ਤੇ ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਥਯਾਮਾਸ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗ੍ਯੈ ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਪਾਕਤਾਮ੍ । ਰੁਦਿਤ੍ਵਾ ਸਾ ਤੁ ਸੁਚਿਰਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋष੍ਣਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾ
ਉਸ ਨੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਚੰਡਾਲ ਬਣਿਆ। ਉਹ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰੋ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਆਹ ਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ।
ਸ੍ਵਪੁਤ੍ਰਮਰਣਂ ਭੀਰੁਰ੍ਯਥਾਵਤ੍ਤਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਤਥਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਪਪਾਤ ਮਹੀਤਲੇ
ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਮृਤਪੁਤ੍ਰਂ ਸਮਾਨੀਯ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਵਿਲਿਹਨ੍ਮੁਹੁਃ । ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਥੋ ਪ੍ਰਾਹ ਸ਼ੈਵ੍ਯਾ ਗਦ੍ਗਦਯਾ ਗਿਰਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਾਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਸ਼ੈਬਿਆ ਨੂੰ ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।
ਕੁਰੁष੍ਵ ਸ੍ਵਾਮਿਨਃ ਪ੍ਰੇष੍ਯਂ ਛੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋ ਮਮ । ਸ੍ਵਾਮਿਦ੍ਰੋਹੋ ਨ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਯ ਮਾਸਤ੍ਯੋ ਭਵ ਭੂਪਤੇ
'ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ—ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦੇ। ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ ਜੀ।'
ਮਾਸਤ੍ਯਂ ਤਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਰਦ੍ਰੋਹਸ੍ਤੁ ਪਾਤਕਮ੍ । ਏਤਦਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਰਾਜਾ ਤੁ ਪਪਾਤ ਭੁਵਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ
'ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰਾ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਲਲਾਪਾਤਿਦੁਃਖਿਤਃ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਕਥਂ ਪ੍ਰਿਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਚਨਂ ਤ੍ਵਤਿਨਿष੍ਠੁਰਮ੍
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੂੰ ਇਹਨਾ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ?'
ਯਦਸ਼ਕ੍ਯਂ ਭਵੇਦ੍ਵਕ੍ਤੁਂ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਥਮ੍ । ਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ - ਮਯਾ ਚ ਪੂਜਿਤਾ ਗੌਰੀ ਦੇਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
'ਜੋ ਗੱਲ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?' ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਗੌਰੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।'
ਭਵਿष੍ਯਸਿ ਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਹ੍ਯਨ੍ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਜਨ੍ਮਨਿ ਪ੍ਰਭੋ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਤਦਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਪਪਾਤ ਮਹੀਤਲੇ
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਬਣੇਂਗਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਮृਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਦਾ ਚੁਚੁਮ੍ਬ ਦੁਃਖਿਤੋ ਮੁਖਮ੍ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਪ੍ਰਿਯੇ ਨ ਰੋਚਤੇ ਦੀਰ੍ਘਂ ਕਾਲਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਮਯਾਸ਼ਿਤੁਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਪਿਆਰੀਏ, ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।'
ਨਾਤ੍ਮਾਯਤ੍ਤੋऽਹਂ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗਿ ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਮਨ੍ਦਭਾਗ੍ਯਤਾਮ੍ । ਚਾਣ੍ਡਾਲੇਨਾਨਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਪ੍ਰਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਜ੍ਵਲਨਂ ਯਦਿ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਵੇਖ। ਜੇ ਚੰਡਾਲ ਮੈਨੂੰ ਆਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲਦਾਸਤਾਂ ਯਾਸ੍ਯੇ ਪੁਨਰਪ੍ਯਨ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿ । ਨਰਕਂ ਚ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਖੇਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਦਾਰੁਣਮ੍
ਮੈਂ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਚੰਡਾਲਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ।