ਸੁਤ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕ ਗਏ? ਇਹ ਸਾਡੀ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਜਵਾਬ ਦਿਓ। ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲਲੇਖ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਵੀ ਪਰਾਭਾਵਿਤ ਹੋਏ? ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ, ਇਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਧਰਮਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ।” “ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਤ, ਚਿੱਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਨਿਰਮਲ ਹਨ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਪਵਿੱਤਰ—ਉਹ supreme ਹਨ, supreme ਵਿਚ supreme, ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਆਧੀਨ ਹੋ ਗਏ?” “ਇਹ ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ, ਸਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਸੁਤ ਜੀ, ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਮਹਾਨ ਹੈ।” ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਤੇ ਕਪਿਲ ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ?” “ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਚੰਦ ਮਉਲੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ, ਬਲਦ ਦੇ ਧਜ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।” “ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਯੰਬਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ, ਗੌਰੀ ਦੇ ਅਰਧ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕੈਲਾਸ ਤੇ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗੇ, ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਭੂਤ ਗਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੱਖਾ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।” “ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਹਰ ਸਵੇਰੇ, ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਦਿਨ ਵਿਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਹੈ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” “ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਪ੍ਰਤੱਖ, ਅਨੁਮਾਨ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਮਾਣ। ਕੁਝ ਚੌਥਾ ਸਾਧਨ ਉਪਮਾਨ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੁਰਵਪਕਸ਼ ਜੋੜ ਕੇ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਧਨ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।” “ਇੱਥੇ ਤਕ, ਬੁਧੀ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਾਹੀਂ, ਨਿਰਣਾਇਕ ਤਰਕ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਰਖ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਹਰੀ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਹਰੀ ਕੋਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਕੁਰਮਾ ਕੋਲ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲਾਉਣ ਦੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।” “ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸਮਰਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤੱਕ—ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਪਦਾਰਥ ਹੈ, ਨਾ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਚੱਲ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਖਾ ਸਕਦਾ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਰਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਸਤਵਿਕ ਸ਼ਕਤੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਤਾਮਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਸ਼ਕਤੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਰਚਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਜਗਤ—ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹਰਾ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਵਰੁਣ—ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਕਾਰਣ ਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ।” “ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਦੋਵੇਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਗੁਣਵਾਨ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਨਿਰਲੇਪ ਨਿਰਗੁਣ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਨ ਤੇ, ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੋਹ-ਮਗਨ ਲੋਕ, ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।” “ਪੰਡਿਤ, ਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਮੰਦ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਸਤਿਕ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੁਭਾਗੀ, ਕਈ ਮਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਅਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।” “ਉਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕਈ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ, ਤੇ ਹਰਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ—ਸਦਾ ਕਿਸੇ ਅਣਮਿਟ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਸਦਾ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਵਿਅੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ।