ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇ ਗਤੇ ਰਾਜਾ ਤਤਃ ਸ਼ੋਕਮੁਪਾਗਤਃ । ਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਮੁਹੁਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚੋਚ੍ਚੈਰਧੋਮੁਖਃ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ।
ਵਿਤ੍ਤਕ੍ਰੀਤੇਨ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਤਿਰ੍ਮਯਾ ਪ੍ਰੇਤੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਤ੍ਵਰਾਯੁਕ੍ਤੋ ਯਾਮੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ ਧਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਬੋਲ ਲਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਹੈ।
ਅਥਾਜਗਾਮ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਰੂਪਧृਕ੍ । ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਵਿਕृਤੋਰਸ੍ਕਃ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲੋ ਦਨ੍ਤੁਰੋऽਘृਣੀ
ਫਿਰ ਧਰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ: ਬਹੁਤ ਬਦਬੂਦਾਰ, ਛਾਤੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ, ਦਾਡ਼ੀ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਉਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਦਇਆ ਤੋਂ ਖਾਲੀ।
ਕृष੍ਣੋ ਲਮ੍ਬੋਦਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਰਾਲਃ ਪੁਰੁषਾਧਮਃ । ਹਸ੍ਤਜਰ੍ਜਰਯष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਵਮਾਲ੍ਯੈਰਲਙ੍ਕृਤਃ
ਕਾਲਾ, ਪੇਟ ਵੱਡਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਭਿਆਨਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮਾ ਆਦਮੀ; ਹੱਥ ਵਿਚ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਾਠੀ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ - ਅਹਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਦਾਸਤ੍ਵੇ ਭृਤ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ਮਮ । ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੌਲ੍ਯਂ ਕਿਮੇਤਤ੍ਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ
ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਗੁਲਾਮੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਮੁੱਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਂ ਤਾਦृਸ਼ਮਥਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕ੍ਰੂਰਦृष੍ਟਿਂ ਸੁਨਿਰ੍ਘृਣਮ੍ । ਵਦਨ੍ਤਮਤਿਦੁਃਸ਼ੀਲਂ ਕਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਹ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੇਖ ਕੇ — ਕਠੋਰ ਚਿਹਰਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਦਇਆ ਰਹਿਤ, ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਸੁਭਾਵ — ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?'
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ - ਚਾਣ੍ਡਾਲੋऽਹਮਿਹ ਖ੍ਯਾਤਃ ਪ੍ਰਵੀਰੇਤਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਸ਼ਾਸਨੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਤਿष੍ਠ ਮृਤਚੈਲਾਪਹਾਰਕਃ
ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਚੰਡਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਵੀਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀਆਂ ਕਪੜੀਆਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਾਪਿ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਵਿਤਿ ਮਤਿਰ੍ਮਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ: ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਉਹ ਲੈ ਲਵੇ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮੋ ਧਰ੍ਮੋ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਯ ਚ ਮਧ੍ਯਮਃ । ਅਧਮਸ੍ਯਾਧਮਸ਼੍ਚੈਵ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ
ਉੱਚੇ ਲਈ ਉੱਚਾ ਧਰਮ, ਮੱਧਮ ਲਈ ਮੱਧਮ, ਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਲਈ ਨਿਕੰਮਾ — ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ ਏਵਮੇਵ ਤ੍ਵਯਾ ਧਰ੍ਮਃ ਕਥਿਤੋ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ । ਅਵਿਚਾਰ੍ਯ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਜਨ੍ਨਧੁਨੋਕ੍ਤਂ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਪਰ ਤੂੰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਚਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਬ੍ਰੂਤੇ ਸੋऽਭੀष੍ਟਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ । ਸਾਮਾਨ੍ਯਮੇਵ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਵਿਚਾਰ੍ਯ ਤ੍ਵਯਾਨਘ
ਜੋ ਸੋਚ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਆਮ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸੋਚੇ ਬਿਨਾ ਕਿਹਾ।
ਯਦਿ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੇ ਗृਹੀਤੋऽਸਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਅਸਤ੍ਯਾਨ੍ਨਰਕੇ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਰੂਰੇ ਨਰਾਧਮਃ
ਜੇ ਸੱਚ ਤੇਰਾ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ — ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਠੋਰ ਤੇ ਨਿਕੰਮਾ ਆਦਮੀ, ਤੁਰੰਤ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਤਾ ਸਾਧ੍ਵੀ ਨ ਵਰਾ ਮੇ ਹ੍ਯਸਤ੍ਯਤਾ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਵਦਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਪੋਨਿਧਿਃ
ਇਸ ਲਈ, ਚੰਡਾਲ, ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦਾ; ਮੇਰਾ ਇਕੋ ਹੀ ਵਰ ਹੈ — ਸਚਾਈ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ, ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਆ ਗਿਆ।
ਕ੍ਰੋਧਾਮਰ੍षਵਿਵृਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਹ ਚੇਦਂ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ । ਚਾਣ੍ਡਾਲੋऽਯਂ ਮਨਸ੍ਥਂ ਤੇ ਦਾਤੁਂ ਵਿਤ੍ਤਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਫੜਕਦੀਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਚੰਡਾਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਧਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈ।
ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਦੀਯਤੇ ਮਹ੍ਯਮਸ਼ੇषਾ ਯਜ੍ਞਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਭਗਵਨ੍ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ੋਤ੍ਥਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੇਦ੍ਮਿ ਕੌਸ਼ਿਕ
ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਯਜਨ ਦਕਸ਼ਣਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ? ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਨ, ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕੌਸ਼ਿਕ।
ਕਥਂ ਚਾਣ੍ਡਾਲਦਾਸਤ੍ਵਂ ਗਮਿष੍ਯੇ ਵਿਤ੍ਤਕਾਮਤਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਯਦਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲਵਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਰਯਜਂ ਮਮ
ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ ਧਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੇਚ ਕੇ ਮਿਲਿਆ —
ਨ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਸਿ ਚੇਤ੍ਤਰ੍ਹਿ ਸ਼ਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਦਥਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਦ੍ਦੇਹਿ ਮੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਧਨਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਦਕਸ਼ਣਾ ਦਾ ਧਨ ਦੇ।
ਵਿਨਾ ਚਾਣ੍ਡਾਲਮਧੁਨਾ ਨਾਨ੍ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਨਪ੍ਰਦਃ । ਧਨੇਨਾਹਂ ਵਿਨਾ ਰਾਜਨ੍ਨ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਹੁਣ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ; ਧਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਮੇਵ ਮੇ ਵਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਸਿ ਚੇਨ੍ਨृਪ । ਦਿਨੇऽਰ੍ਧਘਟਿਕਾਸ਼ੇषੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸ਼ਾਪਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇ
ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਧਨ ਨਾ ਦੇਵੇਂ, ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੱਧ ਘੜੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਮृਤ੍ਵਵਚ੍ਛ੍ਰਿਤਜੀਵਿਤਃ । ਪ੍ਰਸੀਦੇਤਿ ਵਦਨ੍ਪਾਦੌ ऋषੇਰ੍ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਿਹ੍ਵਲਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸਚੰਦਰ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲੇ, 'ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।'
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਦਾਸੋऽਸ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦੀਨੋऽਸ੍ਮਿ ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਕष੍ਟਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਸਙ੍ਕਰਃ
ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਰਾ ਭਗਤ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ; ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਚੰਡਾਲ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਆਈ ਹੈ।
ਭਵੇਯਂ ਵਿਤ੍ਤਸ਼ੇषੇਣ ਤਵ ਕਰ੍ਮਕਰੋ ਵਸ਼ਃ । ਤਵੈਵ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਪ੍ਰੇष੍ਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤਕਃ
ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਨੌਕਰ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਰਹਾਂ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਾਂ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਏਵਮਸ੍ਤੁ ਮਹਾਰਾਜ ਮਮੈਵ ਭਵ ਕਿਙ੍ਕਰਃ । ਕਿਂਤੁ ਮਦ੍ਵਚਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਨਰਾਧਿਪ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਠੀਕ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ; ਮੇਰਾ ਨੌਕਰ ਬਣ ਜਾ। ਪਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣੇ ਪੈਣਗੇ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਏਵਮੁਕ੍ਤੇऽਥ ਵਚਨੇ ਰਾਜਾ ਹਰ੍षਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਮਨ੍ਯਤ ਪੁਨਰ੍ਜਾਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਾਹ ਕੌਸ਼ਿਕਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮਿਆ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
ਤਵਾਦੇਸ਼ਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਸਦੈਵਾਹਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਆਦੇਸ਼ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਤਵਾਨਘ
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦਾ ਰਹਾਂਗਾ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਦੱਸੋ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ?
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਗਚ੍ਛ ਮਦ੍ਦਾਸਮੌਲ੍ਯਂ ਕਿਂ ਮੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸਿ । ਗृਹਾਣ ਦਾਸਂ ਮੌਲ੍ਯੇਨ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਤਵਾਧੁਨਾ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਡਾਲ, ਇੱਥੇ ਆ; ਮੇਰੇ ਨੌਕਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੂੰ ਕੀ ਦੇਵੇਂਗਾ? ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨੌਕਰ ਕੀਮਤ ਦੇ ਕੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਲੈ ਲੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਦਾਸੇਨ ਮੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਤ੍ਤਾਸ਼ਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮਮ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤੇਨ ਸ੍ਵਪਚੋ ਹृष੍ਟਮਾਨਸਃ
ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤਾਂ ਧਨ ਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ।
ਆਗਤ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਮਭਾषਤ । ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ - ਦਸ਼ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਚ ਮਣ੍ਡਲੇ
ਉਹ ਤੁਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਬੋਲੇ। ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ,
ਭੂਮਿਂ ਰਤ੍ਨਮਯੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਾਸ੍ਯੇ ਤੇऽਹਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਅਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਯਣੇਨੇਯਮਾਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਹਤਾ ਤ੍ਵਯਾ
ਮੈਂ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਤੇਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਤੋ ਰਤ੍ਨਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਮੌਕ੍ਤਿਕੈਃ । ਚਾਣ੍ਡਾਲੇਨ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਾਨਿ ਜਗ੍ਰਾਹ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਸੋਨੇ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਹ ਲੈ ਲਏ।