ਸ਼ਿਰਸ੍ਤੇ ਛੇਦਯਿष੍ਯਾਮਿ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਚੇਤ੍ਕਰਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਖਡ੍ਗਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਗਤੋ ਨृਪਃ
'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਮਾਰ ਸਕੇ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੜਗ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਣ ਲਈ ਚਲਿਆ।
ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਨृਪਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸਾ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਭੂਪਤਿਮ੍ । ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਸ੍ਵਮृਤ੍ਯੁਮਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ
ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੀ। ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯੁਵਾਚ - ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਾਕ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦਿ ਮਨ੍ਯਸੇ । ਮृਤਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਬਹਿਃ ਪੁਰਾਤ੍
ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਚੰਡਾਲਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ—ਜੇ ਤੂੰ ਮਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਕੁਝ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।
ਤਂ ਦਹਾਮਿ ਹਤਂ ਯਾਵਦਾਨਯਿਤ੍ਵਾ ਤਵਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ । ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦਸਿਨਾ ਘਾਤਯਸ੍ਵ ਮਾਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਲੈਣ ਦੇ। ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਜਾ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇ।
ਤੇਨਾਥ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੇषਿਤਾ ਬਾਲਕਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਸਾ ਜਗਾਮਾਤਿਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਵਿਪਲਨ੍ਤੀ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਠੀਕ ਹੈ,' ਤੇ ਉਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਦष੍ਟਂ ਹਿ ਬਾਲਕਮ੍ । ਹਾ ਪੁਤ੍ਰ ਹਾ ਵਤ੍ਸ ਸ਼ਿਸ਼ੋ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਦਤੀ ਮੁਹੁਃ
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੇ ਡਸੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, 'ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਹਾਏ ਲਾਡਲੇ! ਹਾਏ ਬੱਚੇ!'
ਕृਸ਼ਾ ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਮਲਿਨਾ ਪਾਂਸੁਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਭੂਮਿਮਾਗਤ੍ਯ ਬਾਲਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਵਿਸ਼ਦ੍ਭੁਵਿ
ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਪੀਲੀ, ਗੰਦੀ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਵਿਗੜੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਆਈ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
(ਰਾਜਨ੍ਨਦ੍ਯ ਸ੍ਵਬਾਲਂ ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਸੀਹ ਮਹੀਤਲੇ । ਰਮਮਾਣਂ ਸ੍ਵਸਖਿਭਿਰ੍ਦष੍ਟਂ ਦੁष੍ਟਾਹਿਨਾ ਮृਤਮ੍ ॥) ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਲਾਪਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ ਨਰਾਧਿਪਃ । ਸ਼ਵਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਗਤ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍ਤਦਾ
(ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਬੱਚਾ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ, ਪਰ ਬੁਰੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡਸਣ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ।) ਉਸਤਰੀ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਕਪੜਾ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਂ ਤਥਾ ਰੁਦਤੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਭੂਮਿਪਃ । ਚਿਰਪ੍ਰਵਾਸਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਂ ਪੁਨਰ੍ਜਾਤਾਮਿਵਾਬਲਾਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਰੋਂਦੀ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ—ਲੰਮੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਜਨਬੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗੀ।
