ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਉਠੋ, ਵਾਸਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੇ ਘਰ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ! ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਣੇਗਾ।” “ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁੱਚਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋਵੇਗਾ।” ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਵੈਪਾਇਨ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੰਬੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਅਰਣੀ (ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜੀ) ਨਾਲ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਪ੍ਰਤੀਭਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਅਰਣੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਰਗੜ ਤੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, “ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਇੱਥੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ? ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਰਣੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਉਹ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, “ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭਾਉ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਅਜਿਹੀ ਪਿਆਰੀ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਜਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਬਣਾਵਾਂ?” “ਜੋ ਨਾਰੀ, ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਭਗਤੀ, ਨਿਪੁੰਨ, ਸੁੰਦਰ ਜਾਂ ਉਤਸਾਹੀ ਹੋਵੇ—” “ਉਹ ਸਦਾ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਚਾਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੀ ਇੱਕ ਉਤਸਾਹੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਮੈਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦਾ ਇਹ ਔਖਾ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂ?” ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਅਪਸਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਮੋਹਕ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਈ। ਉਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਦੇਖ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਵੈਪਾਇਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਹੁਣ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” “ਜਦ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਛਾ—ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਆਈ ਹੈ, ਤਾਂ—” “ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਤਪਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੱਸਣਗੇ, ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਦੇਖਣਗੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।” “ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ, ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿੱਚ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ? ਜੇ ਅਦੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਨਿੰਦਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” “ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਪਰ ਇਹ ਕੁੜੀ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੈਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਰਾਜਾ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੀ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ।” ਇਸ ਪਿੱਛੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਰਵਸ਼ੀ, ਦੇਵੀ-ਕੁੜੀ, ਕੌਣ ਹੈ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ?” “ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੰਵਲ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਜਿਹੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” “ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ, ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ।” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਹ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਉੱਚੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।” “ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਤਾਰਾ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸੀ।” “ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਚਲੀ ਗਈ; ਚੰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।” “ਫਿਰ ਚੰਦ, ਉਸ ਚੰਦ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ, ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੜ ਗਈ।” “ਦੋਵੇਂ, ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਚੰਦ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਗਏ।” “ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਦੋਵੇਂ ਕਈ ਦਿਨ ਇਕੱਠੇ ਬਿਤਾ ਲਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।” “ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ; ਪਰ ਤਾਰਾ, ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਈ।” “ਜਦ ਚੇਲਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰਾ ਦੇ ਆਉਂਦਾ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ।” “ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਚ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਮਸਤ ਚੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—” “ਹੇ ਚੰਦ, ਇਹ ਕੀ ਕਰਤੂਤ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ ਹੈ? ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਲੈ ਗਿਆ?” “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਗੁਰੂ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆ, ਜਾਂ ਕੀ ਉਹ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੀ?” “ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੰਜਵਾਂ ਪਾਪੀ ਹੈ।” “ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬੁਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ; ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਰੀ ਦਾ ਸੁਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।” “ਇਹ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵਾਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਬੁਰੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਚੋਰ ਐਲਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।” ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੋਹਿਨੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਚੰਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ— “ਤੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਨਾਉਣ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੇ ਹੋਰ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆ ਜਾਵੇਗੀ; ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਆਰੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ?” “ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੁਖ ਦੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਦਿਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।” “ਤੂੰ ਆਪ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਧਰਮ-ਸੂਤਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ: ਨਾਰੀ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ।