ਆਜਨ੍ਮਤਸ੍ਤਤੋ ਯਤ੍ਨਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਧੇ ਤਵ । ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ - ਸ੍ਵਾਮਿਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਦੁष੍ਟ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇऽਪਰਮ੍
ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮਾੜੇ, ਹੋਰ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ?
ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਵੇਤਨਂ ਮੇऽਦ੍ਯ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਸਿ । ਯਃ ਸ੍ਵਾਮਿਵੇਤਨਂ ਗृਹ੍ਯ ਸ੍ਵਾਮਿਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਤਿ
ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਤੂੰ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਮਾਲਕ ਦੀ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਲਕ ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਨਰਕਾਨ੍ਨਿष੍ਕृਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਾਯੁਤੈਰਪਿ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਚਾਣ੍ਡਾਲਨਾਥ ਮੇ ਦੇਹਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮਨ੍ਯਤ੍ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍
ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚਾਂਡਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਦੱਸੋ।
ਸ੍ਵਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਘਾਤਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਘਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਤਵ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍
ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਵੈਰੀ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਦੇਵ ਦੇਵੋਰਗੈਃ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪਿ ਸਂਯੁਤਮ੍ । ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਮਪਿ ਜੇष੍ਯਾਮਿ ਨਿਹਤ੍ਯ ਨਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸ਼ਰੈਃ
ਮੈਂ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ—even ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗਾ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ । ਚਾਣ੍ਡਾਲਃ ਕੁਪਿਤਃ ਪ੍ਰਾਹ ਵੇਪਮਾਨਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍
ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਾਂਡਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੰਪਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ - (ਨੈਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੁਘਟਿਤਂ ਯਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਦਾਸਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍) ਚਾਣ੍ਡਾਲਦਾਸਤਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਣਾਂ ਭਾषਸੇ ਵਚਃ । ਦਾਸ ਕਿਂ ਬਹੁਨਾ ਨੂਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਗਦਤੋ ਵਚਃ
ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: (ਇਹ ਗੱਲ ਦਾਸ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ)। ਚਾਂਡਾਲ ਦਾ ਦਾਸ ਬਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਦਾਸ, ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ, ਨਿਸਚਿਤ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਨਿਰ੍ਲਜ੍ਜ ਤਵ ਚੇਦਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਾਪਭਯਂ ਹृਦਿ । ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਦਾਸਤਾਂ ਯਾਤਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਸ੍ਯ ਤੁ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ
ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਲਾਜ ਜਾਂ ਪਾਪ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਂਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਸੀ ਕਿਉਂ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ?
ਗृਹਾਣੈਨਂ ਤਤਃ ਖਡ੍ਗਮਸ੍ਯਾਸ਼੍ਛਿਨ੍ਧਿ ਸ਼ਿਰੋऽਮ੍ਬੁਜਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਥ ਚਾਣ੍ਡਾਲੋ ਰਾਜ੍ਞੇ ਖਡ੍ਗਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍
ਇਹ ਖੜਗ ਲੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸਿਰ ਕੱਟ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਖੜਗ ਦਿੱਤਾ।
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਰਾਜ੍ਞੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋਦ੍ਯੋਗਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਤਤੋऽਥ ਭੂਪਤਿਃ ਪ੍ਰਾਹ ਰਾਜ੍ਞੀਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਧੋਮੁਖਃ । ਅਤ੍ਰੋਪਵਿਸ਼੍ਯਤਾਂ ਬਾਲੇ ਪਾਪਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋ ਮਮ
ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ: ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਬੱਚੀ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ, ਪਾਪੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਬੈਠ ਜਾ।'
ਸ਼ਿਰਸ੍ਤੇ ਛੇਦਯਿष੍ਯਾਮਿ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਚੇਤ੍ਕਰਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਖਡ੍ਗਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਗਤੋ ਨृਪਃ
'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਮਾਰ ਸਕੇ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੜਗ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਣ ਲਈ ਚਲਿਆ।
ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਨृਪਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸਾ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਭੂਪਤਿਮ੍ । ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਸ੍ਵਮृਤ੍ਯੁਮਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ
ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੀ। ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯੁਵਾਚ - ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਾਕ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦਿ ਮਨ੍ਯਸੇ । ਮृਤਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਬਹਿਃ ਪੁਰਾਤ੍
ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਚੰਡਾਲਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ—ਜੇ ਤੂੰ ਮਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਕੁਝ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।
ਤਂ ਦਹਾਮਿ ਹਤਂ ਯਾਵਦਾਨਯਿਤ੍ਵਾ ਤਵਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ । ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦਸਿਨਾ ਘਾਤਯਸ੍ਵ ਮਾਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਲੈਣ ਦੇ। ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਜਾ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇ।
ਤੇਨਾਥ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੇषਿਤਾ ਬਾਲਕਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਸਾ ਜਗਾਮਾਤਿਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਵਿਪਲਨ੍ਤੀ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਠੀਕ ਹੈ,' ਤੇ ਉਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਦष੍ਟਂ ਹਿ ਬਾਲਕਮ੍ । ਹਾ ਪੁਤ੍ਰ ਹਾ ਵਤ੍ਸ ਸ਼ਿਸ਼ੋ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਦਤੀ ਮੁਹੁਃ
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੇ ਡਸੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, 'ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਹਾਏ ਲਾਡਲੇ! ਹਾਏ ਬੱਚੇ!'
ਕृਸ਼ਾ ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਮਲਿਨਾ ਪਾਂਸੁਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਭੂਮਿਮਾਗਤ੍ਯ ਬਾਲਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਵਿਸ਼ਦ੍ਭੁਵਿ
ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਪੀਲੀ, ਗੰਦੀ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਵਿਗੜੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਆਈ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
(ਰਾਜਨ੍ਨਦ੍ਯ ਸ੍ਵਬਾਲਂ ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਸੀਹ ਮਹੀਤਲੇ । ਰਮਮਾਣਂ ਸ੍ਵਸਖਿਭਿਰ੍ਦष੍ਟਂ ਦੁष੍ਟਾਹਿਨਾ ਮृਤਮ੍ ॥) ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਲਾਪਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ ਨਰਾਧਿਪਃ । ਸ਼ਵਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਗਤ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍ਤਦਾ
(ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਬੱਚਾ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ, ਪਰ ਬੁਰੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡਸਣ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ।) ਉਸਤਰੀ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਕਪੜਾ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਂ ਤਥਾ ਰੁਦਤੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਭੂਮਿਪਃ । ਚਿਰਪ੍ਰਵਾਸਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਂ ਪੁਨਰ੍ਜਾਤਾਮਿਵਾਬਲਾਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਰੋਂਦੀ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ—ਲੰਮੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਜਨਬੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗੀ।