ਸਾਪਿ ਤਂ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪੁਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਟਾਲਕਮ੍ । ਨਾਭ੍ਯਜਾਨਾਨ੍ਨृਪਵਰਂ ਸ਼ੁष੍ਕਵृਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਚੋਪਮਮ੍
ਉਹ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੀ, ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਭੂਮੌ ਨਿਪਤਿਤਂ ਬਾਲਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸ਼ੀਵਿषਪੀਡਿਤਮ੍ । ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਲਕ੍ਸ਼ਣੋਪੇਤਮਚਿਨ੍ਤਯਦਸੌ ਨृਪਃ
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਅਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਵਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਭਮੁਨ੍ਨਸਮਵ੍ਰਣਮ੍ । ਦਰ੍ਪਣਪ੍ਰਤਿਮੋਤ੍ਤੁਙ੍ਗਕਪੋਲਯੁਗਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ, ਸੁੰਦਰ, ਉੱਠਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਨ ਸੀ, ਉੱਚੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ।
ਨੀਲਾਨ੍ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਕੁਞ੍ਚਿਤਾਗ੍ਰਾਨ੍ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਦੀਰ੍ਘਾਂਸ੍ਤਰਙ੍ਗਿਣਃ । ਰਾਜੀਵਸਦृਸ਼ੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਓष੍ਠੌ ਬਿਮ੍ਬਫਲੋਪਮੌ
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ, ਲੰਮੇ, ਤੇ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ। ਅੱਖਾਂ ਕੌਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਹੋਠ ਪੱਕੇ ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਰਗੇ।
ਵਿਸ਼ਾਲਵਕ੍ਸ਼ਾ ਦੀਰ੍ਘਾਕ੍ਸ਼ੋ ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੂਨ੍ਨਤਾਂਸਕਃ । ਵਿਸ਼ਾਲਪਾਦੋ ਗਮ੍ਭੀਰਃਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਵਨੀਧਰਃ
ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ, ਅੱਖਾਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਮੋੜ ਉੱਠੇ ਹੋਏ, ਪੈਰ ਚੌੜੇ, ਆਵਾਜ਼ ਗਹਿਰੀ, ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਤਲੀਆਂ।
ਮृਣਾਲਪਾਦੋ ਗਮ੍ਭੀਰਨਾਭਿਰੁਦ੍ਧਤਕਨ੍ਧਰਃ । ਅਹੋ ਕष੍ਟਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇष ਕੁਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ
ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ, ਗਰਦਨ ਉੱਠੀ ਹੋਈ। ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਦੁਖ! ਕਿਸ ਰਾਜ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀ?
ਜਾਤੋ ਨੀਤਃ ਕृਤਾਨ੍ਤੇਨ ਕਾਲਪਾਸ਼ਾਦ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਏਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਥ ਤਂ ਬਾਲਂ ਮਾਤੁਰਙ੍ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਮ੍
ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇੰਝ, ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ 'ਚ ਪਿਆ ਬੱਚਾ ਵੇਖ ਕੇ—
ਸ੍ਮृਤਿਮਭ੍ਯਾਗਤੋ ਰਾਜਾ ਹਾਹੇਤ੍ਯਸ਼੍ਰੂਣ੍ਯਪਾਤਯਤ੍ । ਸੋऽਪ੍ਯੁਵਾਚ ਚ ਵਤ੍ਸੋ ਮੇ ਦਸ਼ਾਮੇਤਾਮੁਪਾਗਤਃ
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਗਈ, 'ਹਾਏ!' ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਅੰਸੂ ਵਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਝ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ।'
ਨੀਤੋ ਯਦਿ ਚ ਘੋਰੇਣ ਕृਤਾਨ੍ਤੇਨਾਤ੍ਮਨੋ ਵਸ਼ਮ੍ । ਵਿਚਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਸੌ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੇ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਇੰਝ ਸੋਚ ਕੇ, ਠੰਢਾ ਰਹਿਆ।
ਤਤੋ ਰਾਜ੍ਞੀ ਮਹਾਦੁਃਖਾਵੇਸ਼ਾਦਿਦਮਭਾषਤ । ਰਾਜ੍ਞ੍ਯੁਵਾਚ - ਹਾ ਵਤ੍ਸ ਕਸ੍ਯ ਪਾਪਸ੍ਯ ਤ੍ਵਪਧ੍ਯਾਨਾਦਿਦਂ ਮਹਤ੍
ਫਿਰ ਰਾਣੀ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ 'ਚ ਡੁੱਬੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ: ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹਾਏ ਲਾਡਲੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁਖ—'
