ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਖੁਲ ਸਕੇ।" ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਨੀਂਦ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਯਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।" ਇਸ ਉੱਦੇਸ਼ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਦੀਮਕ ਰਚੀ। ਉਸ ਦੀਮਕ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਚੁੰਬਣੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨੋਕ ਚੁੰਬੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਧਨੁਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਆਵੇਗੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਨੀਂਦ ਖੁਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀਮਕ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਦੀਮਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੋੜਾਂ? ਨੀਂਦ ਤੋੜਨਾ, ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡਣਾ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੰਡਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖਤਮ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਚੁੰਬਣ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਪਾਪ ਕਰਾਂ?" ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਚੁੰਬਾਂਗਾ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਯਜਨ ਸਮੇਂ, ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਪਵੇਗਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਸਮਝ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਚੁੱਕੀ ਕਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਦੀਮਕ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਚੁੰਬ ਲਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਦ ਛੁਟ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੰਦ ਛੁਟੀ, ਨੋਕ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉਛਲ ਗਈ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨੀ ਹੋਈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ। ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਕੰਬੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਉਬਾਲੇ, ਜਲਚਰ ਡਰ ਗਏ। ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਹਾੜ ਕੰਬ ਪਏ, ਉਲਕਾਵਾਂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਵਿਪਦਾ ਦੇ ਭਾਰੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਸੂਰਜ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਅੱਜ ਇਹ ਕੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਸਿਰ, ਜੋ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਸਿਰਹਿੰਣ ਧੜ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਹਾਏ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਚੰਭੇਜ ਤੇ ਅਮਾਨਵੀ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ! ਹੇ ਅਨੰਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਸ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਸਿਰ ਲੈ ਗਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਅਟੁੱਟ, ਅਭੇਦ ਤੇ ਅਜਲ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਕੀ ਸਾਡਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਰੋ ਰਹੇ ਹਾਂ?" "ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਤਾਂ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਪਾਈ, ਨਾ ਯਕਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ—ਇਹ ਤਾਂ ਆਪੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਗਲਤੀ ਹੋਈ?" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹਨ—ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਤਵਿਕ, ਨਾ ਰਾਜਸ, ਨਾ ਹੀ ਤਾਮਸ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋਇਆ।" ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਓ, ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕੇ।" "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਾਗ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਤੀਜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਾਗ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਭਾਗ ਨੂੰ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਹ ਭੋਗਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਭਾਗ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਿੰਗ ਦਾ ਪਤਨ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਤੇ ਅੱਜ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਰ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।" "ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਵੰਡ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਦੁੱਖ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ, ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਾ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵਸਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ।" "ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਓ, ਸੋ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂਮਾਇਆ, ਸਦੀਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ; ਉਹ ਸਰਵੋਚ, ਨਿਰਗੁਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗੀ।" "ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਸਾਰਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਜੋ ਵੇਦ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਪਾਅ ਕਰੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਉੱਚੀ, ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ, ਲੁਕਵੇਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਹਣੇ ਸਨ, ਉਸ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੀ ਹੈ।