ਦੇਵੀਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

ਨਾਰਾਇਣ, ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਨਰ, ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ऋषय ऊचुः। सूत जीव समा बह्वीर्यस्त्वं श्रावयसीह नः । कथा मनोहराः पुण्या व्यासशिष्य महामते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਚਿਰਜੀਵੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੋ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਚੇਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਓ।

सर्वपापहरं पुण्यं विष्णोश्चरितमद्भुतम् । अवतार कथोपेतमस्माभिर्भक्तितः श्रुतम्

ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।

शिवस्य चरितं दिव्यं भस्मरुद्राक्षयोस्तथा । सेतिहासं च माहात्म्यं श्रुतं तव मुखाम्बुजात्

ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਚਰਿਤਰ, ਭਸਮ ਤੇ ਰੁਦਰਾਖ ਦੇ ਮਹੱਤਵ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸੁਣ ਲਏ ਹਨ।

अधुना श्रोतुमिच्छामः पावनात्पावनं परम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणामनायासेन सर्वशः

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗੱਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

तत्त्वं ब्रूहि महाभाग येन सिद्ध्यन्ति मानवाः । कलावपि वरं त्वत्तो न विद्यः संशयच्छिदम्

ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸੱਚ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

सूत उवाच। साधु पृष्टं महाभागा लोकानां हितकाम्यया । सर्वशास्त्रस्य यत्सारं तो वक्ष्याम्यशेषतः

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

तावद्गर्जन्ति तीर्थानि पुराणानि व्रतानि च । यावन्न श्रूयते सम्यग्देवीभागवतं नरैः

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੀਰਥ, ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

तावत्पापाटवी नॄणां क्लेशदाऽदभ्रकण्टका । यावन्न परशुः प्राप्तो देवीभागवताभिधः

ਜਦ ਤੱਕ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕੰਟੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

तावत्क्लेशावहं नॄणामुपसर्गमहातमः । यावन्नैवोदयं प्राप्तो देवीभागवतोष्णगुः

ਜਦ ਤੱਕ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਨੇਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ऋषय ऊचुः। सूत सूत महाभाग वद नो वदतांवर । कीदृशं तत्पुरायणं हि विधिस्तच्छ्रवणे च कः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੂਤ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਉਹ ਪਾਠ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਰੀਤ ਕੀ ਹੈ?

कतिभिर्वासरैरेतच्छ्रोतव्यं किं च पूजनम् । कैर्मानवैः श्रुतं पूर्वं कान्कान्कामानवाप्नुयुः

ਇਹ ਪਾਠ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ? ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ?

सूत उवाच। विष्णोरंशो मुनिर्जातः सत्यवत्यां पराशरात् । विभज्य वेदांश्चतुरः शिष्यानध्यापयत्पुरा

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਮੁਨੀ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਾਹੀਂ ਜਨਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

व्रात्यानां द्विजबन्धूनां वेदेष्वनधिकारिणाम् । स्त्रीणां दुर्मेधसां नॄणां धर्मज्ञानं कथं भवेत्

ਜੋ ਲੋਕ ਬਾਹਰਲੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਪਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਔਰਤਾਂ, ਮੰਦੇ ਬੁੱਧ ਵਾਲੇ ਤੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?

विचार्यैतत्तु मनसा भगवान्बादरायणः । पुराणं संहितां दध्यौ तेषां धर्मविधित्सया

ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬਾਦਰਾਯਣ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ।

अष्टादश पुराणानि स कृत्वा भगवान्मुनिः । मामेवाध्यापयामास भारताख्यानमेव च

ਉਸ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਅੱਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣ ਰਚੇ ਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ।

देवीभागवतं तत्र पुराणं भोगमोक्षदम् । स्वयं तु श्रावयामास जनमेजयभूपतिम्

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।

पूर्वं यस्य पिता राजा परीक्षित्तक्षकाहिना । संदष्टस्तस्य संशुद्ध्यै राज्ञा भागवतं श्रुतम्

ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਸਨ, ਉਹ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਡੱਸੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ।

नवभिर्दिवसै: श्रीमद्वेदव्यासमुखाम्बुजात् । त्रैलोक्यमातरं देवीं पूजयित्वा विधानतः

ਨੌਂ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਕੰਠੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੀ।

नवाह यज्ञे सम्पूर्णे परीक्षिदपि भूपतिः । दिव्यरूपधरो देव्याः सालोक्यं तत्क्षणादगात्

ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਵਾਲਾ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਵੀ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

पितुर्दिव्यां गति राजा विलोक्य जनमेजयः । व्यासं मुनिं समभ्यर्च्य परां मुदमवाप ह

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਤੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

अष्टादशपुराणानां मध्ये सर्वोत्तमं परम् । देवीभागवतं नाम धर्मकामार्थमोक्षदम्

ਅੱਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਉੱਚਾ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, 'ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ' ਪੁਰਾਣ ਹੈ।

ये शृण्वन्ति सदा भक्त्या देव्या भागवतीं कथाम् । तेषां सिद्धिर्न दूरस्था तस्मात्सेव्या सदा नृभिः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿਧੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

दिनमर्द्धं तदर्धं वा मुहूर्तं क्षणमेव वा । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या न तेषां दुर्गतिः क्वचित् ॥ सर्वयज्ञेषु तीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । सकृत्पुराणश्रवणात्तत्फलं लभते नरः

ਚਾਹੇ ਅੱਧਾ ਦਿਨ, ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ, ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਜਾਂ ਇਕ ਪਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲੈਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾੜੀ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

कृता दो बहवो धर्माः कलौ धर्मस्तु केवलम् । पुराणश्रवणादन्यो विद्यते नापरो नृणाम्

ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਕੰਮ ਹੋਏ, ਪਰ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਸਿਰਫ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।

धर्माचारविहीनानां कलावल्पायुषां नृणाम् । व्यासो हिताय विदधे पुराणाख्यं सुधारसम्

ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਚੰਗਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਮਰ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣਾਇਆ।

सुधां पिबन्नेक एव नरः स्यादजरामरः । देव्याः कथामृतं कुर्यात्कुलमेवाजरामरम्

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਨਾਲ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਖਾਨਦਾਨ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

मासानां नियमो नात्र दिनानां नियमोऽपि न । सदा सेव्यं सदा सेव्यं देवीभागवतं नरैः

ਇੱਥੇ ਨਾ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਦਿਨਾਂ ਦੀ। ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

आश्विने मधुमासे वा तपोमासे शुचौ तथा । चतुर्षु नवरात्रेषु विशेषात्फलदायकम्

ਆਸ਼ਵਿਨ, ਮਧੁ ਜਾਂ ਤਪਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਨਵਰਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।