ਸਾਪਿ ਤਂ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪੁਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਟਾਲਕਮ੍ । ਨਾਭ੍ਯਜਾਨਾਨ੍ਨृਪਵਰਂ ਸ਼ੁष੍ਕਵृਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਚੋਪਮਮ੍
ਉਹ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੀ, ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਭੂਮੌ ਨਿਪਤਿਤਂ ਬਾਲਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸ਼ੀਵਿषਪੀਡਿਤਮ੍ । ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਲਕ੍ਸ਼ਣੋਪੇਤਮਚਿਨ੍ਤਯਦਸੌ ਨृਪਃ
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਅਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਵਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਭਮੁਨ੍ਨਸਮਵ੍ਰਣਮ੍ । ਦਰ੍ਪਣਪ੍ਰਤਿਮੋਤ੍ਤੁਙ੍ਗਕਪੋਲਯੁਗਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ, ਸੁੰਦਰ, ਉੱਠਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਨ ਸੀ, ਉੱਚੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ।
ਨੀਲਾਨ੍ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਕੁਞ੍ਚਿਤਾਗ੍ਰਾਨ੍ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਦੀਰ੍ਘਾਂਸ੍ਤਰਙ੍ਗਿਣਃ । ਰਾਜੀਵਸਦृਸ਼ੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਓष੍ਠੌ ਬਿਮ੍ਬਫਲੋਪਮੌ
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ, ਲੰਮੇ, ਤੇ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ। ਅੱਖਾਂ ਕੌਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਹੋਠ ਪੱਕੇ ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਰਗੇ।
ਵਿਸ਼ਾਲਵਕ੍ਸ਼ਾ ਦੀਰ੍ਘਾਕ੍ਸ਼ੋ ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੂਨ੍ਨਤਾਂਸਕਃ । ਵਿਸ਼ਾਲਪਾਦੋ ਗਮ੍ਭੀਰਃਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਵਨੀਧਰਃ
ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ, ਅੱਖਾਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਮੋੜ ਉੱਠੇ ਹੋਏ, ਪੈਰ ਚੌੜੇ, ਆਵਾਜ਼ ਗਹਿਰੀ, ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਤਲੀਆਂ।
ਮृਣਾਲਪਾਦੋ ਗਮ੍ਭੀਰਨਾਭਿਰੁਦ੍ਧਤਕਨ੍ਧਰਃ । ਅਹੋ ਕष੍ਟਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇष ਕੁਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ
ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ, ਗਰਦਨ ਉੱਠੀ ਹੋਈ। ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਦੁਖ! ਕਿਸ ਰਾਜ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀ?
ਜਾਤੋ ਨੀਤਃ ਕृਤਾਨ੍ਤੇਨ ਕਾਲਪਾਸ਼ਾਦ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਏਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਥ ਤਂ ਬਾਲਂ ਮਾਤੁਰਙ੍ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਮ੍
ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇੰਝ, ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ 'ਚ ਪਿਆ ਬੱਚਾ ਵੇਖ ਕੇ—
ਸ੍ਮृਤਿਮਭ੍ਯਾਗਤੋ ਰਾਜਾ ਹਾਹੇਤ੍ਯਸ਼੍ਰੂਣ੍ਯਪਾਤਯਤ੍ । ਸੋऽਪ੍ਯੁਵਾਚ ਚ ਵਤ੍ਸੋ ਮੇ ਦਸ਼ਾਮੇਤਾਮੁਪਾਗਤਃ
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਗਈ, 'ਹਾਏ!' ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਅੰਸੂ ਵਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਝ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ।'
ਨੀਤੋ ਯਦਿ ਚ ਘੋਰੇਣ ਕृਤਾਨ੍ਤੇਨਾਤ੍ਮਨੋ ਵਸ਼ਮ੍ । ਵਿਚਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਸੌ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੇ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਇੰਝ ਸੋਚ ਕੇ, ਠੰਢਾ ਰਹਿਆ।
ਤਤੋ ਰਾਜ੍ਞੀ ਮਹਾਦੁਃਖਾਵੇਸ਼ਾਦਿਦਮਭਾषਤ । ਰਾਜ੍ਞ੍ਯੁਵਾਚ - ਹਾ ਵਤ੍ਸ ਕਸ੍ਯ ਪਾਪਸ੍ਯ ਤ੍ਵਪਧ੍ਯਾਨਾਦਿਦਂ ਮਹਤ੍
ਫਿਰ ਰਾਣੀ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ 'ਚ ਡੁੱਬੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ: ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹਾਏ ਲਾਡਲੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁਖ—'
ਦੁਃਖਮਾਪਤਿਤਂ ਘੋਰਂ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਹਾ ਨਾਥ ਰਾਜਨ੍ ਭਵਤਾ ਮਾਮਪਾਸ੍ਯ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਮ੍
ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੁਖ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ? ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਾਏ, ਸਾਥੀ, ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਦੁਖੀ ਛੱਡ ਨਾ ਦੇ।