ਏਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਕਿਮਨੇਨ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਿਤੇਨ ਤਵਾਨਘ
ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈ, ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਹ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਸ਼ੋਕਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨਾਨੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ऋषਿਰੁਵਾਚ - ਅਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨੈਵ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਸ਼ਸ੍ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਮੇ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨੇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਸਿਰਫ ਚੰਗਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯਾਗਮਨਂ ਰਾਜਨ੍ ਕਥਯਸ੍ਵ ਯਥਾਤਥਮ੍ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਮਯਾ ਦੇਵੀ ਤੁ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਿਕ੍ਰੀਤਾ ਕੋਟਿਸਮ੍ਮਿਤੈਃ । ਨਿष੍ਕੈਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰੋਹਿਤਾਖ੍ਯੋ ਵਿਕ੍ਰੀਤੋऽਰ੍ਬੁਦਸਂਖ੍ਯਯਾ । ਵਿਪ੍ਰੈਕਾਦਸ਼ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਗृਹਾਣ ਮੇ
ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਮੈਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਰੋਹਿਤਾ ਨਾਮ ਦਾ, ਇੱਕ ਕਰੋੜ 'ਤੇ ਵੇਚਿਆ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਕਰੋੜ ਸੋਨਾ ਲੈ ਲੋ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਤਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਲਮਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦਾਰਵਿਕ੍ਰਯਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ਸ਼ੋਕਾਭਿਭੂਤਂ ਰਾਜਾਨਂ ਕੁਪਿਤਃ ਕੌਸ਼ਿਕੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਦੌਲਤ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
ऋषਿਰੁਵਾਚ - ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨੈषਾ ਭਵਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ । ਅਨ੍ਯਦੁਤ੍ਪਾਦਯ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਯੇਨ ਸਾ ਭਵੇਤ੍
ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੀ ਠੀਕ ਫੀਸ ਨਹੀਂ; ਜਲਦੀ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕੇ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਨ੍ਧੋ ਮਮੇਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਸਦृਸ਼ੀਂ ਯਦਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਮਨ੍ਯਸੇ ਤਰ੍ਹਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਪਰਂ ਬਲਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਇਹ ਫੀਸ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ।
ਤਪਸੋऽਸ੍ਯ ਸੁਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਮਲਸ੍ਯ ਚ । ਮਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ ਚੋਗ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਸ੍ਯ ਚ
ਮੇਰੀ ਕਠੋਰ ਤਪस्या ਦੀ ਤਾਕਤ, ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ, ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ।
ਰਾਜੋਵਾਚ - ਅਨ੍ਯਦ੍ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਭਗਵਨ੍ ਕਾਲਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਅਧੁਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਰੀਤਾ ਪਤ੍ਨੀ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਬਾਲਕਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਹੁਣ ਤਕ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵੇਚੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋऽਯਂ ਦਿਵਸਸ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪ । ਏष ਏਵ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਮੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੋਤ੍ਤਰਂ ਤ੍ਵਯਾ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਹੈ; ਉਤਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ।
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਪਾਖ੍ਯਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਂ ਨਿਰ੍ਘृਣਂ ਨਿष੍ਠੁਰਂ ਵਚਃ । ਤਦਾਦਾਯ ਧਨਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਕੁਪਿਤਃ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਯਯੌ
ਹਰਿਸਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾ ਦਇਆ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਫੀਸ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇ ਗਤੇ ਰਾਜਾ ਤਤਃ ਸ਼ੋਕਮੁਪਾਗਤਃ । ਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਮੁਹੁਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚੋਚ੍ਚੈਰਧੋਮੁਖਃ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ।
ਵਿਤ੍ਤਕ੍ਰੀਤੇਨ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਤਿਰ੍ਮਯਾ ਪ੍ਰੇਤੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਤ੍ਵਰਾਯੁਕ੍ਤੋ ਯਾਮੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ ਧਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਬੋਲ ਲਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਹੈ।
ਅਥਾਜਗਾਮ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਰੂਪਧृਕ੍ । ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਵਿਕृਤੋਰਸ੍ਕਃ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲੋ ਦਨ੍ਤੁਰੋऽਘृਣੀ
ਫਿਰ ਧਰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ: ਬਹੁਤ ਬਦਬੂਦਾਰ, ਛਾਤੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ, ਦਾਡ਼ੀ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਉਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਦਇਆ ਤੋਂ ਖਾਲੀ।
ਕृष੍ਣੋ ਲਮ੍ਬੋਦਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਰਾਲਃ ਪੁਰੁषਾਧਮਃ । ਹਸ੍ਤਜਰ੍ਜਰਯष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਵਮਾਲ੍ਯੈਰਲਙ੍ਕृਤਃ
ਕਾਲਾ, ਪੇਟ ਵੱਡਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਭਿਆਨਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮਾ ਆਦਮੀ; ਹੱਥ ਵਿਚ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਾਠੀ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ - ਅਹਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਦਾਸਤ੍ਵੇ ਭृਤ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ਮਮ । ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੌਲ੍ਯਂ ਕਿਮੇਤਤ੍ਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ
ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਗੁਲਾਮੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਮੁੱਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਂ ਤਾਦृਸ਼ਮਥਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕ੍ਰੂਰਦृष੍ਟਿਂ ਸੁਨਿਰ੍ਘृਣਮ੍ । ਵਦਨ੍ਤਮਤਿਦੁਃਸ਼ੀਲਂ ਕਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਹ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੇਖ ਕੇ — ਕਠੋਰ ਚਿਹਰਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਦਇਆ ਰਹਿਤ, ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਸੁਭਾਵ — ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?'
