ਕੋ ਮਾਮੁਦ੍ਧਰਤੇ ਦੇਵਿ ਪੌਰਾਣਾਖ੍ਯਾਨਵਿਸ੍ਤਰੈਃ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਪਸ਼੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਃ ਕਸ਼ਾਘਾਤੈਃ ਸੁਦਾਰੁਣੈਃ
'ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਉੱਠਾਏਗਾ?' ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਕਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਰੜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।'
ਘਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਸ਼ੋ ਨੇਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ । ਨੀਯਮਾਨੌ ਤੁ ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰੌ ਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮਾਰ ਕੇ, ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ; ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਵਿਲਲਾਪਾਤਿਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋष੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਯਾਂ ਨ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਵਾऽऽਦਿਤ੍ਯੋ ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨ ਪृਥ੍ਗ੍ਜਨਾਃ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਰੋਇਆ—ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਂ ਹਵਾ, ਨਾਂ ਸੂਰਜ, ਨਾਂ ਚੰਦ, ਨਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
ਦृष੍ਟਵਨ੍ਤਃ ਪੁਰਾ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸੇਯਂ ਦਾਸੀਤ੍ਵਮਾਗਤਾ । ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸੂਤੋऽਯਂ ਸੁਕੁਮਾਰਕਰਾਙ੍ਗੁਲਿਃ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ; ਤੇ ਇਹ ਮੁੰਡਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹਨ—
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਕ੍ਰਯਂ ਬਾਲੋ ਧਿਙ੍ਮਾਮਸ੍ਤੁ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤਿਮ੍ । ਹਾ ਪ੍ਰਿਯੇ ਹਾ ਸ਼ਿਸ਼ੋ ਵਤ੍ਸ ਮਮਾਨਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਨਯਃ
—ਇਹ ਬੱਚਾ ਹੁਣ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਤੇ ਲਾਨਤ! ਹਾਏ ਪਿਆਰੀ! ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ! ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਮਾੜੀ ਚਾਲ ਨੇ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਪਾਇਆ।
ਦੈਵਾਧੀਨਦਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨ ਮृਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤਥਾਪਿ ਧਿਕ੍ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਏਵਂ ਵਿਲਪਿਤੋ ਰਾਜ੍ਞੋऽਗ੍ਰੇ ਵਿਪ੍ਰੋऽਨ੍ਤਰਧੀਯਤ
ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ—ਮੈਨੂੰ ਲਾਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਦਿਆਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਗੇਹਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁਙ੍ਗੈਸ੍ਤਾਵਾਦਾਯ ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤ੍ਵਾਜਗਾਮ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ; ਇਸ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਡਾ ਤਪस्वੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਆ ਗਿਆ।
ਸਸ਼ਿष੍ਯਃ ਕੌਸ਼ਿਕੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਸੌ ਨਿष੍ਠੁਰਃ ਕ੍ਰੂਰਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ- ਯਾ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾ ਪੁਰਾ ਰਾਜਨ੍ ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਕੌਸ਼ਿਕਾਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਠੋਰ ਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਨ, ਰਾਜਸੂਯ ਦੀ ਫੀਸ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ—
ਤਾਂ ਦਦਸ੍ਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਦਿ ਸਤ੍ਯਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਨਮਸ੍ਕਰੋਮਿ ਰਾਜਰ੍षੇ ਗृਹਾਣੇਮਾਂ ਸ੍ਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
—ਉਹ ਹੁਣ ਦੇ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ। ਹਰਿਸਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਫੀਸ ਕਬੂਲ ਕਰੋ।
ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਯਾਗਸ੍ਯ ਯਾ ਮਯੋਕ੍ਤਾ ਪੁਰਾਨਘ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਕੁਤੋ ਲਬ੍ਧਮਿਦਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ
ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੀ ਫੀਸ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖੀ ਸੀ, ਇਹ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ ਜੋ ਤੂੰ ਫੀਸ ਵਜੋਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਏਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਕਿਮਨੇਨ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਿਤੇਨ ਤਵਾਨਘ
ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈ, ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਹ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਸ਼ੋਕਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨਾਨੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ऋषਿਰੁਵਾਚ - ਅਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨੈਵ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਸ਼ਸ੍ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਮੇ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨੇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਸਿਰਫ ਚੰਗਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯਾਗਮਨਂ ਰਾਜਨ੍ ਕਥਯਸ੍ਵ ਯਥਾਤਥਮ੍ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਮਯਾ ਦੇਵੀ ਤੁ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਿਕ੍ਰੀਤਾ ਕੋਟਿਸਮ੍ਮਿਤੈਃ । ਨਿष੍ਕੈਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰੋਹਿਤਾਖ੍ਯੋ ਵਿਕ੍ਰੀਤੋऽਰ੍ਬੁਦਸਂਖ੍ਯਯਾ । ਵਿਪ੍ਰੈਕਾਦਸ਼ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਗृਹਾਣ ਮੇ
ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਮੈਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਰੋਹਿਤਾ ਨਾਮ ਦਾ, ਇੱਕ ਕਰੋੜ 'ਤੇ ਵੇਚਿਆ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਕਰੋੜ ਸੋਨਾ ਲੈ ਲੋ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਤਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਲਮਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦਾਰਵਿਕ੍ਰਯਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ਸ਼ੋਕਾਭਿਭੂਤਂ ਰਾਜਾਨਂ ਕੁਪਿਤਃ ਕੌਸ਼ਿਕੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਦੌਲਤ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
