ਰਾਜੋਵਾਚ - ਅਸਿਨਾ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਧਾਰੇਣ ਵਰਂ ਜਿਹ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕृਤਾ । ਨ ਤੁ ਮਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦੇਹਿ ਦੇਹੀਤਿ ਭਾषਿਤਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ - ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੱਢੀ ਜਾਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ 'ਦੇ, ਦੇ' ਜਿਹਾ ਇਜ਼ਤ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਆਖਣਾ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋऽਹਂ ਮਹਾਭਾਗੇ ਨ ਯਾਚੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪ੍ਯਹਮ੍ । ਦਦਾਮਿ ਵਾਹਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿ ਭੁਜਵੀਰ੍ਯਾਰ੍ਜਿਤਂ ਧਨਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ; ਜੋ ਧਨ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਸਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ - ਯਦਿ ਤੇ ਹਿ ਮਹਾਰਾਜ ਯਾਚਿਤੁਂ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮਂ ਮਨਃ । ਅਹਂ ਤੁ ਨ੍ਯਾਯਤੋ ਦਤ੍ਤਾ ਦੇਵੈਰਪਿ ਸਵਾਸਵੈਃ
ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ - ਜੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੰਗਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹਾਂ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗੀ।
ਅਹਂ ਸ਼ਾਸ੍ਯਾ ਚ ਪਤ੍ਯਾ ਚ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਚੈਵ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੇ । ਮਨ੍ਮੌਲ੍ਯਂ ਸਂਗृਹੀਤ੍ਵਾਥ ਗੁਰ੍ਵਰ੍ਥਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ-ਮੋਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਏਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਕष੍ਟਂ ਕष੍ਟਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯ ਵਿਲਲਾਪਾਤਿਦੁਃਖਿਤਃ
ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੀਪਤੀ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ 'ਹਾਏ, ਹਾਏ' ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਚ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਾਹੇਦਂ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਵਚਨਂ ਮਮ । ਵਿਪ੍ਰਸ਼ਾਪਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਤ੍ਵਾਨ੍ਨੀਚਤ੍ਵਮੁਪਯਾਸ੍ਯਸਿ
ਭਾਰਿਆ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ - ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੜ ਜਾਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਨੀਚਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਵੋਗੇ।
ਨ ਦ੍ਯੁਤਹੇਤੋਰ੍ਨ ਚ ਮਦ੍ਯਹੇਤੋ- ਰ੍ਨ ਰਾਜ੍ਯਹੇਤੋਰ੍ਨ ਚ ਭੋਗਹੇਤੋਃ । ਦਦਸ੍ਵ ਗੁਰ੍ਵਰ੍ਥਮਤੋ ਮਯਾ ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਤ੍ਵਂ ਸਫਲਂ ਕੁਰੁष੍ਵ
ਜੂਏ, ਸ਼ਰਾਬ, ਰਾਜ ਜਾਂ ਵਿਲਾਸ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਦੇ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਦੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸਚ ਦਾ ਵਚਨ ਸਫਲ ਹੋਵੇ।
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀਪੁਤ੍ਰਵਿਕ੍ਰਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਸ ਤਯਾ ਨੋਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਪ੍ਰਾਹ ਭਦ੍ਰੇ ਕਰੋਮ੍ਯੇष ਵਿਕ੍ਰਯਂ ਤੇ ਸੁਨਿਰ੍ਘृਣਃ
ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕਥਾ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ, ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਖਿਆ, 'ਭਲੀਏ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਿਰਦਈ ਵੇਚ ਕਰਾਂਗਾ।'
ਨृਸ਼ਂਸੈਰਪਿ ਯਤ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਤਤ੍ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਯਦਿ ਤੇ ਭ੍ਰਾਜਤੇ ਵਾਣੀ ਵਕ੍ਤੁਮੀਦृਕ੍ਸੁਨਿष੍ਠੁਰਮ੍
ਜੋ ਕੰਮ ਨਿਰਦਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇੰਨੀ ਕਠੋਰ ਗੱਲ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਗਤ੍ਵਾ ਨਗਰਮਾਤੁਰਃ । ਅਵਤਾਰ੍ਯ ਤਦਾ ਰਙ੍ਗੇ ਤਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਨृਪਸਤ੍ਤਮਃ । ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਕਣ੍ਠਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਭੋ ਭੋ ਨਾਗਰਿਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਵਚਨਂ ਮਮ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ। ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਇਆ। ਰੋਣ ਨਾਲ ਗਲਾ ਰੁੰਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਸੁਣੋ ਮੇਰੀ ਗੱਲ।'
ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਯਦਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾਸ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਣੇष੍ਟਯਾ ਮਮ । ਸ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਤ੍ਵਰਾਯੁਕ੍ਤੋ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਂ ਧਾਰਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
'ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਾਸੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਆਖੇ, ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਇਹ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।'
ਤੇऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪਤ੍ਨੀਂ ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਮਾਗਤਃ । ਰਾਜੋਵਾਚ - ਕਿਂ ਮਾਂ ਪृਚ੍ਛਥ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭੋ ਨृਸ਼ਂਸੋऽਹਮਮਾਨੁषਃ
ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਆਇਆ ਹੈ?' ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਨਿਰਦਈ, ਅਮਾਨਵ ਹਾਂ।'
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਵਾਸ੍ਮਿ ਕਠਿਨਸ੍ਤਤਃ ਪਾਪਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸਹਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪਧृਕ੍
'ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਾਂ, ਕਠੋਰ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।' ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਵृਦ੍ਧਰੂਪਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਭਾषਤ । ਸਮਰ੍ਪਯਸ੍ਵ ਮੇ ਦਾਸੀਮਹਂ ਕ੍ਰੇਤਾ ਧਨਪ੍ਰਦਃ
ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਨੂੰ ਦਾਸੀ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦੇ; ਮੈਂ ਖਰੀਦਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਧਨ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
ਅਸ੍ਤਿ ਮੇ ਵਿਤ੍ਤਮਤੁਲਂ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਚ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਗृਹਕਰ੍ਮ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਕਰ੍ਤੁਮਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਮੇ
'ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੇਹੱਦ ਧਨ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨਰਮ ਹੈ; ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।'
ਅਹਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਦਾਸੀਂ ਤੁ ਕਤਿ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਧਨਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ
'ਮੈਂ ਦਾਸੀ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ; ਕਿੰਨਾ ਧਨ ਦੇਵਾਂ?' ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਵਿਦੀਰ੍ਣਂ ਤੁ ਮਨੋ ਦੁਃਖਾਨ੍ਨ ਚੈਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਵਿਪ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਵਯੋਰੂਪਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਤਵ ਯੋषਿਤਃ
ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਚੀਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੰਮ, ਉਮਰ, ਰੂਪ ਤੇ ਚਲਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ—'
ਅਨੁਰੂਪਮਿਦਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਗृਹਾਣਾਰ੍ਪਯ ਮੇऽਬਲਾਮ੍ । ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਯਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮੌਲ੍ਯਂ ਨਰਸ੍ਯ ਚ
'ਇਹ ਧਨ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਲੈ ਲੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਦੇ। ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ—'
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੋਪੇਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ੀਲਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਕੋਟਿਮੌਲ੍ਯਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪੁਂਸਸ੍ਤਥਾਰ੍ਬੁਦਮ੍
'ਜੋ ਔਰਤ ਬਤੀ-ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਹੁਨਰਮੰਦ ਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੈ; ਮਰਦ ਦਾ ਦਸ ਲੱਖ।'
ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਦੁਃਖੇਨ ਮਹਤਾऽऽਵਿष੍ਟੋ ਨ ਚੈਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੀਪਤੀ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ।
ਤਤਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨृਪਤੇਃ ਪੁਰਤੋ ਵਲ੍ਕਲੋਪਰਿ । ਧਨਂ ਨਿਧਾਯ ਕੇਸ਼ੇषੁ ਧृਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞੀਮਕਰ੍षਯਤ੍
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਲਕਲ ਉੱਤੇ ਧਨ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਣੀ ਦੇ ਕੇਸ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਲਿਆ।
ਰਾਜ੍ਞ੍ਯੁਵਾਚ - ਮੁਞ੍ਚ ਮੁਞ੍ਚਾਰ੍ਯ ਮਾਂ ਸਦ੍ਯੋ ਯਾਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਸੁਤਮ੍ । ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਛੱਡੋ, ਆਰੀਆ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵਾਂ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਦਾ ਮੁੜ ਵੇਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ।'
ਪਸ਼੍ਯੇਹ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਮੇਵਂ ਮਾਤਰਂ ਦਾਸ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਮ੍ । ਮਾਂ ਮਾਸ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਾਹਂ ਤ੍ਵਯਾਧੁਨਾ
'ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹੁਣ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੀਂ, ਰਾਜਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ਯ ਹਾਂ।'
ਤਤਃ ਸ ਬਾਲਃ ਸਹਸਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽऽਕृष੍ਟਾਂ ਤੁ ਮਾਤਰਮ੍ । ਸਮਭ੍ਯਧਾਵਦਮ੍ਬੇਤਿ ਵਦਨ੍ਸਾਸ਼੍ਰੁਵਿਲੋਚਨਃ
ਫਿਰ, ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੋਦਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ 'ਮਾਂ' ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵਲ ਦੌੜਿਆ।
ਹਸ੍ਤੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਾਕਰ੍षਨ੍ ਕਾਕਪਕ੍ਸ਼ਧਰਃ ਸ੍ਖਲਨ੍ । ਤਮਾਗਤਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ ਬਾਲਮਪ੍ਯਾਹਨਤ੍ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਮੋਟੀਆਂ ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਦਂਸ੍ਤਥਾਪਿ ਸੋऽਮ੍ਬੇਤਿ ਨੈਵ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ । ਰਾਜ੍ਞ੍ਯੁਵਾਚ - ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਨਾਥ ਕ੍ਰੀਣੀष੍ਵੇਮਂ ਹਿ ਬਾਲਕਮ੍
ਬੱਚਾ 'ਮਾਂ!' ਚੀਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੱਚਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਖਰੀਦ ਲੋ।'
ਕ੍ਰੀਤਾਪਿ ਨਾਹਂ ਭਵਿਤਾ ਵਿਨੈਨਂ ਕਾਰ੍ਯਸਾਧਿਕਾ । ਇਤ੍ਥਂ ਮਮਾਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ
'ਜੇ ਮੈਂ ਵੇਚੀ ਵੀ ਜਾਵਾਂ, ਇਸ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਭਾਗੀ ਹਾਂ।'
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ - ਗृਹ੍ਯਤਾਂ ਵਿਤ੍ਤਮੇਤਤ੍ਤੇ ਦੀਯਤਾਂ ਮਮ ਬਾਲਕਃ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੋਰ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞੈਃ ਕृਤਮੇਵ ਹਿ ਵੇਤਨਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਧਨ ਲੈ ਲੈ, ਤੇ ਬੱਚਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਮਰਦ-ਔਰਤ ਦੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਮੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।'
ਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਕੋਟਿਮੌਲ੍ਯਂ ਤਥਾਪਰੈਃ । ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੋਪੇਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ੀਲਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ
'ਇੱਕ ਸੌ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਮੁੱਲ—ਜੋ ਬਤੀਹ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਗੁਣਵਤੀ ਹੋਵੇ।'
ਕੋਟਿਮੌਲ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਥਾਰ੍ਬੁਦਮ੍ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਤਥੈਵ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਪੁਰਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਪਟੇ ਪੁਨਃ
'ਔਰਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ, ਤੇ ਮਰਦ ਦਾ ਦਸ ਕਰੋੜ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।' ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਫਿਰ ਪੱਟੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।'