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ - ਚਾਣ੍ਡਾਲੋऽਹਮਿਹ ਖ੍ਯਾਤਃ ਪ੍ਰਵੀਰੇਤਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਸ਼ਾਸਨੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਤਿष੍ਠ ਮृਤਚੈਲਾਪਹਾਰਕਃ
ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਚੰਡਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਵੀਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀਆਂ ਕਪੜੀਆਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਾਪਿ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਵਿਤਿ ਮਤਿਰ੍ਮਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ: ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਉਹ ਲੈ ਲਵੇ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮੋ ਧਰ੍ਮੋ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਯ ਚ ਮਧ੍ਯਮਃ । ਅਧਮਸ੍ਯਾਧਮਸ਼੍ਚੈਵ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ
ਉੱਚੇ ਲਈ ਉੱਚਾ ਧਰਮ, ਮੱਧਮ ਲਈ ਮੱਧਮ, ਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਲਈ ਨਿਕੰਮਾ — ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ ਏਵਮੇਵ ਤ੍ਵਯਾ ਧਰ੍ਮਃ ਕਥਿਤੋ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ । ਅਵਿਚਾਰ੍ਯ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਜਨ੍ਨਧੁਨੋਕ੍ਤਂ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਪਰ ਤੂੰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਚਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਬ੍ਰੂਤੇ ਸੋऽਭੀष੍ਟਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ । ਸਾਮਾਨ੍ਯਮੇਵ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਵਿਚਾਰ੍ਯ ਤ੍ਵਯਾਨਘ
ਜੋ ਸੋਚ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਆਮ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸੋਚੇ ਬਿਨਾ ਕਿਹਾ।
ਯਦਿ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੇ ਗृਹੀਤੋऽਸਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਅਸਤ੍ਯਾਨ੍ਨਰਕੇ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਰੂਰੇ ਨਰਾਧਮਃ
ਜੇ ਸੱਚ ਤੇਰਾ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ — ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਠੋਰ ਤੇ ਨਿਕੰਮਾ ਆਦਮੀ, ਤੁਰੰਤ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਤਾ ਸਾਧ੍ਵੀ ਨ ਵਰਾ ਮੇ ਹ੍ਯਸਤ੍ਯਤਾ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਵਦਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਪੋਨਿਧਿਃ
ਇਸ ਲਈ, ਚੰਡਾਲ, ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦਾ; ਮੇਰਾ ਇਕੋ ਹੀ ਵਰ ਹੈ — ਸਚਾਈ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ, ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਆ ਗਿਆ।
ਕ੍ਰੋਧਾਮਰ੍षਵਿਵृਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਹ ਚੇਦਂ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ । ਚਾਣ੍ਡਾਲੋऽਯਂ ਮਨਸ੍ਥਂ ਤੇ ਦਾਤੁਂ ਵਿਤ੍ਤਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਫੜਕਦੀਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਚੰਡਾਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਧਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈ।
ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਦੀਯਤੇ ਮਹ੍ਯਮਸ਼ੇषਾ ਯਜ੍ਞਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਭਗਵਨ੍ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ੋਤ੍ਥਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੇਦ੍ਮਿ ਕੌਸ਼ਿਕ
ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਯਜਨ ਦਕਸ਼ਣਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ? ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਨ, ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕੌਸ਼ਿਕ।
ਕਥਂ ਚਾਣ੍ਡਾਲਦਾਸਤ੍ਵਂ ਗਮਿष੍ਯੇ ਵਿਤ੍ਤਕਾਮਤਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਯਦਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲਵਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਰਯਜਂ ਮਮ
ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ ਧਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੇਚ ਕੇ ਮਿਲਿਆ —
ਨ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਸਿ ਚੇਤ੍ਤਰ੍ਹਿ ਸ਼ਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਦਥਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਦ੍ਦੇਹਿ ਮੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਧਨਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਦਕਸ਼ਣਾ ਦਾ ਧਨ ਦੇ।
ਵਿਨਾ ਚਾਣ੍ਡਾਲਮਧੁਨਾ ਨਾਨ੍ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਨਪ੍ਰਦਃ । ਧਨੇਨਾਹਂ ਵਿਨਾ ਰਾਜਨ੍ਨ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਹੁਣ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ; ਧਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਮੇਵ ਮੇ ਵਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਸਿ ਚੇਨ੍ਨृਪ । ਦਿਨੇऽਰ੍ਧਘਟਿਕਾਸ਼ੇषੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸ਼ਾਪਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇ
ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਧਨ ਨਾ ਦੇਵੇਂ, ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੱਧ ਘੜੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਮृਤ੍ਵਵਚ੍ਛ੍ਰਿਤਜੀਵਿਤਃ । ਪ੍ਰਸੀਦੇਤਿ ਵਦਨ੍ਪਾਦੌ ऋषੇਰ੍ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਿਹ੍ਵਲਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸਚੰਦਰ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲੇ, 'ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।'