ਹृਦਯਂ ਕਠਿਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਚਿਂਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਸਤੀ
ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਸਖਤ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ।
ਮੁਨਿਪਤ੍ਨੀ ਗਲੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯਮਂ ਪੁਤ੍ਰਮੌਰਸਮ੍
ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗਲੇ 'ਚ ਰੱਸਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।
ਦृष੍ਟਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੇਨਾऽऽਰ੍ਤਾ ਤਾਪਸੀ ਸ਼ੋਕਸਂਯੁਤਾ
ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਦੁਖੀ ਔਰਤ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਦਿਖੀ।
ਰੁਦਂਤਂ ਬਾਲਕਂ ਕਂਠੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਨਯਸਿ ਕਾऽਧੁਨਾ
"ਇਹ ਰੋਂਦਾ ਬੱਚਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਲਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਮਾਤਾ ਜੀ?"
ऋषਿਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਮੌਰਸਂ ਕਾਮਂ ਗਮਿष੍ਯੇ ਵਿषਮੇऽ ਸੁਤਮ੍
ਮੁਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।"
ਅਨ੍ਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਤਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਤਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਨृਪ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
"ਅੱਜ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤੇ ਤਪ ਕਰਣ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਜੀ।"
ਰਾਜੋਵਾਚ ਤਾਵਦੇਵ ਪਤਿਸ੍ਤੇऽਤ੍ਰ ਵਨਾਚ੍ਚੈਵਾऽऽਗਮਿष੍ਯਤਿ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਤਵਾऽऽਸ਼੍ਰਮਾਭ੍ਯਾਸ਼ੇ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨਿਰਂਤਰਮ੍ 7.10.
ਤੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਖਾਣ ਪੀਣ ਲਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਤਦਾ ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਕੌਸ਼ਿਕਕਾਮਿਨੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਚਾਹਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ—
ਸੋऽਭਵਦ੍ਗਾਲਵੋ ਨਾਮ ਗਲਬਂਧਾਨ੍ਮਹਾਤਪਾਃ
ਉਹ ਗਲਾਵਾ ਨਾਮਕ, ਗਲ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਕृਪਯਾ ਚ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਮृਗਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਵਰਾਹਾਨ੍ਮਹਿषਾਂਸ੍ਤਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਿਰਨ, ਸੂਅਰ ਅਤੇ ਭੈਂਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
ऋषਿਪਤ੍ਨੀ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਮਾਂਸਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨਦਾ ਤ੍ਤਤਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਹ ਮਾਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਤਥੈਵਾਂਤਃ ਪੁਰਂ ਮੁਨਿਃ
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੋऽਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਤਿष੍ਠਨ੍ਨਗਰਾਦ੍ਬਹਿਃ
ਪਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਰਿਹਾ।
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੋ ਹ੍ਯਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕਾਰਣਾਨ੍ਨृਪਃ
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਕਿਸੇ ਅਚਾਨਕ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ—
ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮਾਨਂ ਵਨੇ ਪਿਤ੍ਰਾ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸੁਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।
ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨਿष੍ਠਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਪ੍ਤਮੇ ਪਦੇ 7.10.
ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਸੱਤਵੇਂ ਕਦਮ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਿਵਸੇऽਰਣ੍ਯੇ ਮृਗਾਭਾਵਂ ਮਹੀਪਤਿਃ
ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੋਈ ਹਿਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਤਾਂ ਜਘਾਨ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧਾਨ੍ਮੋਹਾਚ੍ਚ ਦਸ੍ਯੁਵਤ੍
ਭੁੱਖ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ऋषਿषਤ੍ਨੀ ਸੁਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਭੋਜਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਹ ਮਾਸ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਇਆ।
ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਹਤਾਂ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕੁਦ੍ਧਸ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਪਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ, ਦੂਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੇ ਮਾਰੀ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—
ਏਵਂ ਤੇ ਸ਼ਂਕਵਃ ਕ੍ਰੂਰਾ ਪਤਂਤੁ ਤ੍ਵਰਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਕਠੋਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੂਏ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪੈ ਜਾਣ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਰਿਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵੈ ਭੁਵਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਚਚਾਰ ਚ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾऽऽਸ਼੍ਰਮੇ ਥਿਤਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਉਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਨ੍ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਂਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਕਿਸੇ ਮুনি ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਾਯ ਰਾਜਨੀਤ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ - ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਚ ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਸੌ ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਨृਪਤੇਃ ਸੁਤਃ । ਕਥਂ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਮਤੇ
ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਪ੍ਤਃ ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਸ਼੍ਰਮੇ ਤਸ੍ਥੌ ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਉਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ।
ਕਦਾਚਿਨ੍ਨृਪਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਵਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਹੋਮਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਵਾਚ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਨਵ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਹੋਮ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
ਭੂਮਿਦੇਵਾਃ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਵੈ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਣਤਸ੍ਯ ਮੇ । ऋਤ੍ਵਿਜੋ ਮਮ ਸਰ੍ਵੇऽਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤੁ ਹ
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੇਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਲਈ ਬਣੋ।