ਜਗਾਮ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਃ ਸਹ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਸਮਾਕੁਲਃ । ਪੁਰੀਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸ ਨृਪੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਮਕਰੋਤ੍ਤਦਾ
ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚਲਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਾ ਲਿਆ।
ਦਦृਸ਼ੇऽਥ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਰ੍ਥਿਨਮ੍ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਿਨਯਾਵਨਤੋऽਭਵਤ੍
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਮুনি, ਭੁਗਤਾਨ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨਮਰ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਹ ਚੈਵਾਞ੍ਜਲਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍ । ਇਮੇ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸੁਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤ੍ਨੀ ਮੁਨੇ ਮਮ
ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਮੁਨੀ ਜੀ।"
ਯੇਨ ਤੇ ਕृਤ੍ਯਮਸ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗृਹਾਣਾਦ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਤਨ੍ਮਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਦੋਵੇਂ, ਅੱਜ ਹੀ ਲੈ ਲੋ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ। ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਗੇ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਪੂਰ੍ਣਃ ਸ ਮਾਸੋ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਦੀਯਤਾਂ ਮਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹਿ ਸ੍ਮਰ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਵਚੋ ਯਦਿ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਦੱਖਣਾ ਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੇ ਯਾਦ ਹੋਵੇ।"
ਰਾਜੋਵਾਚ - ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਪਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਮਾਸੋ ਜ੍ਞਾਨਤਪੋਬਲ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯੇਕਦਿਨਾਰ੍ਧਂ ਯਤ੍ਤਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਨਾਪਰਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਹੀਨਾ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਇਕ ਦਿਨ ਤੇ ਅੱਧਾ ਹੋਰ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਓਹਨਾ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਜਾਓ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।"
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਏਵਮਸ੍ਤੁ ਮਹਾਰਾਜ ਆਗਮਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਪੁਨਃ । ਸ਼ਾਪਂ ਤਵ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਚੇਦਦ੍ਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸਿ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ। ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।"
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਥ ਯਯੌ ਵਿਪ੍ਰੋ ਰਾਜਾ ਚਾਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ਤਦਾ । ਕਥਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਅਦੇ ਵਾਲੀ ਦੱਖਣਾ ਦੇਵਾਂ?"
ਕੁਤਃ ਪੁष੍ਟਾਨਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਮਮ । ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ ਪ੍ਰਦੁष੍ਟੋ ਮੇ ਤਤ੍ਰ ਯਾਞ੍ਚਾ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
"ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਜੋ ਧਨ ਵਾਲੇ ਸਨ? ਮੇਰਾ ਧਨ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਮਨਾਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?"
ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਯਦਿ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਵਿਮੁਞ੍ਚਾਮਿ ਹ੍ਯਪ੍ਰਦਾਯ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
"ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੈਂ ਦੱਖਣਾ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਦਿਆਂ—"
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਹਾ ਕृਮਿਃ ਪਾਪੋ ਭਵਿष੍ਯਾਮ੍ਯਧਮਾਧਮਃ । ਅਥਵਾ ਪ੍ਰੇਤਤਾਂ ਯਾਸ੍ਯੇ ਵਰ ਏਵਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਰਯਃ
"ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਾ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ। ਜਾਂ ਭੂਤ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੇਚ ਦਿਆਂ।"
ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਰਾਜਾਨਂ ਵ੍ਯਾਕੁਲਂ ਦੀਨਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਮਧੋਮੁਖਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਦਾ ਪਤ੍ਨੀ ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਯਾ ਗਿਰਾ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਉਦਾਸ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਤ੍ਯਜ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਨੁਪਾਲਯ । ਪ੍ਰੇਤਵਦ੍ਵਰ੍ਜਨੀਯੋ ਹਿ ਨਰਃ ਸਤ੍ਯਬਹਿष੍ਕृਤਃ
"ਚਿੰਤਾ ਛੱਡੋ, ਮਹਾਰਾਜ; ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਓ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਚ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਭੂਤ ਵਰਗਾ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹੈ।"
ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਧਰ੍ਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ । ਯਾਦृਸ਼ਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸ੍ਵਸਤ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਪਾਲਨਮ੍
"ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਸਚ ਨਿਭਾਉਣਾ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾ।"
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਧੀਤਂ ਚ ਦਾਨਾਦ੍ਯਾਃ ਸਕਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵੈਫਲ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯਾਨृਤਂ ਭਵੇਤ੍