ਦੁਃਖਮਾਪਤਿਤਂ ਘੋਰਂ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਹਾ ਨਾਥ ਰਾਜਨ੍ ਭਵਤਾ ਮਾਮਪਾਸ੍ਯ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਮ੍
ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੁਖ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ? ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਾਏ, ਸਾਥੀ, ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਦੁਖੀ ਛੱਡ ਨਾ ਦੇ।
ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਸਂਸ੍ਥੀਯਤੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧਂ ਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ । ਰਾਜ੍ਯਨਾਸ਼ਂ ਸੁਹृਤ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਭਾਰ੍ਯਾਤਨਯਵਿਕ੍ਰਯਃ
ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ—ਰਾਜ ਗਵਾ ਦੇਣਾ, ਦੋਸਤ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦੇਣਾ—ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਃ ਕਿਂ ਵਿਧਾਤਃ ਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਸ੍ਥਾਨਚ੍ਯੁਤਸ੍ਤਦਾ
ਹੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਹਰੀਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਜ੍ਞਾਯ ਦੇਵੀਂ ਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਨਿਧਨਂ ਗਤਮ੍ । ਕष੍ਟਂ ਮਮੈਵ ਪਤ੍ਨੀਯਂ ਬਾਲਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮੇ ਸੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ—'ਹਾਏ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਿੱਕਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।'
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪਪਾਤ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਤਿਜਗਾਮ ਹ । ਸਾ ਚ ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਜ੍ਞਾਯ ਤਾਮਵਸ੍ਥਾਮੁਪਾਗਤਮ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ। ਉਹ ਰਾਣੀ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਨਿਪਪਾਤਾਰ੍ਤਾ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾ ਧਰਣੀਤਲੇ । ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਰਾਜਪਤ੍ਨੀ ਚ ਤੌ ਸਮਮ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਵਿਲੇਪਤੁਃ ਸੁਸਨ੍ਤਪ੍ਤੌ ਸ਼ੋਕਭਾਰੇਣ ਪੀਡਿਤੌ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਹਾ ਵਤ੍ਸ ਸੁਕੁਮਾਰਂ ਤੇ ਵਦਨਂ ਕੁਞ੍ਚਿਤਾਲਕਮ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਜਾ ਆਖਣ ਲੱਗਾ—'ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਨਰਮ ਚਿਹਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ—'
ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮੇ ਮੁਖਂ ਦੀਨਂ ਹृਦਯਂ ਕਿਂ ਨ ਦੀਰ੍ਯਤੇ । ਤਾਤ ਤਾਤੇਤਿ ਮਧੁਰਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਸ੍ਵਯਮਾਗਤਮ੍
ਤੇਰਾ ਇਹ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ? ਤੂੰ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ 'ਪਿਤਾ ਜੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ' ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਪਗੁਹ੍ਯ ਕਦਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵਤ੍ਸਵਤ੍ਸੇਤਿ ਸੌਹृਦਾਤ੍ । ਕਸ੍ਯ ਜਾਨੁਪ੍ਰਣੀਤੇਨ ਪਿਙ੍ਗੇਨ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰੇਣੁਨਾ
ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੈਲਾ ਕਰੇਗੀ?
ਮਮੋਤ੍ਤਰੀਯਮੁਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਤਥਾਙ੍ਗਂ ਮਲਮੇष੍ਯਤਿ । ਨ ਵਾਲਂ ਮਮ ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਮਨੋ ਹृਦਯਨਨ੍ਦਨ
ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਕ ਵਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ।
(ਮਯਾਸਿ ਪਿਤृਮਾਨ੍ਪਿਤ੍ਰਾ ਵਿਕ੍ਰੀਤੋ ਯੇਨ ਵਸ੍ਤੁਵਤ੍ ।) ਗਤਂ ਰਾਜ੍ਯਮਸ਼ੇषਂ ਮੇ ਸਬਾਨ੍ਧਵਧਨਂ ਮਹਤ੍ । (ਹੀਨਦੈਵਾਨ੍ਨृਸ਼ਂਸੇਨ ਦृष੍ਟੋ ਮੇ ਤਨਯਸ੍ਤਤਃ ।) ਅਹਂ ਮਹਾਹਿਦष੍ਟਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਾਨਨਪਙ੍ਕਜਮ੍
(ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਿਉ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।) ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁੱਟ ਗਿਆ। (ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ।) ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।