ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਪਰਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸੀ, ਜੋ ਘੰਮਭੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਦੇ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸੁਵਰਨ ਪਰਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਥੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੋ-ਤేజ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਾਇਮਾਨ ਤੇ ਅਚਲ—ਪੂਰਾ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਾਰਾਸਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਦੇ ਜਟਾ-ਕੇਸ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਇੰਦਰ—ਸ਼ਚੀਪਤੀ—ਨੇ ਇਹ ਤਪੋ-ਤੇਜ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕੰਪਦੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ?" ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਕਦੇ ਵੀ ਤਪਸੀ ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਸਿਮਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਿਆਸ ਜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਹੈ?" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪਾਰਾਸਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਭਚਿੰਤਕ ਪੁੱਤਰ ਦਿਆਂਗਾ," ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਦਇਆ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਉਠੋ, ਵਾਸਵੀ ਪੁੱਤਰ! ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਾਭੀ, ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੇਗਾ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਵੀਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਗੁਪਤ ਅਰਣੀਆਂ (ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ) ਨਾਲ ਅੱਗ ਮਿਣਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਵਿਆਸ ਜੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਅਰਣੀਆਂ ਦੀ ਘਿਸਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ, ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਿਕਲ ਆਈ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇਗਾ? ਪੁੱਤਰ-ਅਰਣੀ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ।" "ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ, ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਐਸੀ ਪ੍ਰਿਅ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਲ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੋ ਇਸ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ, ਸੁੰਦਰ, ਚਤੁਰ ਜਾਂ ਉਤਸੁਕ ਹੋਵੇ—ਅਜਿਹੀ ਇਸਤਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੀ ਇੱਕ ਪਿਆਸੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਘਰਸਥ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਅਪਣਾਵਾਂ? ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦਿ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਕ੍ਰਮਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਾਂ?" "ਜਦ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਅਟਲ ਰੂਪ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾ ਦੇਣ ਆਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਤੇ ਤਪਸੀ ਲੋਕ ਮੇਰਾ ਹਾਸਾ ਕਰਣਗੇ, ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਇਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ?' ਪਰ ਜੇ ਅਤੁੱਲ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ।" "ਘਰਸਥ ਜੀਵਨ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਰਗ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਰੂਰਵਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ।" ਇਸ ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪੁਰੂਰਵਾ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਰਵਸ਼ੀ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਝੇਲੀ? ਹੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਾਂ।" "ਤੇਰਾ ਬੋਲਣਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿਠਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ।" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਹੁਣ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਪਤਨੀ, ਤਾਰਾ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਯੁਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਮਨੋਹਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਾਮ-ਮੋਹ ਨਾਲ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਗਈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਯਜਨਾ-ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਤਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਮ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਵੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਕਾਮ-ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵੇਂ, ਤਾਰਾ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਤੜਪਦੇ, ਕਾਮ-ਮਦ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਭੇਜਿਆ, ਪਰ ਉਹ, ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਈ। ਜਦ ਚੇਲਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਖੁਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਪ੍ਰਕੋਪਤ ਸੀ, ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਮਸਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ...