ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਹੀ ਧਿਆਨ ਧਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਸਨਾਤਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਓਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਿਸਕਰਸ਼ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪਾਇਆ। ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾ ਸੁਣਣ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ, ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਕੇਵਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨੀਂਦ ਦੌੜ ਗਈ, ਉਹ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ, ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਜਦ ਨੀਂਦ ਨਿਕਲੀ, ਤਦ ਉਹ ਪਰਮ ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਜਗਤਪਤੀ ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਜੀ ਜਾਗ ਪਏ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਅੰਗ ਸਟਰੇਚ ਕਰਦੇ, ਹੱਥ ਪੈਰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ, ਉਬਾਸੀਆਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਜਨੀਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆ ਗਿਆ? ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿੰਨਾ ਡਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਚਿੰਤਤ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੋ ਅਸੁਰ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਓ, ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮੈਂ ਡਰ ਤੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੁ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ ਜਰੂਰ ਮਾਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਦੋ ਮੂਰਖ ਲੜਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆ ਗਏ ਹਨ।" ਜਦ ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਅਸੁਰ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਬੜੀ ਘਮੰਡ ਨਾਲ, ਜਲ ਵਿਚ ਖੜੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਖੜੇ, ਬੜੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਤੂੰ ਭੱਜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਆ, ਲੜਾਈ ਕਰ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਇਥੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਫਿਰ, ਜੋ ਸਰਪ ਦੇ ਫੇਰੇ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਾਂਗੇ। ਅੱਜ ਜਾਂ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਕਰ, ਜਾਂ ਸਾਡੀ ਗੁਲਾਮੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਮੈਰੇ ਨਾਲ ਲੜੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਓ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ, ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਆਸਰਾ ਛੱਡ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਮਧੁ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੌੜਿਆ, ਤੇ ਕੈਟਭ ਵੀ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ, ਮੱਤਵਾਲੇ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਮਧੁ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਕੈਟਭ ਨੇ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਨਾਲ ਹੱਥਾਪਾਈ ਕਰਦੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਦੇਵੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਦਕਿ ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਥੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲੜਾਈ ਹੋ ਗਈ, ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਕਿੱਥੇ ਗਈ?" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਮੈਂ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਅਸੁਰ ਨਾ ਥੱਕਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।" ਜਦ ਹਰੀ ਇੰਝ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜੇ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਪੈ ਗਈ, ਵਿਸ਼੍ਣੂ, ਤੇ ਤੂੰ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਹਿ ਦੇ, 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ,' ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਜਾ। ਜੇ ਅੱਜ ਤੂੰ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਚੌਂ-ਮੁਖੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨੀਕ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, "ਸੱਚੇ ਯੋਧੇ ਕਦੇ ਵੀ ਥੱਕੇ, ਡਰੇ, ਨਿਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਡਿੱਗੇ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਇਹ ਸਦਾ ਦੀ ਧਰਮ ਨੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਆਰਾਮ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਫਿਰ ਲੜਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤਕ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦਿਉ, ਫਿਰ ਨਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਦੂਰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਵਲੋਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਇਵੇਂ ਹੀ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਇਹ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਕਿਵੇਂ ਚਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਲੜਾਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ, ਆਪਣੇ ਵਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ। ਦੇਵੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਵਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ; ਜਦ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ਗਾਮੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਿਸ਼੍ਣੂ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਅਟੱਲਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।