ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਯਦਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾਸ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਣੇष੍ਟਯਾ ਮਮ । ਸ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਤ੍ਵਰਾਯੁਕ੍ਤੋ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਂ ਧਾਰਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
'ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਾਸੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਆਖੇ, ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਇਹ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।'
ਤੇऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪਤ੍ਨੀਂ ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਮਾਗਤਃ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਕਿਂ ਮਾਂ ਪृਚ੍ਛਥ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭੋ ਨृਸ਼ਂਸੋऽਹਮਮਾਨੁषਃ
ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਆਇਆ ਹੈ?' ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਨਿਰਦਈ, ਅਮਾਨਵ ਹਾਂ।'
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਵਾਸ੍ਮਿ ਕਠਿਨਸ੍ਤਤਃ ਪਾਪਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸਹਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪਧृਕ੍
'ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਾਂ, ਕਠੋਰ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।' ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਵृਦ੍ਧਰੂਪਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਭਾषਤ । ਸਮਰ੍ਪਯਸ੍ਵ ਮੇ ਦਾਸੀਮਹਂ ਕ੍ਰੇਤਾ ਧਨਪ੍ਰਦਃ
ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਨੂੰ ਦਾਸੀ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦੇ; ਮੈਂ ਖਰੀਦਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਧਨ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
ਅਸ੍ਤਿ ਮੇ ਵਿਤ੍ਤਮਤੁਲਂ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਚ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਗृਹਕਰ੍ਮ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਕਰ੍ਤੁਮਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਮੇ
'ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੇਹੱਦ ਧਨ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨਰਮ ਹੈ; ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।'
ਅਹਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਦਾਸੀਂ ਤੁ ਕਤਿ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਧਨਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ
'ਮੈਂ ਦਾਸੀ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ; ਕਿੰਨਾ ਧਨ ਦੇਵਾਂ?' ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਵਿਦੀਰ੍ਣਂ ਤੁ ਮਨੋ ਦੁਃਖਾਨ੍ਨ ਚੈਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਵਿਪ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਵਯੋਰੂਪਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਤਵ ਯੋषਿਤਃ
ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਚੀਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੰਮ, ਉਮਰ, ਰੂਪ ਤੇ ਚਲਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ—'
ਅਨੁਰੂਪਮਿਦਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਗृਹਾਣਾਰ੍ਪਯ ਮੇऽਬਲਾਮ੍ । ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਯਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮੌਲ੍ਯਂ ਨਰਸ੍ਯ ਚ
'ਇਹ ਧਨ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਲੈ ਲੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਦੇ। ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ—'
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੋਪੇਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ੀਲਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਕੋਟਿਮੌਲ੍ਯਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪੁਂਸਸ੍ਤਥਾਰ੍ਬੁਦਮ੍
'ਜੋ ਔਰਤ ਬਤੀ-ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਹੁਨਰਮੰਦ ਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੈ; ਮਰਦ ਦਾ ਦਸ ਲੱਖ।'
ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਦੁਃਖੇਨ ਮਹਤਾऽऽਵਿष੍ਟੋ ਨ ਚੈਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੀਪਤੀ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ।
ਤਤਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨृਪਤੇਃ ਪੁਰਤੋ ਵਲ੍ਕਲੋਪਰਿ । ਧਨਂ ਨਿਧਾਯ ਕੇਸ਼ੇषੁ ਧृਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞੀਮਕਰ੍षਯਤ੍
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਲਕਲ ਉੱਤੇ ਧਨ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਣੀ ਦੇ ਕੇਸ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਲਿਆ।
ਰਾਜ੍ਞ੍ਯੁਵਾਚ - ਮੁਞ੍ਚ ਮੁਞ੍ਚਾਰ੍ਯ ਮਾਂ ਸਦ੍ਯੋ ਯਾਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਸੁਤਮ੍ । ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਛੱਡੋ, ਆਰੀਆ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵਾਂ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਦਾ ਮੁੜ ਵੇਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ।'
ਪਸ਼੍ਯੇਹ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਮੇਵਂ ਮਾਤਰਂ ਦਾਸ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਮ੍ । ਮਾਂ ਮਾਸ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਾਹਂ ਤ੍ਵਯਾਧੁਨਾ
'ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹੁਣ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੀਂ, ਰਾਜਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ਯ ਹਾਂ।'
ਤਤਃ ਸ ਬਾਲਃ ਸਹਸਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽऽਕृष੍ਟਾਂ ਤੁ ਮਾਤਰਮ੍ । ਸਮਭ੍ਯਧਾਵਦਮ੍ਬੇਤਿ ਵਦਨ੍ਸਾਸ਼੍ਰੁਵਿਲੋਚਨਃ
ਫਿਰ, ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੋਦਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ 'ਮਾਂ' ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵਲ ਦੌੜਿਆ।