"ਅਗਨਿਹੋਤਰ, ਪਾਠ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਚਨ ਝੂਠਾ ਹੋਵੇ।"
ਸਤ੍ਯਮਤ੍ਯਨ੍ਤਮੁਦਿਤਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਧੀਮਤਾਮ੍ । ਤਾਰਣਾਯਾਨृਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਾਤਨਾਯਾਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
"ਸਚ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਵਡਿਆਈ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਸਚਵਾਨ ਲਈ ਇਹ ਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਧਰਮੀ ਲਈ ਡੁਬਾਉਣ ਵਾਲਾ।"
ਸ਼ਤਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨਾਦृਤ੍ਯ ਰਾਜਸੂਯਂ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਸਕृਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਸਤ੍ਯਵਚਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਃ
"ਰਾਜਾ ਜੇ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸਵਰਗ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਉਥੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ।"
ਰਾਜੋਵਾਚ - ਵਂਸ਼ਵृਦ੍ਧਿਕਰਸ਼੍ਚਾਯਂ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਬਾਲਕਃ । ਉਚ੍ਯਤਾਂ ਵਕ੍ਤੁਕਾਮਾਸਿ ਯਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਗਜਗਾਮਿਨਿ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਬੱਚਾ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁ।"
ਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ - ਰਾਜਨ੍ ਮਾਭੂਦਸਤ੍ਯਂ ਤੇ ਪੁਂਸਾਂ ਪੁਤ੍ਰਫਲਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਤਨ੍ਮਾਂ ਪ੍ਰਦਾਯ ਵਿਤ੍ਤੇਨ ਦੇਹਿ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਝੂਠ ਨਾ ਨਿਕਲੇ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਧਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਦੇ।"
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਏਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਯਯੌ ਮੋਹਂ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਪ੍ਰਤਿਲਭ੍ਯ ਚ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਵੈ ਵਿਲਲਾਪਾਤਿਦੁਃਖਿਤਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗਾ।
ਮਹਦ੍ਦੁਖਃਮਿਦਂ ਭਦ੍ਰੇ ਯਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵਂ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਮੇ । ਕਿਂ ਤਵ ਸ੍ਮਿਤਸਂਲ੍ਲਾਪਾ ਮਮ ਪਾਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਮृਤਾਃ
ਓ ਸੁਭਾਵਣੀ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੇ ਬੋਲ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈਂ, ਜਦਕਿ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ?
ਹਾ ਹਾ ਤ੍ਵਯਾ ਕਥਂ ਯੋਗ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਮੇਤਚ੍ਛੁਚਿਸ੍ਮਿਤੇ । ਦੁਰ੍ਵਾਚ੍ਯਮੇਤਦ੍ਵਚਨਂ ਕਥਂ ਵਦਸਿ ਭਾਮਿਨਿ
ਹਾਏ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਲਾ? ਇਹ ਬੜੀ ਔਖੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੀ?
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨृਪਤਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਨ ਧੀਰੋ ਦਾਰਵਿਕ੍ਰਯੇ । ਨਿਪਪਾਤ ਮਹੀਪृष੍ਠੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਾਤਿਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵੇਚਣ 'ਤੇ ਢਿੱਠ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਸ਼ਯਾਨਂ ਭੁਵਿ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਾਪਿ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ । ਉਵਾਚੇਦਂ ਸੁਕਰੁਣਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾ
ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੜੀ ਕਰੂਣ ਗੱਲ ਕਹੀ:
ਹਾ ਮਹਾਰਾਜ ਕਸ੍ਯੇਦਮਪਧ੍ਯਾਨਾਦੁਪਾਗਤਮ੍ । ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਪਤਿਤੋ ਭੂਮੌ ਰਙ੍ਕਵਚ੍ਛਰਣੋਚਿਤਃ
ਹਾਏ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਕਿਸ ਦੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਮੰਗਤੇ ਵਾਂਗ shelter ਲੈਣ ਵਾਲਾ?
ਯੇਨੈਵ ਕੋਟਿਸ਼ੋ ਵਿਤ੍ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਮਪਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸ ਏਵ ਪृਥਿਵੀਨਾਥੋ ਭੁਵਿ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਮੇ ਪਤਿਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ, ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਹੁਣ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
ਹਾ ਕष੍ਟਂ ਕਿਂ ਤਵਾਨੇਨ ਕृਤਂ ਦੈਵ ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਯਦਿਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਤੁਲ੍ਯੋऽਯਂ ਨੀਤਃ ਪਾਪਾਮਿਮਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍
ਹਾਏ, ਕਿਸ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਮਹਾਰਾਜਾ, ਇਹ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ? ਜੋ ਇੰਦਰ ਤੇ ਉਪਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਪਾਪੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਪਿ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਨਿਪਪਾਤ ਹ । ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਦੁਃਖਮਹਾਭਾਰੇਣਾਸਹ੍ਯੇਨਾਤਿਪੀਡਿਤਾ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਰ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਾਹ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ । ਤਾਤ ਤਾਤ ਪ੍ਰਦੇਹ੍ਯਨ੍ਨਂ ਮਾਤਰ੍ਮੇ ਦੇਹਿ ਭੋਜਨਮ੍
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬੱਚਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਪਿਤਾ, ਪਿਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇਵੋ; ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦੇਵੋ।'
ਕ੍ਸ਼ੁਨ੍ਮੇ ਬਲਵਤੀ ਜਾਤਾ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰੇ ਮੇऽਤਿਸ਼ੁष੍ਯਤਿ
ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ।