ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਕृਪਯਾ ਚ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਮृਗਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਵਰਾਹਾਨ੍ਮਹਿषਾਂਸ੍ਤਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਿਰਨ, ਸੂਅਰ ਅਤੇ ਭੈਂਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
ऋषਿਪਤ੍ਨੀ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਮਾਂਸਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨਦਾ ਤ੍ਤਤਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਹ ਮਾਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਤਥੈਵਾਂਤਃ ਪੁਰਂ ਮੁਨਿਃ
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੋऽਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਤਿष੍ਠਨ੍ਨਗਰਾਦ੍ਬਹਿਃ
ਪਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਰਿਹਾ।
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੋ ਹ੍ਯਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕਾਰਣਾਨ੍ਨृਪਃ
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਕਿਸੇ ਅਚਾਨਕ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ—
ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮਾਨਂ ਵਨੇ ਪਿਤ੍ਰਾ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸੁਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।
ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨਿष੍ਠਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਪ੍ਤਮੇ ਪਦੇ 7.10.
ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਸੱਤਵੇਂ ਕਦਮ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਿਵਸੇऽਰਣ੍ਯੇ ਮृਗਾਭਾਵਂ ਮਹੀਪਤਿਃ
ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੋਈ ਹਿਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਤਾਂ ਜਘਾਨ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧਾਨ੍ਮੋਹਾਚ੍ਚ ਦਸ੍ਯੁਵਤ੍
ਭੁੱਖ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ऋषਿषਤ੍ਨੀ ਸੁਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਭੋਜਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਹ ਮਾਸ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਇਆ।
ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਹਤਾਂ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕੁਦ੍ਧਸ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਪਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ, ਦੂਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੇ ਮਾਰੀ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—
ਏਵਂ ਤੇ ਸ਼ਂਕਵਃ ਕ੍ਰੂਰਾ ਪਤਂਤੁ ਤ੍ਵਰਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਕਠੋਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੂਏ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪੈ ਜਾਣ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਰਿਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵੈ ਭੁਵਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਚਚਾਰ ਚ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾऽऽਸ਼੍ਰਮੇ ਥਿਤਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਉਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਨ੍ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਂਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਕਿਸੇ ਮুনি ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਾਯ ਰਾਜਨੀਤ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ - ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਚ ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਸੌ ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਨृਪਤੇਃ ਸੁਤਃ । ਕਥਂ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਮਤੇ
ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਪ੍ਤਃ ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਸ਼੍ਰਮੇ ਤਸ੍ਥੌ ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਉਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ।
ਕਦਾਚਿਨ੍ਨृਪਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਵਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਹੋਮਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਵਾਚ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਨਵ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਹੋਮ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
ਭੂਮਿਦੇਵਾਃ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਵੈ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਣਤਸ੍ਯ ਮੇ । ऋਤ੍ਵਿਜੋ ਮਮ ਸਰ੍ਵੇऽਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤੁ ਹ
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੇਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਲਈ ਬਣੋ।
ਜਪਸ੍ਯ ਚ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨ ਹੋਮਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਭਵਦ੍ਭਿਃ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵੇਦਵਿਦ੍ਭਿਃ ਕृਪਾਪਰੈਃ
ਜਪ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਦਇਆਵਾਨ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਕਰੋ।
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੋऽਹਂ ਨृਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂਵਰਾਃ । ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਮ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸੁਖਹੇਤਵੇ
ਮੈਂ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ। ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਸੁਖ ਮਿਲੇ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਮੂਚੁਰ੍ਨृਪਤੇਃ ਸੁਤਮ੍ । ਸ਼ਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗੁਰੁਣਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਾਧੁਨਾ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਪਿਸ਼ਾਚ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਨ ਯਾਗਾਰ੍ਹੋऽਸਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵੇਦੇष੍ਵਨਧਿਕਾਰਤਃ । ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍
'ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਯਜਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਤ ਹੈ।'
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਤਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਚਸ੍ਤੇषਾਂ ਰਾਜਾ ਦੁਃਖਮਵਾਪ ਹ । ਧਿਗ੍ਜੀਵਿਤਮਿਦਂ ਮੇऽਦ੍ਯ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਵਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਇਹ ਜੀਵਨ ਤੇ ਲਾਨਤ ਹੈ! ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?'
ਪਿਤ੍ਰਾ ਚਾਹਂ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ਼ਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਣਾ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਃ ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਰੋਮਿ ਕਿਮ੍
'ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਭਾਰੀ ਸ਼ਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਪਿਸ਼ਾਚ ਬਣ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ?'
ਤਦਾ ਪृਥੁਤਰਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਿਤਾਂ ਕਾष੍ਠੈਰ੍ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ । ਸਸ੍ਮਾਰ ਚਣ੍ਡਿਕਾਂ ਦੇਵੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਮਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਚਿਤਾ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ, ਚੰਡਿਕਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸੋਚਿਆ।
ਸ੍ਮृਤਾ ਦੇਵੀਂ ਮਹਾਮਾਯਾਂ ਚਿਤਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤਾਂ ਪੁਰਃ । ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰਗ੍ਰਤਃ
ਮਹਾ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਚਿਤਾ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਇਨ੍ਹੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੀ ਤਂ ਤੁ ਮਰ੍ਤੁਕਾਮਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ । ਆਜਗਾਮ ਤਦਾऽऽਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਤਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਰਤਃ
ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਈ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਥ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦੇਵੀ ਤਮੁਵਾਚ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਮ੍ । ਸਿਂਹਾਰੂਢਾ ਮਹਾਰਾਜ ਮੇਘਗਮ੍ਭੀਰਯਾ ਗਿਰਾ
ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।