ਹਸ੍ਤੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਾਕਰ੍षਨ੍ ਕਾਕਪਕ੍ਸ਼ਧਰਃ ਸ੍ਖਲਨ੍ । ਤਮਾਗਤਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ ਬਾਲਮਪ੍ਯਾਹਨਤ੍ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਮੋਟੀਆਂ ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਦਂਸ੍ਤਥਾਪਿ ਸੋऽਮ੍ਬੇਤਿ ਨੈਵ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ । ਰਾਜ੍ਞ੍ਯੁਵਾਚ - ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਨਾਥ ਕ੍ਰੀਣੀष੍ਵੇਮਂ ਹਿ ਬਾਲਕਮ੍
ਬੱਚਾ 'ਮਾਂ!' ਚੀਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੱਚਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਖਰੀਦ ਲੋ।'
ਕ੍ਰੀਤਾਪਿ ਨਾਹਂ ਭਵਿਤਾ ਵਿਨੈਨਂ ਕਾਰ੍ਯਸਾਧਿਕਾ । ਇਤ੍ਥਂ ਮਮਾਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ
'ਜੇ ਮੈਂ ਵੇਚੀ ਵੀ ਜਾਵਾਂ, ਇਸ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਭਾਗੀ ਹਾਂ।'
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ - ਗृਹ੍ਯਤਾਂ ਵਿਤ੍ਤਮੇਤਤ੍ਤੇ ਦੀਯਤਾਂ ਮਮ ਬਾਲਕਃ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੋਰ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞੈਃ ਕृਤਮੇਵ ਹਿ ਵੇਤਨਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਧਨ ਲੈ ਲੈ, ਤੇ ਬੱਚਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਮਰਦ-ਔਰਤ ਦੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਮੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।'
ਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਕੋਟਿਮੌਲ੍ਯਂ ਤਥਾਪਰੈਃ । ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੋਪੇਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ੀਲਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ
'ਇੱਕ ਸੌ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਮੁੱਲ—ਜੋ ਬਤੀਹ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਗੁਣਵਤੀ ਹੋਵੇ।'
ਕੋਟਿਮੌਲ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਥਾਰ੍ਬੁਦਮ੍ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਤਥੈਵ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਪੁਰਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਪਟੇ ਪੁਨਃ
'ਔਰਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ, ਤੇ ਮਰਦ ਦਾ ਦਸ ਕਰੋੜ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।' ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਫਿਰ ਪੱਟੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।'
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਾਲਕਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਹੈਕਸ੍ਥਮਬਨ੍ਧਯਤ੍ । ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਸ ਗृਹਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਤਯਾ ਸਹ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਫੜ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਤੁ ਸਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਣਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲਾ ਦੀਨਾ ਤ੍ਵਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਹ ਨੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ, ਗੁਟਣਿਆਂ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖਿਆ।
ਯਦਿ ਦਤ੍ਤਂ ਯਦਿ ਹੁਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤਰ੍ਪਿਤਾ ਯਦਿ । ਤੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਮੇ ਭਰ੍ਤਾ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਸ੍ਤੁ ਵੈ ਪੁਨਃ
'ਜੇ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੇ ਮੈਂ ਹੋਮ ਕੀਤਾ, ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੀ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇ।'
ਪਾਦਯੋਃ ਪਤਿਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਗਰੀਯਸੀਮ੍ । ਹਾਹੇਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ ਰਾਜਾ ਵਿਲਲਾਪਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੀ, ਰਾਜਾ 'ਹਾਏ!' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ।
ਵਿਯੁਕ੍ਤੇਯਂ ਕਥਂ ਜਾਤਾ ਸਤ੍ਯਸ਼ੀਲਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਵृਕ੍ਸ਼ਚ੍ਛਾਯਾਪਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਤਂ ਨ ਜਹਾਤਿ ਕਦਾਚਨ
'ਸੱਚ, ਚਰਿਤਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ? ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।'
ਏਵਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵਦਿਤ੍ਵਾਥ ਸੁਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਤਮੁਵਾਚੇਦਂ ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵ ਯਾਸ੍ਯਸਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ?'
ਕਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਕੋ ਮੇ ਦੁਃਖਂ ਨਿਵਾਰਯੇਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਤ੍ਯਾਗੇ ਨ ਮੇ ਦੁਃਖਂ ਵਨਵਾਸੇ ਨ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜ
'ਮੈਂ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।'
ਯਤ੍ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਵਿਯੋਗੋ ਮੇ ਏਵਮਾਹ ਸ ਭੂਪਤਿਃ । ਸਦ੍ਭਰ੍ਤृਭੋਗ੍ਯਾ ਹਿ ਸਦਾ ਲੋਕੇ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤੀ ਦੀ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।'
ਮਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਸਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਦੁਃਖੇਨ ਵਿਨਿਯੋਜਿਤਾ । ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਸਰ੍ਵਰਾਜ੍ਯਸੁਖੋਚਿਤਮ੍
'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਤੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਸੁਖਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ।'
ਮਾਮੀਦृਸ਼ਾਂ ਪਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦਾਸੀਭਾਵਂ ਗਤਾ ਹ੍ਯਸਿ । ਈਦृਸ਼ੇ ਮਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਾਂ ਸੁਮਹਚ੍ਛੋਕਸਾਗਰੇ
'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਮਿਲ ਕੇ ਤੂੰ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।'