ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਾਲਕਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਹੈਕਸ੍ਥਮਬਨ੍ਧਯਤ੍ । ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਸ ਗृਹਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਤਯਾ ਸਹ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਫੜ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਤੁ ਸਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਣਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲਾ ਦੀਨਾ ਤ੍ਵਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਹ ਨੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ, ਗੁਟਣਿਆਂ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖਿਆ।
ਯਦਿ ਦਤ੍ਤਂ ਯਦਿ ਹੁਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤਰ੍ਪਿਤਾ ਯਦਿ । ਤੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਮੇ ਭਰ੍ਤਾ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਸ੍ਤੁ ਵੈ ਪੁਨਃ
'ਜੇ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੇ ਮੈਂ ਹੋਮ ਕੀਤਾ, ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੀ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇ।'
ਪਾਦਯੋਃ ਪਤਿਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਗਰੀਯਸੀਮ੍ । ਹਾਹੇਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ ਰਾਜਾ ਵਿਲਲਾਪਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੀ, ਰਾਜਾ 'ਹਾਏ!' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ।
ਵਿਯੁਕ੍ਤੇਯਂ ਕਥਂ ਜਾਤਾ ਸਤ੍ਯਸ਼ੀਲਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਵृਕ੍ਸ਼ਚ੍ਛਾਯਾਪਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਤਂ ਨ ਜਹਾਤਿ ਕਦਾਚਨ
'ਸੱਚ, ਚਰਿਤਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ? ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।'
ਏਵਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵਦਿਤ੍ਵਾਥ ਸੁਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਤਮੁਵਾਚੇਦਂ ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵ ਯਾਸ੍ਯਸਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ?'
ਕਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਕੋ ਮੇ ਦੁਃਖਂ ਨਿਵਾਰਯੇਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਤ੍ਯਾਗੇ ਨ ਮੇ ਦੁਃਖਂ ਵਨਵਾਸੇ ਨ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜ
'ਮੈਂ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।'
ਯਤ੍ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਵਿਯੋਗੋ ਮੇ ਏਵਮਾਹ ਸ ਭੂਪਤਿਃ । ਸਦ੍ਭਰ੍ਤृਭੋਗ੍ਯਾ ਹਿ ਸਦਾ ਲੋਕੇ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤੀ ਦੀ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।'
ਮਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਸਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਦੁਃਖੇਨ ਵਿਨਿਯੋਜਿਤਾ । ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਸਰ੍ਵਰਾਜ੍ਯਸੁਖੋਚਿਤਮ੍
'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਤੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਸੁਖਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ।'
ਮਾਮੀਦृਸ਼ਾਂ ਪਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦਾਸੀਭਾਵਂ ਗਤਾ ਹ੍ਯਸਿ । ਈਦृਸ਼ੇ ਮਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਾਂ ਸੁਮਹਚ੍ਛੋਕਸਾਗਰੇ
'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਮਿਲ ਕੇ ਤੂੰ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।'
ਕੋ ਮਾਮੁਦ੍ਧਰਤੇ ਦੇਵਿ ਪੌਰਾਣਾਖ੍ਯਾਨਵਿਸ੍ਤਰੈਃ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਪਸ਼੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਃ ਕਸ਼ਾਘਾਤੈਃ ਸੁਦਾਰੁਣੈਃ
'ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਉੱਠਾਏਗਾ?' ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਕਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਰੜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।'
ਘਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਸ਼ੋ ਨੇਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ । ਨੀਯਮਾਨੌ ਤੁ ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰੌ ਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮਾਰ ਕੇ, ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ; ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਵਿਲਲਾਪਾਤਿਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋष੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਯਾਂ ਨ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਵਾऽऽਦਿਤ੍ਯੋ ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨ ਪृਥ੍ਗ੍ਜਨਾਃ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਰੋਇਆ—ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਂ ਹਵਾ, ਨਾਂ ਸੂਰਜ, ਨਾਂ ਚੰਦ, ਨਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
ਦृष੍ਟਵਨ੍ਤਃ ਪੁਰਾ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸੇਯਂ ਦਾਸੀਤ੍ਵਮਾਗਤਾ । ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸੂਤੋऽਯਂ ਸੁਕੁਮਾਰਕਰਾਙ੍ਗੁਲਿਃ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ; ਤੇ ਇਹ ਮੁੰਡਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹਨ—
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਕ੍ਰਯਂ ਬਾਲੋ ਧਿਙ੍ਮਾਮਸ੍ਤੁ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤਿਮ੍ । ਹਾ ਪ੍ਰਿਯੇ ਹਾ ਸ਼ਿਸ਼ੋ ਵਤ੍ਸ ਮਮਾਨਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਨਯਃ
—ਇਹ ਬੱਚਾ ਹੁਣ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਤੇ ਲਾਨਤ! ਹਾਏ ਪਿਆਰੀ! ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ! ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਮਾੜੀ ਚਾਲ ਨੇ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਪਾਇਆ।
ਦੈਵਾਧੀਨਦਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨ ਮृਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤਥਾਪਿ ਧਿਕ੍ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਏਵਂ ਵਿਲਪਿਤੋ ਰਾਜ੍ਞੋऽਗ੍ਰੇ ਵਿਪ੍ਰੋऽਨ੍ਤਰਧੀਯਤ
ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ—ਮੈਨੂੰ ਲਾਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਦਿਆਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਗੇਹਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁਙ੍ਗੈਸ੍ਤਾਵਾਦਾਯ ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤ੍ਵਾਜਗਾਮ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ; ਇਸ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਡਾ ਤਪस्वੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਆ ਗਿਆ।
ਸਸ਼ਿष੍ਯਃ ਕੌਸ਼ਿਕੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਸੌ ਨਿष੍ਠੁਰਃ ਕ੍ਰੂਰਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ- ਯਾ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾ ਪੁਰਾ ਰਾਜਨ੍ ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਕੌਸ਼ਿਕਾਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਠੋਰ ਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਨ, ਰਾਜਸੂਯ ਦੀ ਫੀਸ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ—
ਤਾਂ ਦਦਸ੍ਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਦਿ ਸਤ੍ਯਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਨਮਸ੍ਕਰੋਮਿ ਰਾਜਰ੍षੇ ਗृਹਾਣੇਮਾਂ ਸ੍ਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
—ਉਹ ਹੁਣ ਦੇ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ। ਹਰਿਸਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਫੀਸ ਕਬੂਲ ਕਰੋ।
ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਯਾਗਸ੍ਯ ਯਾ ਮਯੋਕ੍ਤਾ ਪੁਰਾਨਘ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਕੁਤੋ ਲਬ੍ਧਮਿਦਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ
ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੀ ਫੀਸ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖੀ ਸੀ, ਇਹ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ ਜੋ ਤੂੰ ਫੀਸ ਵਜੋਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਏਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਕਿਮਨੇਨ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਿਤੇਨ ਤਵਾਨਘ
ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈ, ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਹ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਸ਼ੋਕਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨਾਨੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ऋषਿਰੁਵਾਚ - ਅਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨੈਵ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਸ਼ਸ੍ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਮੇ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨੇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਸਿਰਫ ਚੰਗਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯਾਗਮਨਂ ਰਾਜਨ੍ ਕਥਯਸ੍ਵ ਯਥਾਤਥਮ੍ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਮਯਾ ਦੇਵੀ ਤੁ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਿਕ੍ਰੀਤਾ ਕੋਟਿਸਮ੍ਮਿਤੈਃ । ਨਿष੍ਕੈਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰੋਹਿਤਾਖ੍ਯੋ ਵਿਕ੍ਰੀਤੋऽਰ੍ਬੁਦਸਂਖ੍ਯਯਾ । ਵਿਪ੍ਰੈਕਾਦਸ਼ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਗृਹਾਣ ਮੇ
ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਮੈਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਰੋਹਿਤਾ ਨਾਮ ਦਾ, ਇੱਕ ਕਰੋੜ 'ਤੇ ਵੇਚਿਆ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਕਰੋੜ ਸੋਨਾ ਲੈ ਲੋ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਤਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਲਮਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦਾਰਵਿਕ੍ਰਯਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ਸ਼ੋਕਾਭਿਭੂਤਂ ਰਾਜਾਨਂ ਕੁਪਿਤਃ ਕੌਸ਼ਿਕੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਦੌਲਤ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
ऋषਿਰੁਵਾਚ - ਰਾਜਸੂਯਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨੈषਾ ਭਵਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ । ਅਨ੍ਯਦੁਤ੍ਪਾਦਯ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਯੇਨ ਸਾ ਭਵੇਤ੍
ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੀ ਠੀਕ ਫੀਸ ਨਹੀਂ; ਜਲਦੀ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕੇ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਨ੍ਧੋ ਮਮੇਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਸਦृਸ਼ੀਂ ਯਦਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਮਨ੍ਯਸੇ ਤਰ੍ਹਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਪਰਂ ਬਲਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਇਹ ਫੀਸ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ।
ਤਪਸੋऽਸ੍ਯ ਸੁਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਮਲਸ੍ਯ ਚ । ਮਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ ਚੋਗ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਸ੍ਯ ਚ
ਮੇਰੀ ਕਠੋਰ ਤਪस्या ਦੀ ਤਾਕਤ, ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ, ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ।
ਰਾਜੋਵਾਚ - ਅਨ੍ਯਦ੍ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਭਗਵਨ੍ ਕਾਲਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਅਧੁਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਰੀਤਾ ਪਤ੍ਨੀ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਬਾਲਕਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਹੁਣ ਤਕ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵੇਚੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋऽਯਂ ਦਿਵਸਸ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪ । ਏष ਏਵ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਮੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੋਤ੍ਤਰਂ ਤ੍ਵਯਾ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਹੈ; ਉਤਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ।
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਪਾਖ੍ਯਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਂ ਨਿਰ੍ਘृਣਂ ਨਿष੍ਠੁਰਂ ਵਚਃ । ਤਦਾਦਾਯ ਧਨਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਕੁਪਿਤਃ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਯਯੌ
ਹਰਿਸਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾ ਦਇਆ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਫੀਸ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।