ਦਿਵਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਹੈ? ਹਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ। ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਜਨਮ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਖੇਡ ਕਿਉਂ ਰਚੀ?" "ਅਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਕੀ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ, ਜੇ ਜੋ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਭਵਾਨੀ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ? ਹੁਣ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਿਰ ਹੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ—ਕੀ ਉਹ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸਿਰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ?" "ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ? ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ? ਆਪਣੀ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" "ਇਹ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡਾ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਂ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਦਿਓ, ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਵੋ।" "ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਦੀ ਬੜੀ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਹੋਈ। ਸੁਤਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮਹਾਨ, ਪਰਮ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਅਚਾਨਕ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ: "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ। ਅਮਰ ਲੋਕ ਚੈਨ ਨਾਲ ਰਹਿਣ। ਮੈਂ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੀ ਇਸ ਹਿਮਨ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰੇਗਾ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹਿਮਨ ਨੂੰ ਸੁਣੇਗਾ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕਿਉਂ ਨਾਸ ਹੋਇਆ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਘਟਨਾ ਬਿਨਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ, ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵਿਗੜਿਆ ਕਿਉਂ ਦੇਖਿਆ?'" "ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅੱਜ ਹਾਸਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਤਾਮਸੀ ਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ।" "ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਗਈ।" "ਉਸ ਤਾਮਸੀ ਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ!'" "ਨਾਰੀ ਸਵਭਾਵ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ।" "ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਤਾਮਸੀ ਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਬੈਠੀ।" "ਝੂਠ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਧੋਖਾ, ਮੂਰਖਤਾ, ਅਤਿ ਲਾਲਚ, ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਰੀ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰਾਂਗੀ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ ਸੀ।" "ਉਪਰੰਤ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਯਗਰੀਵ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੈਤਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ੍ਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕੀਤਾ।" "ਉਹ ਮੇਰਾ ਏਕ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਿਹਾ।" "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।" "ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਾਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।" "ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤਪ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।'" "ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਸਾਸਟੰਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।" "ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।" "ਹਯਗਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹਨੀ, ਰਚਨਾ, ਪਾਲਨਾ ਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।'" "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਰਣ ਹੋ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਸਪਰਸ਼ ਤੇ ਧੁਨੀ ਦੀ ਕਾਰਣ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।" "ਨੱਕ, ਜੀਭ, ਅੱਖਾਂ, ਚਮੜੀ, ਕੰਨ—ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਅਤੇ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤਪ ਤੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।" "ਹਯਗਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਨਾ ਆਵੇ; ਮੈਂ ਅਮਰ ਰਹਾਂ, ਯੋਗੀ ਰਹਾਂ, ਤੇ ਦੇਵਾਂ-ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਅਜੈਯ ਹੋਵਾਂ।'" "ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆਉਣੀ ਹੀ ਆਉਣੀ ਹੈ; ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।'" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੈਤਿਆ, ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਮੰਗ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।" "ਹਯਗਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਕੇਵਲ ਹਯਗਰੀਵ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।'" "ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਘਰ ਜਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜ ਕਰ। ਹਯਗਰੀਵ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਗਈ। ਹਯਗਰੀਵ ਵੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।