ऋषਿਰੁਵਾਚ - ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨੈषਾ ਭਵਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ । ਅਨ੍ਯਦੁਤ੍ਪਾਦਯ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਯੇਨ ਸਾ ਭਵੇਤ੍
ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੀ ਠੀਕ ਫੀਸ ਨਹੀਂ; ਜਲਦੀ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕੇ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਨ੍ਧੋ ਮਮੇਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਸਦृਸ਼ੀਂ ਯਦਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਮਨ੍ਯਸੇ ਤਰ੍ਹਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਪਰਂ ਬਲਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਇਹ ਫੀਸ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ।
ਤਪਸੋऽਸ੍ਯ ਸੁਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਮਲਸ੍ਯ ਚ । ਮਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ ਚੋਗ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਸ੍ਯ ਚ
ਮੇਰੀ ਕਠੋਰ ਤਪस्या ਦੀ ਤਾਕਤ, ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ, ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ।
ਰਾਜੋਵਾਚ - ਅਨ੍ਯਦ੍ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਭਗਵਨ੍ ਕਾਲਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਅਧੁਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਰੀਤਾ ਪਤ੍ਨੀ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਬਾਲਕਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਹੁਣ ਤਕ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵੇਚੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋऽਯਂ ਦਿਵਸਸ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪ । ਏष ਏਵ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਮੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੋਤ੍ਤਰਂ ਤ੍ਵਯਾ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਹੈ; ਉਤਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ।
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਪਾਖ੍ਯਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਂ ਨਿਰ੍ਘृਣਂ ਨਿष੍ਠੁਰਂ ਵਚਃ । ਤਦਾਦਾਯ ਧਨਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਕੁਪਿਤਃ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਯਯੌ
ਹਰਿਸਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾ ਦਇਆ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਫੀਸ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇ ਗਤੇ ਰਾਜਾ ਤਤਃ ਸ਼ੋਕਮੁਪਾਗਤਃ । ਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਮੁਹੁਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚੋਚ੍ਚੈਰਧੋਮੁਖਃ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ।
ਵਿਤ੍ਤਕ੍ਰੀਤੇਨ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਤਿਰ੍ਮਯਾ ਪ੍ਰੇਤੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਤ੍ਵਰਾਯੁਕ੍ਤੋ ਯਾਮੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ ਧਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਬੋਲ ਲਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਹੈ।
ਅਥਾਜਗਾਮ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਰੂਪਧृਕ੍ । ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਵਿਕृਤੋਰਸ੍ਕਃ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲੋ ਦਨ੍ਤੁਰੋऽਘृਣੀ
ਫਿਰ ਧਰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ: ਬਹੁਤ ਬਦਬੂਦਾਰ, ਛਾਤੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ, ਦਾਡ਼ੀ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਉਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਦਇਆ ਤੋਂ ਖਾਲੀ।
ਕृष੍ਣੋ ਲਮ੍ਬੋਦਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਰਾਲਃ ਪੁਰੁषਾਧਮਃ । ਹਸ੍ਤਜਰ੍ਜਰਯष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਵਮਾਲ੍ਯੈਰਲਙ੍ਕृਤਃ
ਕਾਲਾ, ਪੇਟ ਵੱਡਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਭਿਆਨਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮਾ ਆਦਮੀ; ਹੱਥ ਵਿਚ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲਾਠੀ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ - ਅਹਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਦਾਸਤ੍ਵੇ ਭृਤ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ਮਮ । ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੌਲ੍ਯਂ ਕਿਮੇਤਤ੍ਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ
ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਗੁਲਾਮੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਮੁੱਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਂ ਤਾਦृਸ਼ਮਥਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕ੍ਰੂਰਦृष੍ਟਿਂ ਸੁਨਿਰ੍ਘृਣਮ੍ । ਵਦਨ੍ਤਮਤਿਦੁਃਸ਼ੀਲਂ ਕਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਹ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੇਖ ਕੇ — ਕਠੋਰ ਚਿਹਰਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਦਇਆ ਰਹਿਤ, ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਸੁਭਾਵ — ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?'
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ - ਚਾਣ੍ਡਾਲੋऽਹਮਿਹ ਖ੍ਯਾਤਃ ਪ੍ਰਵੀਰੇਤਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਸ਼ਾਸਨੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਤਿष੍ਠ ਮृਤਚੈਲਾਪਹਾਰਕਃ
ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਚੰਡਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਵੀਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀਆਂ ਕਪੜੀਆਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਾਪਿ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਵਿਤਿ ਮਤਿਰ੍ਮਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ: ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਉਹ ਲੈ ਲਵੇ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮੋ ਧਰ੍ਮੋ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਯ ਚ ਮਧ੍ਯਮਃ । ਅਧਮਸ੍ਯਾਧਮਸ਼੍ਚੈਵ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ
ਉੱਚੇ ਲਈ ਉੱਚਾ ਧਰਮ, ਮੱਧਮ ਲਈ ਮੱਧਮ, ਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਲਈ ਨਿਕੰਮਾ — ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਵਾਚ ਏਵਮੇਵ ਤ੍ਵਯਾ ਧਰ੍ਮਃ ਕਥਿਤੋ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ । ਅਵਿਚਾਰ੍ਯ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਜਨ੍ਨਧੁਨੋਕ੍ਤਂ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਪਰ ਤੂੰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।