ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਂ ਮਾਯਾ, ਵੱਡੀ ਮੋਹਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਲਯਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਮਨੋਰਥ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਆਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਰਣ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੋ। ਨੱਕ, ਜੀਭ, ਅੱਖਾਂ, ਚਮੜੀ, ਕੰਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਦੱਸੋ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਅਦਭੁਤ ਤਪ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।” ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਨਾ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਮੈਂ ਯੋਗੀ ਬਣਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਅਜੇਤ ਰਹਾਂ।” ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਜੋ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਮਰਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖੀ, “ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਸੋਚ ਕੇ ਮੰਗ ਲੈ।” ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਜਗਤ ਜਨਨੀ, ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਆਵੇ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।” ਮਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਹੁਣ ਘਰ ਜਾ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਰ। ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।” ਇਹ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ, ਉਹ ਦੁਸਟ ਆਤਮਾ ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਿਰ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਮੋਹਣੀ ਸੀ, ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਸ਼ਰਵਣੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਦੇਵਤੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ—ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਜੋੜ। ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਹੀ ਮਹਾ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ।” ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਖਣ ਉੱਤੇ, ਤੁਰੰਤ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਸਿਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗਰੂਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੈਤਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ ਦੀ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ; ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸੁਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸ਼ੌਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅਤੇ ਮਧੁ-ਕੈਟਭ ਦੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਉਹ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤਿਆ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ, ਇੰਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਿਉਂ ਸੀ?” “ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੇ? ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ।” “ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੋ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੇਲ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਗ ਮਿਲਿਆ।” “ਮੂਰਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੰਤੂ ਜੀਉਂਦੇ, ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਮਲ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਇੰਦ੍ਰਿਅਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਭੋਗ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।” “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੱਚ-ਝੂਠ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ, ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੁਣਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।” “ਕੁਝ ਜੰਤੂ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਆਦਿਕ, ਸੁਣਨ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸੰਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੰਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਧੁਨੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹਨ।” “ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” “ਸੁਣਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ, ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।” “ਸਾਤਵਿਕ ਸੁਣਨ ਵੇਦਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਆਦਿਕ ਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਸਿਕ ਕਾਵਿ ਆਦਿਕ ਦਾ ਹੈ; ਤਾਮਸਿਕ ਯੁੱਧ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਹੈ।” “ਸਾਤਵਿਕ ਵੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ, ਤੇ ਨੀਚ। ਉੱਤਮ ਸੁਣਨ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੱਧਮ ਸੁਣਨ ਸੁਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੀਚ ਸੁਣਨ ਭੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਕਾਵਿ ਵੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ ਉੱਤਮ, ਵਿਸ਼ਿਆ ਦਾ ਮੱਧਮ, ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕਾਵਿ ਨੀਚ ਹੈ।” “ਤਾਮਸਿਕ ਵੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਅਗਰ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲੜਾਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਵੈਰ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਮੱਧਮ ਹੈ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਝਗੜਾ ਨੀਚ ਹੈ।” “ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਝ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਚੰਗਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।” “ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਇਕ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ ਸੋ ਰਹੇ ਸਨ...