ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ, ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਵੱਡੇ ਸੁੱਕੇ ਸਥਾਨ 'ਚ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਓ, ਹੇ ਮਾਧਵ! ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਮੌਤ ਮਿਲੇ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਸੱਚਾ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਚਕਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਸੁੱਕੇ ਥਾਂ 'ਚ ਮਾਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਕਰ ਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸੁੱਕੀਆਂ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ, "ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੈਤਿਓ! ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਮੇਰੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ। ਮੈਂ ਸੱਚਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਲੰਬੇ ਵਧਾ ਲਏ। ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਣਾ ਵੱਡਾ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿਤੇ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਰਥ ਦੇ ਧੁਰੇ ਨਾਲ, ਜੋਰ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਚਰਬੀ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਮੇਦਿਨੀ' ਨਾਮ ਪਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ, ਸਦਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ, ਇਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ—ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਗੁਣ, ਪੂਜਯ ਹੈ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਸੁਤ ਜੀ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਤੁੱਟ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਾ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਪਰ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ? ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕ ਸਾਰਿਆਂ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਏ।" ਸੁੰਦਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਇਕ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਪਦੇ, ਪਰਮ ਮਹਾ ਮਾਇਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਵੇ।" ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਿਨਾ ਅੰਨ-ਜਲ ਦੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ; ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਅਸ਼ਕਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਜੋ ਸ਼ਕਤਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਣਿਕਾਰ ਦੇ ਬਾਗ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਕੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ, ਦੋਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜਦੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਧਰਮੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਪੂਰਾ ਜਗਤ (ਚਲਤ ਤੇ ਅਚਲ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਪਰਾਸ਼ਰ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਦੇ ਜਟਾ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਡਰ ਗਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕੰਬਦਿਆਂ ਤੇ ਥੱਕਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਇੰਦ੍ਰ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ?" ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਕਦੇ ਵੀ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।" ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਿਆਸ ਜੀ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਹੈ?" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਸੌ ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਭ ਅੌਲਾਦ ਦਾ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ, ਚਿਹਰਾ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ, ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਉਠੋ, ਹੇ ਵਾਸਵੀ ਪੁੱਤਰ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਭ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਿਆਵੇਗਾ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਵੀਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੰਮੇ ਤਪ ਤੋਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਣੀ ਰਗੜਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਚਾਨਕ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਰਣੀ ਰਗੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਰਗੜ ਅਤੇ ਅਰਣੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ, ਉਹ ਰੂਪ ਉਭਰਿਆ। "ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਇੰਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮੇਗਾ? ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਰਣੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ।" "ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਕੁਆਰੀ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ, ਪਤੀਵਰਤਾ ਨਾਰੀ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਪਾਜੇ ਹੋਣ?" "ਜੋ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਸੁੰਦਰ, ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੀ, ਇੱਕ ਕਾਮਨੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਸਦਾ ਬੰਧੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਤਪਸਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।